II SA/Op 252/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego S. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: przyznać radcy prawnemu S. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej T. R., obejmujące wynagrodzenie w kwocie 221,40 zł (słownie: dwieście dwadzieścia jeden złoty i czterdzieści groszy), zawierającej podatek od towarów i usług, w kwocie 41,40 zł (słownie: czterdzieści jeden złoty i czterdzieści groszy). Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 252/14 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, ustanowił T. R. radcę prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Na skutek powyższego, na pełnomocnika z urzędu został wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] – radca prawny S. M., wykonujący zawód w Kancelarii Radcy Prawnego w [...], przy ul. [...] (por. pismo Izby z dnia 12 sierpnia 2014 r. – k: 79 akt sądowych). Następnie, pełnomocnik T. R. zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz złożył tę skargę, od zapadłego w dniu 26 czerwca 2014 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, oddalającego skargę wniesioną w sprawie. Postanowieniem z dnia 22 września 2014 r., tut. Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 czerwca 2016 r. oddalił skargę kasacyjną. Z protokołu rozprawy przed Sądem II instancji wynika, że pełnomocnik z urzędu nie brał udziału w rozprawie przed tym Sądem (por. k-128 akt sądowych). W piśmie procesowym z dnia 10 września 2014 r., pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w maksymalnie, sześciokrotnie powiększonej wysokości, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte ani w części, ani w całości. Uzasadniając żądanie przyznania kosztów w wyższej stawce wskazał na znaczną pracochłonność, działanie pod presją czasu i kosztami związanymi z prowadzeniem sprawy (dojazdy do sądu, kopiowanie akt, koszty korespondencji i kancelaryjne, połączenia telefoniczne, itp.). W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 września 2016 r., wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, został przekazany referendarzowi, w celu rozpoznania. Na skutek zarządzenia ostatnio wymienionego, wezwano pełnomocnika skarżącego do sprecyzowania podawanych wydatków (i ich wartości) związanych ze świadczoną pomocą prawną, w szczególności jeżeli dotyczą one np.: - dojazdów - do określenia m.in. z jakiego tytułu one się odbywały, na jakiej trasie (ilość pokonanych kilometrów), kiedy miały miejsce podane zdarzenia oraz do przedłożenia dokumentów uprawdopodabniających poniesione koszty przejazdu, takich jak np. rachunki, faktury, paragony z tytułu zakupu paliwa, bądź kopii dowodu rejestracyjnego samochodu, czy biletu; - opłat pocztowych i połączeń telefonicznych – w związku z jakimi zdarzeniami zostały poniesione i kto był ich adresatem. W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik w piśmie procesowym z dnia 26 października 2016 r. podał, że nie jest w stanie rzetelnie wyselekcjonować wydatków poniesionych w niniejszej sprawie. Zaznaczył, że nawet w sprawach przed sądami powszechnymi z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, których wartość jest ewidentnie niedoszacowana, doświadczenie pokazuje, że skrupulatne wyliczenia zajmują dużo czasu, który nie jest rekompensowany uzyskanym zwrotem wydatków. Podniósł, że większą wagę przykłada do podniesienia ogólnej stawki urzędowej za prowadzenie sprawy podpierając się uzasadnieniem z poprzedniego wniosku, a w szczególności koniecznością wnoszenia o przywrócenie terminu, skalę trudności wynikającej z osobowości reprezentowanego i związanego z tym nakładu pracy. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a., wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z treścią przepisu przejściowego zawartego w § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805), w rozpatrywanym zakresie należy sięgnąć do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm., dalej powoływanego jako rozporządzenie). Przepis ten postanawia bowiem, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe (czyli rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r.), do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Wyjaśnić także należy, że w dniu 2 listopada 2016 r., a zatem w toku rozpoznawania wniosku pełnomocnika o wynagrodzenie, weszło w życie kolejne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715), na skutek którego utraciło moc rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. Okoliczność ta nie ma jednakże wpływu na ocenę wniosku pełnomocnika o wynagrodzenie z uwagi na treść § 22 nowej, obecnie obowiązującej regulacji zawierającej przepisy przejściowe, zgodnie z którymi do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do zakończenia postępowania w danej instancji. Przypomnieć zatem należy, że sprawa została wszczęta w 2014 r. (pod rządami rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r.), a zakończyła się w I instancji przez wydanie w dniu 14 czerwca 2014 r. wyroku przez tut. Sąd. Opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona w dniu 12 września 2014 r., a zatem również w czasie obowiązywania opisanego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. i z powyższych względów rozporządzenie to ma zastosowanie w sprawie. Stosownie do § 15 pkt 1 ww. rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w jego rozdziałach 3 i 4. Stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostały określone w § 14 ust. 2 rozporządzenia, znajdującym się w jego rozdziale 4. W pkt 1 tego przepisu wskazano takie stawki za postępowanie przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji, a w punkcie 2 – w instancji drugiej. Pełnomocnik w niniejszej sprawie, ustanowiony już po zakończeniu postępowania w instancji pierwszej, dokonał czynności, za którą, w myśl § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, przysługuje wynagrodzenie za instancję drugą, czyli złożył skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Niemniej stawka opłaty za tę czynność wymaga uwzględnienia stawki za postępowanie w pierwszej instancji. Otóż w świetle § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia należy się za nią wynagrodzenie w wysokości 75 % stawki za postępowanie w pierwszej instancji, jeżeli, jak w niniejszej sprawie, w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny. W myśl § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji w sprawach innych niż wymienione dwóch wcześniejszych jednostkach redakcyjnych wynosi 240 zł. Sprawa objęta wnioskiem zalicza się właśnie do tej kategorii. Jej przedmiot stanowi bowiem skarga na decyzje w toku postępowania administracyjnego, natomiast w § 14 ust. 2 pkt 1 lit a i b mowa jest o sprawach, których przedmiot stanowią odpowiednio należność pieniężna (lit. a) oraz skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b).75 % wskazanej stawki to 180 zł. W świetle § 2 ust. 3 rozporządzenia