II SA/Op 24/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 29 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w punkcie 1, odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi E. S. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 29 listopada 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, nakazujące skarżącej rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku o konstrukcji drewnianej z poddaszem nieużytkowym i tarasem. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 12 stycznia 2017 r., wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 24 stycznia 2017 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając prośbę wskazała na złą sytuację materialną, bowiem członkowie jej gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzą konkubent skarżącej i jej niepełnoletnie dziecko, pozostają na utrzymaniu rodziny, a konkubent jest po niedawno odbytej operacji kręgosłupa. Skarżąca wskazała, że posiada dom o powierzchni [...] m² o wartości 320.000 zł, a członkowie jej gospodarstwa domowego uzyskują dochód z tytułu zasiłku i świadczenia rodzinnego, w łącznej wysokości 595 zł netto miesięcznie. Zobowiązania rodziny, to opłata za gaz – 300 zł, wydatki na zakup leków – 100 zł, opłata za przedszkole – 20 zł, wydatki na wyżywienie – 200 zł. Na skutek zarządzenia referendarza do uzupełnienia złożonego wniosku, wezwano skarżącą do przedłożenia: dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego przez wnioskodawczynię i członków jej gospodarstwa domowego dochodu miesięcznego; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię i członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy oraz specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie. Zobowiązano także do wyjaśnienia co należy rozumieć, że członkowie gospodarstwa domowego skarżącej pozostają na "utrzymaniu rodziny", w szczególności przez wyjaśnienie na czym pomoc ta polega, a jeżeli jest to pomoc finansowa – o wskazanie jej wysokości. Ponadto, zażądano złożenia oświadczenia czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy społecznej (a jeżeli tak – o wskazanie rodzaju świadczenia i jego wysokości) oraz udokumentowania miesięcznego utrzymania mieszkania rodziny wnioskodawczyni i uprawdopodobnienia problemów zdrowotnych konkubenta oraz związanych z tych wydatków. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 3 lutego 2017 r. podała, że matka konkubenta pomaga rodzinie skarżącej kupując środki do codziennego życia, tj. wyżywienie, ubrania, częściowo także leki, wydając na ten cel ok. 750 zł. Ponadto, skarżąca korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, od której otrzymuje świadczenia w wysokości 595 zł. Miesięczne wydatki, oprócz wyżej wymienionych, to także opłata za telefon – 105 zł, opłata za energię w postaci benzyny do agregatora prądotwórczego – 100 zł , a także zakup ubrania – 100 zł. Wydatki te powiększa także rata z tytułu pożyczki w wysokości 45 zł tygodniowo; łączna wysokość zobowiązania z tego tytułu: 1.500 zł. Skarżąca zwróciła się ponadto o ustanowienie adwokata z urzędu. Do akt sprawy dołączyła karty leczenia konkubenta, z których wynika, że w okresie od dnia 7 grudnia do dnia 9 grudnia 2016 r. przebywał on w szpitalu, co związane było z operacją kręgosłupa. W aktach znajdują się także kserokopie skierowania na rehabilitację i poradni specjalistycznych, recept, a także kserokopie: umowy pożyczki (zawartej w dniu 5 grudnia 2016 r.), dowodów uiszczenia opłat za gaz i usługi telekomunikacyjne, decyzji pomocowych. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie wynika żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia skarżącej adwokata z urzędu. Zakres żądania został określony nie tylko w samym formularzu wniosku, lecz także w piśmie z dnia 3 lutego 2017 r., w którym skarżąca dodatkowo w porównaniu z formularzem wniosku, zwróciła się o ustanowienie pełnomocnika w postaci adwokata. Kierując się zasadą wolnej woli strony w wyborze formy pomocy, jakiej się domaga (zasada nie działania sądu z urzędu, lecz na żądanie) i jej prawa do uszczegółowienia zakresu wniosku (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 632/04; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach Sądów Administracyjnych), referendarz uznał wniosek strony za prawidłowy, pomimo tego, że jego zakres nie wynika wprost z formularza wniosku, lecz także z innego pisma skarżącej. Referendarz uznał tym samym, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd (referendarz sądowy) przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącej, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jej sytuacji materialnej. Uwzględniając powyższe uwagi na tle rozpoznawanej sprawy zważono, że na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a przypadku dalszego procedowania - opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Podkreślić jednakże należy, że zarówno wpis od skargi kasacyjnej, jak również opłata kancelaryjna będą wymagane dopiero w sytuacji oddalenia skargi przez tut. Sąd i to w sytuacji, gdy skarżąca zdecyduje się zaskarżyć zapadłe orzeczenie. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej, referendarz wziął pod uwagę informacje wynikające z przedłożonych w sprawie dokumentów, a więc że rodzina skarżącej uzyskuje środki finansowe w wysokości łącznej 1.345 zł (595 zł ze środków pomocy społecznej i 750 zł ze wsparcia matki konkubenta skarżącej), a wydatki kształtujące się na poziomie ok. 1.000 zł łącznie (uśrednione w stosunku miesięcznym). Podkreślić należy, że dane odnoszące się do uzyskiwanego dochodu wynikają wyłącznie z oświadczenia skarżącej, która nie wyjaśniła dlaczego nie uzyskują wraz z konkubentem żadnego (oprócz wsparcia pomocy społecznej i rodziny) dochodu, a także czy są osobami posiadającymi status osób bezrobotnych. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, że brak dochodu powstał na skutek choroby konkubenta, jednakże nie zawsze przecież zły stan zdrowia, czy pozostawanie na zwolnieniu lekarskim powoduje całkowitą utratę wynagrodzenia, które nadal przysługuje osobom zatrudnionym, np. na zasadzie umowy o pracę. Skarżąca nie przedstawiła także wyciągów z rachunków bankowych należących do członków jej gospodarstwa domowego, nie uzasadniając przy tym ich nieprzedłożenia. Odnosząc się do uzyskiwanego dochodu, niejasna jest także zdaniem referendarza, kwestia działalności zarobkowej skarżącej. Z przedłożonej kserokopii dowodu uiszczenia opłaty za usługi telekomunikacyjne z dnia 24 stycznia 2017 r., widnieje jako klient firma "A", a ze strony internetowej KRS wynika, że działalność tę rozpoczęto w 2012 r. Nie można także tracić z pola widzenia okoliczności, że skarżąca wniosła skargę w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku. Trudno oprzeć się zatem wnioskowi, że decydując się na taką inwestycję skarżąca musiała liczyć się ze znacznymi wydatkami finansowymi, a przede wszystkim, że przystępując do inwestycji, środki na ten cel miała zabezpieczone i zgromadzone. Z oświadczeń skarżącej nie wynika bowiem, że w związku z budową posiada jakiegokolwiek rodzaju zobowiązania, a wykazywana pożyczka na kwotę 1.500 zł została dokonana dopiero w grudniu 2016 r., kiedy to przedmiotowy budynek już został posadowiony. Wątpliwości te są o tyle znaczące w kontekście oceny zdolności skarżącej do uiszczenia całości, bądź części kosztów sądowych, że mogą traktować o posiadanym potencjale finansowym (oszczędnościach). Należy podkreślić, że w sformułowaniu "wykazać" użytym w przywołanym przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a., zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r., sygn. III SA/Gl 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Zdaniem referendarza, zebrany w sprawie materiał dowodowy, budzący wątpliwości o jakich mowa wyżej, nie uprawnia skarżącej do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z drugiej jednak strony, twierdzenia skarżącej w kwestii obecnie uzyskiwanego dochodu znajdują potwierdzenie w ustaleniach organu pomocy społecznej, zawartych w decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko (decyzja z dnia 30 listopada 2016 r., nr [...]). Mając zatem na względzie w szczególności wysokość wykazywanych, aktualnych dochodów rodziny skarżącej, a także fakt korzystania przez wnioskodawczynię z pomocy społecznej, która to okoliczność sama z siebie świadczy już o trudnej sytuacji bytowej, gdyż pomoc ta udzielana jest najbardziej potrzebującym, a ponadto mając na względzie nagłe pogorszenie się stanu zdrowia konkubenta – to stwierdzić należy, że zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wymaganego wpisu sądowego. Zdaniem referendarza, aktualna sytuacja bytowa skarżącej wykazana w toku postępowania wyjaśniającego, a w szczególności konieczność utrzymania niepełnoletniego dziecka (4 lata) i nagłe zdarzenia losowe spowodowane chorobą konkubenta skarżącej, świadczą o konieczności udzielenia pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi. Podejmując rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącej takiej, a nie innej formy pomocy, referendarz kierował się zasadą prawa do sądu i okolicznością, że zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącej od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów i wydatków w dalszej części postępowania. Informacyjnie wskazać ponadto warto, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Postanowienie niniejsze nie pozbawia natomiast skarżącej możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.