II SA/Op 163/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1) zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi, 2) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi E. S. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, nakazujące skarżącej rozbiórkę samowolnie wybudowanego blaszanego budynku gospodarczego zlokalizowanego w [...] na działce o numerze ewidencyjnym gruntu [...]. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2017 r., wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 28 kwietnia 2017 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając prośbę wskazała na złą sytuację materialną, wynikającą z tego, że członkowie jej gospodarstwa domowego, w skład, którego wchodzą konkubent skarżącej i jej niepełnoletnie dziecko, w wieku przedszkolnym, pozostają na utrzymaniu rodziny, a konkubent jest po [...] operacji [...]. Skarżąca wskazała, że posiada dom o powierzchni [...] m² o wartości 320.000 zł, a członkowie jej gospodarstwa domowego uzyskują dochód z tytułu zasiłku i świadczenia rodzinnego, w łącznej wysokości 595 zł netto miesięcznie. Zobowiązania rodziny, to opłata za gaz – 300 zł, wydatki na leki – 100 zł, opłata za przedszkole – 20 zł, wydatki na żywność – 200 zł. Skarżąca dołączyła do wniosku kartę leczenia szpitalnego P. G. (swojego konkubenta) z dnia [...] 2016 r., z której wynikało, że był on operowany na [...], cierpi na [...], decyzję 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., decyzję z dnia 30 listopada 2016 r. o przyznaniu zasiłku na dziecko do 5 lat w kwocie 95 zł miesięcznie, zaświadczenie z dnia 27 kwietnia 2017 r. o zarejestrowaniu się P. G., jako osoby bezrobotnej od dnia 9 stycznia 2012 r. do nadal, bez prawa do zasiłku, rachunek za gaz w kwocie 1770 zł, dokument opłaty za przedszkole na kwotę 12 zł. Na zarządzenie referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", wezwano skarżącą pismem z dnia 8 maja 2017 r. do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez przedłożenie: - wykazania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania zamieszkiwanego domu, w tym ponoszonych z tytułu opłat za tzw. media, czyli np. energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącą i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest za luty 2017 r., marzec 2017 r. i kwiecień 2017 r., - przesłanie deklaracji podatkowej składnej przez skarżącą za rok 2016 r. z potwierdzaniem jej złożenia do Urzędu Skarbowego, lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą w roku 2016 r., lub ich braku. - wskazanie czy członkowie rodziny skarżącej korzystają z jakiś form pomocy społecznej, jeśli tak to, jakich i w jakiej wysokości, - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 25 maja 2017 r. wniosła o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, z tej przyczyny, że nie była w stanie wykonać zobowiązania, gdyż jej córka zachorowała i była hospitalizowana, a następnie wymagała opieki w miejscu zamieszkania. Skarżąca poinformowała, że nie składała deklaracji podatkowej, ponieważ nie osiągnęła żadnego dochodu z pracy, czy działalności. Żaden członek jej rodziny nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiadają też żadnych zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Wnioskodawczyni, oprócz kopii dokumentów, które załączyła już do wniosku, przesłała także kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z której wynika, że jej córka przebywała na leczeniu [...] i [...], w szpitalu w dniach od [...] 2017 r, do [...] 2017 r. Ponadto przesłała kopie paragonów fiskalnych za zakup leków z aptek i zaświadczenie lekarskie z [...] 2017 r. o niezdolności dziecka do przebywania w przedszkolu. Pismem z dnia 26 maja 2017 r. orzekający, przedłużył skarżącej termin do uzupełnienia wniosku o 7 dni. Wnioskodawczyni, działając przez swojego pełnomocnika adwokata I. P., który złożył pełnomocnictwo do akt, przy piśmie z dnia 6 czerwca 2017 r., złożyła wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okres od 13 marca 2017 r. do 10 kwietnia 2017 r., z których wynikało, że skarżąca jedynie raz zasiliła konto wpłatą własną na kwotę 50 zł, a raz otrzymała przelew od osoby fizycznej na kwotę 32 zł, poza tym żadnych wpływów na konto nie odnotowano. Wobec powyższej odpowiedzi, orzekający pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. wezwał wnioskodawczynię ponownie, ale już do rąk biorącego udział w sprawie pełnomocnika, do: - wykazania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania zamieszkiwanego