przyznane wynagrodzenie (opłatę) trzeba podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o 23% (41,40 zł). Za nieuzasadniony uznać należy wniosek pełnomocnika z urzędu, o zasądzenie wynagrodzenia w sześciokrotnie powiększonej wysokości, przede wszystkim z tego względu, że żądana kwota obejmująca sześciokrotność stawki minimalnej, przekracza maksymalną kwotę opłat, jaką można zasądzić na rzecz pełnomocnika z urzędu, uregulowaną w treści § 15 pkt 1 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika bowiem, że w przypadku, gdy pomoc prawna jest świadczona przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, sąd podwyższa opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych. Ponadto, zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1). Ustawodawca pozostawił zatem możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por.: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Podwyższenie wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych jest natomiast możliwe po wykazaniu przez pełnomocnika, że znajduje to uzasadnienie w rodzaju i stopniu zawiłości sprawy oraz niezbędnym nakładzie pracy pełnomocnika. To zatem wnioskujący pełnomocnik domagając się przyznania podwyższonego wynagrodzenia za czynności wykonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien swój wniosek uzasadnić, przedstawić argumenty świadczące o takim nakładzie pracy oraz charakterze sprawy, które usprawiedliwiałyby podwyższenie stawki przyznanego wynagrodzenia (por.: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", wyd. LexisNexis, Warszawa 2009, s. 361). W ocenie referendarza, okoliczności tej nie stanowi fakt sporządzenia przez pełnomocnika z urzędu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Czynność polegająca na przygotowaniu i złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest bowiem działaniem mieszczącym się w całokształcie działań pełnomocnika, które doprowadzić mają do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadniając takie stanowisko wskazać trzeba, że pełnomocnik z urzędu został wyznaczony w sprawie, a także skarga kasacyjna została złożona w sprawie, po upływie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Jednocześnie zdarzenie to zaistniało pod rządami ustawy P.p.s.a. w brzmieniu istniejącym przed nowelizacją tejże ustawy, dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Na tle obowiązujących wówczas regulacji, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd zwracający uwagę na specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego związanego z ustanowieniem dla strony pełnomocnika z urzędu. Sądy uznały wówczas, że wprawdzie ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie wpływa na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to fakt ten stanowić może jedną z podstaw wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka prawnego. Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie oznacza bowiem możliwości podjęcia natychmiastowego działania w imieniu strony. Dlatego przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Możliwość ta wyznacza bowiem czas ustania przyczyny uchybienia terminowi. W konsekwencji sądy uznały się, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 P.p.s.a dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 125/09, Lex nr 564223). Z przywołanych wywodów wysnuwa się zatem konkluzja, że przedstawienie okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu ograniczało się w rzeczywistości do wykazania przez pełnomocnika, w jakim dniu dowiedział się o wyznaczeniu go przez właściwy samorząd, reprezentantem strony w sprawie. Uznać tym samym należy, że samo złożenie przez pełnomocnika opisywanego wniosku i właściwe jego umotywowanie, nie było zatem czynnością wymagającą od fachowego reprezentanta wzmożonych nakładów pracy, ustalania skomplikowanego stanu faktycznego czy zaangażowania szczególnej inwencji twórczej. Z kolei pozostałe czynności wskazane przez pełnomocnika, zaliczyć należy do całokształtu jego działań, które doprowadziły do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w pierwszej instancji i pokrywa je wynagrodzenie przyznane ogólnie za jego działania w postępowaniu przed sądem I instancji (por.: postanowienie z dnia 28 maja 2013 r., sygn. II FZ 190/13). W sprawie nie zostało bowiem wykazane, aby nastąpiły inne nadzwyczajne okoliczności, które z uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocnika pozwoliłyby na przyznanie mu wyższego wynagrodzenia. Za okoliczność taką nie mógł być uznany podniesiony fakt sporządzenia skargi kasacyjnej, wymagającej od pełnomocnika pracochłonności zapewne polegającej na zapoznaniu się z aktami sprawy, czy wyszukiwaniem i analizą orzecznictwa. Wymienione działania nie stanowią bowiem o nadzwyczajnym przekroczeniu przez pełnomocnika wypełniania swoich obowiązków ponad granice zwykłej staranności. Mieszczą się one natomiast w granicach czynności, jakich wymaga się od fachowego reprezentanta, który podlega określonym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu adwokata. Ponadto, jak wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, (opublikowanym na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego https://cbois.nsa.gov.pl/cbois) definicja "niezbędnych kosztów postępowania" w sytuacji, gdy strona występuje osobiście lub jest reprezentowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, a także gdy w jej imieniu występuje pełnomocnik będący radcą prawnym, została przedstawiona w art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 art. 205 P.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego, zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. NSA ocenił, że powyższa regulacja ma charakter wyczerpujący, a zatem przedstawiony katalog kosztów niezbędnych nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego. Odnośnie zatem podawanych przez pełnomocnika w niniejszej sprawie kosztów nadania przesyłek i sporządzenia odpisów dokumentów do skargi (notabene nie określonych liczbowo), to zdaniem referendarza są to właśnie wyżej wspomniane "drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego wydatki", które pokrywa przyznane pełnomocnikowi wynagrodzenie (por. także: postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 197/11, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach Sądów Administracyjnych; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 września 2005 r., sygn. akt I SA/Op 73/05, LEX nr 857102). Wobec powyższego na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. i z uwzględnieniem § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c, § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b i § 15 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. oraz z § 22 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., a także § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715), referendarz orzekł jak w sentencji.