II SA/Op 212/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 20 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego we wznowionym postępowaniu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. G., reprezentowany przez adwokata W. S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 20 marca 2017 r., nr [...]. Wraz ze skargą wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie skarżący podał, że jest rolnikiem, który gospodaruje jedynie na 4 hektarach ziemi, bowiem całe gospodarstwo przekazał synowi. Podniósł, że od 2013 r. trwa spór w przedmiotowej sprawie z organem, a w obecnej sytuacji nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Stwierdził, że posiada kredyt bankowy w wysokości 21.600 zł (rata roczna: 7.000 zł), ponosi wydatki comiesięczne z tytułu opłaty za energię elektryczną – 350 zł, za wodę – 90 zł, za podatek rolny – 400 zł rocznie. Dodał, że na utrzymanie rodziny przeznacza 700 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że wraz z małżonką uzyskuje dochód jedynie z gospodarstwa rolnego, w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Posiada ponadto, dom o powierzchni 60 m² o wartości 80.000 zł, 14 świń, nieruchomości: chlew o powierzchni 25 m² (o wartości 15.000 zł) i stodołę o powierzchni 150 m² (o wartości 50.000 zł), oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 35,79 zł. Oświadczył także, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i córką, a ta ostatnio wymieniona, jest uczennicą liceum. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 26 maja 2017 r., wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń. Zobowiązano stronę do udokumentowania wysokości kosztów utrzymania domu skarżącego, przedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącego i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy. Zażądano przedłożenia zaświadczenia ze szkoły córki o pobieraniu lub też nie pobieraniu przez nią stypendium, a także przedłożenia aktualnego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego. Zwrócono się także o wyjaśnienie, czy skarżący i jego małżonka podjęli próby innego sposobu zarobkowania, wobec twierdzenia wniosku o trudnej sytuacji materialnej, a ponadto o złożenie oświadczenia czy skarżący i jego małżonka posiadają status osób bezrobotnych. Wnioskodawca został także zobligowany do oświadczenia czy członkowie rodziny skarżącego korzystają ze wsparcia pomocy społecznej, bądź innych osób trzecich. Powyższe wezwanie zawierało także pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie zostało skutecznie doręczone na adres pełnomocnika skarżącego w dniu 1 czerwca 2017 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej (por.: k-35 akt sądowych). Siedmiodniowy termin do dokonania czynności uzupełnienia wniosku upłynął zatem w dniu 8 czerwca 2017 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie nadesłano jednak żądanych przez referendarza dokumentów i nie złożono dodatkowych wyjaśnień. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Wnioskodawca zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niepełne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bowiem przedstawione dane zawierały niewystarczające informacje na temat jego rzeczywistych dochodów i zobowiązań, a w konsekwencji sytuacji materialnej i płynności finansowej skarżącego. Wątpliwości pojawiły się w szczególności w zakresie źródeł utrzymania pokrycia zobowiązań tego gospodarstwa, wobec oświadczenia skarżącego, że łączna miesięczna wysokość wydatków wynosi ok. 2.000 zł, przy dochodzie w łącznej wysokości 1.000 zł. Przedstawiona kwestia wymagała zatem wyjaśnienia, bowiem wnioskodawca jako osoba pragnąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por.: postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 86/13, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe informacje były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę, czy nieudokumentowanie ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania, czy innych wydatków, a także nieprzedłożenie wyciągów bankowych, powoduje niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 255 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy, co orzekł jak w sentencji.