domu, w tym ponoszonych z tytułu opłat za tzw. media, czyli np. energię elektryczną, wodę itp., ponieważ skarżąca wykazała tylko opłaty za gaz, - wskazanie kwot wydatków na miesięczne utrzymanie rodziny, w szczególności czy kwota na wyżywienie to wskazane w formularzu wniosku 200 zł, czy też jest to kwota wyższa, i jakie są źródła finansowania wydatków, - wskazanie, czy skarżąca nadal korzysta z pomocy finansowej teściowej i w jakim wymiarze, co oświadczyła w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w wyniku, którego wydano postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Op 24/17, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez konkubenta skarżącej rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest za luty 2017 r., marzec 2017 r. i kwiecień 2017 r.. Skarżąca przesłała bowiem swoje wyciągi bankowe, ale nie przesłała wyciągów bankowych konkubenta, - wyjaśnienie, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżąca opłaca wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, tu poprzez nadesłanie np. umów pożyczek, czy oświadczenia o udzieleniu pożyczki, czy też udokumentowania innych źródeł finansowania tego wynagrodzenia. Pełnomocnik skarżącej odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 29 czerwca 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), wyjaśnił, że poza podanymi kosztami utrzymania zamieszkiwanego domu, nie ponosi ona innych. Dom skarżącej spłonął około [...] lata temu, a skarżąca nie otrzymała z tego tytułu żadnego odszkodowania, aktualnie ponosi ona jedynie koszt gazu w kuchni oraz oleju napędowego do generatora. Dom letniskowy, w którym zamieszkuje bierze prąd z generatora zasilanego olejem napędowym, natomiast woda jest czerpana ze studni. Koszt wyżywienia to około 200 zł na osobę na miesiąc, skarżąca okazjonalnie korzysta z pomocy teściowej, a kwota pomocy jest zmienna i sięga maksymalnie kilkaset złotych, konkubent skarżącej nie posiada rachunków bankowych, wynagrodzenie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie, jak i w sprawie II SA/Op 24/17, nie zostało opłacone przez skarżącą, pomoc prawna jest udzielana "pro bono". Wobec wszystkich złożonych wyjaśnień, wnioskodawczyni został wezwana, w piśmie z dnia 3 lipca 2017 r. do rąk pełnomocnika, o przesłanie w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania: - przesłanie dokumentu potwierdzającego, że dom skarżącej około [...] lata temu spłonął (np. protokół ze Straży Pożarnej lub każdy inny urzędowy dokument potwierdzający fakt pożaru i rozmiar zniszczeń), w szczególności w sytuacji, gdy w formularzu wniosku PPF skarżąca wskazywała, że ma dom wartości 320 tys zł, - wskazanie, czy oprócz świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego, skarżąca lub jej mąż otrzymują inne świadczenia z pomocy społecznej, a jeśli tak to o wykazanie ich wysokości, - oświadczenia teściowej skarżącej w przedmiocie kwot udzielonej przez nią pomocy finansowej w okresie kwietnia 2017 r., maja 2017 r. i czerwca 2017 r. - wskazania, czy właściwy Ośrodek Pomocy Społecznej przeprowadzał u skarżącej wywiad środowiskowy, a jeśli tak to ewentualnie o przesłanie jego kopii, szczególnie czy zostało w nim stwierdzone, lub też w innym dokumencie (nie musi on pochodzić z OPS), że skarżąca wraz z rodziną obecnie zamieszkuje w domku letniskowym. Pełnomocnik skarżącej odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 24 lipca 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), przedłożył zaświadczenie z dnia 15 września 2015 r., potwierdzające pożar, poinformował, że skarżąca j jej partner nie otrzymują innych świadczeń z pomocy społecznej, poza już wykazanymi, a właściwy OPS nie przeprowadzał u skarżącej wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że przesłanie oświadczenia teściowej skarżącej odnośnie udzielanej pomocy było niemożliwe, ponieważ odmówiła ona sporządzenia takiego oświadczenia. Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie wynika żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie tego prawa w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd (referendarz sądowy) przede wszystkim dokonuje przede wszystkim oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącej, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście sytuacji materialnej jej i jej rodziny. Uwzględniając powyższe zważono, że na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a przypadku dalszego procedowania - opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczanego w wypadku wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Wpis od skargi kasacyjnej i opłata kancelaryjna będą wymagane dopiero w sytuacji oddalenia skargi przez tut. Sąd i to w sytuacji, gdy skarżąca zdecyduje się skarżyć zapadłe orzeczenie. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej, referendarz wziął pod uwagę informacje z przedłożonych w sprawie dokumentów, z których wynika, że rodzina skarżącej uzyskuje, co miesiąc dochód w kwocie 595 zł, w tym 500 zł w ramach programu "500+" i 95 zł z zasiłku z pomocy społecznej, a jej wydatki miesięczne kształtują się na poziomie ok. 1.020 zł (wyżywienie dla 3 osób 600 zł miesięcznie, przedszkole 20 zł, leki 100 zł, gaz 300 zł). Skarżąca po wezwaniu przyznała, że nadal korzysta z pomocy teściowej, i jest to pomoc według potrzeb, w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Nie przesłała jednakże konkretnych danych, o wysokości tej pomocy. Skarżąca oświadczyła, że jej konkubent choruje, jest po operacji [...] w [...] 2016 r. Jednocześnie przesłała zaświadczenie, że od roku 2012 r. jej konkubent jest nieprzerwanie zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżąca nie przedstawiła także wyciągów z rachunków bankowych należących do jej konkubenta twierdząc, że ten ich nie posiada. Odnośnie pożaru domu skarżącej, to zaświadczenia Straży Pożarnej z [...] wynikało, że miał miejsce pożar budynku mieszkalno-letniskowego, pod adresem zamieszkania skarżącej w [...], w którym całkowitemu spaleniu uległa konstrukcja dachu oraz części budynku z wyposażeniem. Należy podkreślić, że w sformułowaniu "wykazać" użytym w przywołanym przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a., zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r., sygn. III SA/Gl 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). W ocenie orzekającego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, uprawnia skarżącą do udzielenia jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w części, a nie jak wnioskowała skarżąca w formularzu PPF, w całości. Podejmując rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącej takiego zakresu pomocy, orzekający kierował się zasadą prawa do sądu i uznał, że zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby, bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącej od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów i wydatków w dalszej części postępowania. Zdaniem orzekającego zarówno skarżąca, jak i jej partner, posiadają możliwości zarobkowe, a zgodnie z podzielanym przez orzekającego poglądem wyrażonym w orzecznictwie: "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Przychodzi tu zauważyć, że partner skarżącej nie pracuje od 2012 r., co świadczy o braku zainteresowania wykorzystania swoich możliwości zarobkowych. Wprawdzie [...] miesięcy temu przeszedł on operację, ale nie wskazano, aby w związku nią stał się trwale niezdolny do pracy. Należy zatem ocenić, że jego możliwości zarobkowe w najbliższym czasie będą realne. Podobnie skarżąca, może podjąć czynności zarobkowe, jak bowiem wynika, z jej wyjaśnień, dziecko uczęszcza do przedszkola i pomimo chorób właściwych dla wieku dziecięcego, nie wymaga jej nieprzerwanej opieki. Dodatkowo pozostaje kwestia niewyjaśnienia przez skarżącą rozmiaru pomocy finansowej teściowej, a ponadto tego, czy skarżąca faktycznie nie może obecnie użytkować swojego domu, którego wartość określiła na 320 tys. zł i zamieszkuje w domku letniskowym. Odnośnie kwestii istotnego wpływu pomocy finansowej teściowej na sytuację materialną rodziny skarżącej, przychodzi też wskazać, na słuszne w cenie orzekającego, orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, według którego: "Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności, czy życzliwości rodziny. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa." (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I FZ 407/14, Lex nr 1538441). Wątpliwości orzekającego wzbudziło również to, że skarżąca, która wykazała, że ma dochód wynoszący jedynie 595 zł, i jak twierdzi od wielu lat nie osiągającego żadnych dochodów partnera, nawet nie posiadającego konta bankowego, w dodatku obecnie będącego po operacji, nie wystąpiła z wnioskiem do pomocy społecznej o większe kwoty zasiłków. Powyższe powoduje, że w ocenie orzekającego, rzeczywista sytuacja skarżącej nie jest wystarczająco wyjaśniona, a opisane wątpliwości powodują brak podstaw do stwierdzenia, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego, orzeczono, jak w sentencji.