II SA/Op 173/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie skargi S. P. na Wojewódzkiego Opolskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie wady projektu budowlanego i wadliwego wykonania robót budowlanych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. pismem z dnia 12 marca 2013 r., złożył skargę na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu. Skarga ta została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Op 173/13. Skarżący w dniu 4 czerwca 2013 r. (data nadania w placówce pocztowej), wniósł na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie dla niego radcy prawnego lub adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosek skarżący napisał, że występuje z nim, ponieważ nie potrafi znaleźć adwokata lub radcy prawnego w prowadzonej sprawie. Nie występuje przy tym o zwolnienie od kosztów ustanowionej pomocy prawnej, poniesie koszty przewidziane normą. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. P., dochód tego gospodarstwa wynosi 1600 zł brutto miesięcznie z tytułu renty skarżącego. Jedyny majątek skarżącego to mieszkanie o powierzchni 48 m2 W rubryce nr 11 zawierającej inne dane, które skarżący uważa za istotne, napisał, że wobec wrogich działań nadzoru budowlanego poniósł straty wielkiej wartości, jego zadłużenie z tego powodu wynosi 1500 000 zł, poniósł też straty z braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. W związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał go pismem z dnia 11 czerwca 2013 r., do złożenia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego mieszkania, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - nadesłanie zeznań podatkowych składanych przez niego i członków gospodarstwa domowego za rok 2012 potwierdzonych, że zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - wyjaśnienie kwestii, czy oprócz mieszkania, posiada on jakieś nieruchomości, gdyż jak wynika ze znanego referendarzowi z urzędu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 czerwca 2012 r., sygn. akt II SAB/Op 17/12, podawał w 2012 r., że jest inwestorem budynku mieszkalnego jednorodzinnego o powierzchni 140 m2 oraz "domu handlowo-usługowego" o powierzchni 1800 m2, zrealizowanego w 50 %, a także źródeł finansowania ich budowy, stanu budowy, czy obecnie stanowią ewentualnie jakieś źródło dochodu lub - szczególnie odnośnie domu, jeśli jego budowa jest już zakończona - źródeł i kosztów jego utrzymania, - wyjaśnienia aktualnego stanu jego oszczędności, które w 2012 r., były wskazywane, w wyżej wymienionym postanowieniu Sądu z dnia 11 czerwca 2012 r., na kwotę 291911 zł oraz kwotę 28289 zł (obie na jego kontach) oraz oszczędności w kwocie 7522 zł wskazywanych na koncie jego żony W. P. - najlepiej poprzez wykazanie dotyczących ich operacji za pomocą wydruków bankowych (wpłaty, wypłaty, dopisywane odsetki). Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 14 czerwca 2013 r., i odpowiedział na nie pismem z dnia 20 czerwca 2013 r., nadanym w placówce pocztowej w tym samym dniu, w którym wskazał, że obecnie zajmuje się sezonowym handlem warzywami i owocami w celu poprawnie kondycji finansowej jego firmy, wymaga to od niego całodobowego zaangażowania i wpływa na brak czasu przygotowania dokumentów, których nie jest w stanie przygotować w wyznaczonym terminie. Ponadto zwrócił uwagę, że jego zakres pomocy prawnej ogranicza się wyłącznie do wskazania kancelarii prawnej, która podejmie się prowadzenia sprawy związanej z wyrządzoną mu szkodą przez organ nadzoru budowlanego. Koszty finansowe nie są natomiast objęte przyznaniem prawa pomocy, co jednoznacznie określił w formularzu. Podkreślił, że nie jest zatem wobec niego zrozumiałe, a zarazem szkodliwe dlaczego Sąd chce wnikać w jego sytuację finansową poprzez wybiórcze żądanie wyjaśnień, pomijając jednocześnie problemy jego firmy wywołane szkodliwym działaniem organów nadzoru budowlanego. Podtrzymał prośbę o wskazanie kancelarii prawnej, która będzie chciała się zająć sprawą, a on poniesie koszty obsługi prawnej w granicach przepisanych normami prawa. W związku z pismem skarżącego z dnia 20 czerwca 2013 r., referendarz sądowy, wobec zawartego w nim wniosku o przedłużenie terminu do przesłania żądanych w wezwaniu z dnia 11 czerwca 2013 r., dokumentów i wyjaśnień, poinformował skarżącego pismem z dnia 24 czerwca 2013 r., że przedłużył ten termin o kolejne 7 dni, liczone od dnia doręczenia skarżącemu tego pisma. Poinformował też, że termin ten może ulec dalszemu przedłużeniu na wniosek skarżącego, jednakże jego przedłużenie pozostaje bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pismo to zawierało także pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Odnośnie natomiast prośby skarżącego o wskazanie kancelarii prawnej, która zajmie się jego sprawą, wyjaśnił, że Sąd nie jest właściwym do udzielania takich informacji. Wskazał mu, że Sąd może jedynie poinformować, że listy adwokatów i radców prawnych znajdują się w siedzibach i na stronach internetowych odpowiednio Okręgowej Rady Adwokackiej w Opolu i Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu, co może być pomocne przy wyborze pełnomocnika. Wyjaśnił, że jeśli skarżący nadal chce przyznania pełnomocnika z urzędu, to może to nastąpić jedynie po wykazaniu, że uprawnia go do tego sytuacja materialna. Wyjaśnił też, że Sąd przyznając pełnomocnika nie wskazuje go z imienia i nazwiska. Konkretnego pełnomocnika wyznaczają organy samorządów adwokatów lub radców prawnych, stosownie do art. 253 P.p.s.a. Skarżący odebrał pismo z dnia 24 czerwca 2013 r. w dniu 28 czerwca 2013 r., i nie odpowiedział na nie do dnia wydania niniejszego postanowienia. Wniosek S. P. obejmuje swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w części poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący podał, że miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego wynoszą brutto 1600 zł i pochodzą one jedynie z tytułu jego renty. Jak przyjęło się natomiast w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, dostępne w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 741357). Referendarz sądowy, wezwał zatem skarżącego do wyjaśnienia kwestii wskazanych w piśmie z dnia 11 czerwca 2013 r., odnośnie opisanych w postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 czerwca 2012 r., sygn. akt II SAB/Op 17/12, składników jego majątku, a także co do struktury jego wydatków mieszkaniowych, aktualnego stanu kont bankowych i aktualnych deklaracji podatkowych jego i członków wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie wyjaśnił tych kwestii. Jednocześnie odpowiadając na wezwanie z dnia 11 czerwca 2013 r., wskazał, że obecnie zajmuje się handlem sezonowym dla poprawy kondycji firmy. To również stwarza kolejną wątpliwość odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ we wniosku PPF podał, że utrzymuje rodzinę jedynie z renty, a nie wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, która może przynosić dochody. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał wszystkich żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. S. P., pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jego stanu majątkowego. Podkreślić ponownie należy, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. S. P. pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał, aby w przypadku jego i jego rodziny, którą tworzy z małżonką występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym, o jaki wniósł. W tym miejscu ponownie należy zauważyć, iż argumenty jakie S. P. przedstawił we wniosku odnośnie szkód jakie jego zdaniem poniósł z winy organów nadzoru budowlanego, nie mogą wbrew jego żądaniom stanowić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki określone cytowanym przepisem (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/Ol 6/08, niepublikowane, System Informacji Prawnej Lex nr 397553). Przy przyznawaniu prawa pomocy referendarz dokonywać może jedynie oceny stanu majątkowego, czyli dochodów i wydatków wnioskodawcy, gdyż to one stanowią przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. jak w sentencji postanowienia.