II SA/Op 277/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2009 r. w sprawie ze skargi I. O. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. I. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], znak [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym skarżąca została wezwana przez tut. Sąd do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 300 (trzysta) złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła w dniu 15 września 2008 r. wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Wskazała w nim, że jest w tragicznej sytuacji finansowej, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu córki, która wyszła za mąż i mieszka [...]. Nie posiada żadnego majątku, który mogłaby spieniężyć, aby uiścić wpis. Podniosła, że sąd orzekający w sprawie rozwodowej zwolnił ją od połowy wpisu, na który też musiała zaciągnąć pożyczkę. Nie może podjąć pracy zarobkowej, gdyż nie ma zezwolenia. Sprawa deportacji jest dla niej ogromnie krzywdząca, łamie plany całego jej życia, albowiem rozdzielenie jej z córką będzie dla niej ciężkim przeżyciem. Jedyną jej rodzinę stanowi córka, chce zostać blisko niej, tym bardziej, że od wielu lat mieszka w Polsce. Podała, że jej rozwód nastąpił dopiero w tym roku i to również z winy jej byłego męża, co stwierdza prawomocny wyrok i dlatego chce ułożyć sobie godne życie w Polsce. Wobec nie złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu PPF, referendarz sądowy przesłał skarżącej formularz do wypełnienie i odesłania. Skarżąca złożyła formularz PPF w przepisanym terminie w dniu 2 października 2008 r., wnosząc w nim o zwolnienie z kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku napisała, że jest po rozwodzie bez orzekania o winie, obecnie nie pracuje, utrzymuje ją córka, nie może podjąć pracy, nie otrzymała bowiem pozwolenia w tym zakresie, nie otrzymała karty stałego pobytu. Podała, że nie ma żadnego majątku, mieszka u byłego męża, otrzymuje od córki 300 zł na życie. Wniosek skarżącej zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał I. O. pismem z dnia 13 października 2008 r. do uzupełnienia braków tego wniosku, poprzez: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci), jakie ponosi były mąż, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. - dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów byłego męża (np. zaświadczenie z zakładu pracy, odcinek renty lub emerytury), - wskazanie czy jej były mąż posiada jakiś majątek (np. oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro). Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Wezwanie to zostało skarżącej doręczone w dniu 27 października 2008 r. w trybie art. 73 P.p.s.a. w związku z art. 65 § 2 P.p.s.a. w związku z § 9 ust. 1,7 i 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z dnia 23 lipca 1999 r., Nr 62, poz. 697 ze zm.), to jest w ostatnim dniu okresu na jaki pismo pozostawiono w placówce pocztowej. Termin 7 dni do udzielenia przez skarżącą odpowiedzi na wezwanie upływał w dniu 3 listopada 2008 r., początek biegu tego terminu rozpoczął się bowiem w dniu 28 października 2008 r. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie z dnia 13 października 2008 r., nie przesłała żadnego z dokumentów ani informacji wyszczególnionych w wezwaniu. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. I. O. nie przesłała żądanych przez Sąd dodatkowych informacji. Referendarz zażądał tych informacji, gdyż skarżąca podała w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawierającym w rubryce nr 13 treść oświadczenia, że osobie składającej wniosek, znana jest treść art. 233 Kodeksu karnego, że za podanie w nim nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy grozi odpowiedzialność karna, że jej rozwód nastąpił bez orzekania o winie. Mając zatem na uwadze art. 60. § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiący, że małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego, oraz fakt zamieszkiwania przez skarżącą z byłym mężem w jednym mieszkaniu, referendarz wezwał ją w celu wyjaśnienia sytuacji jej materialnej. Z podanych przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy informacji, można było domniemywać, że korzysta ona ze wsparcia byłego męża, chociażby w zakresie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Ponadto "Skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3456/05, publ. tylko teza Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna Wydawnicza a Wolters Kluwer businnes, Warszawa 2007, s. 440). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła powstałych w sprawie wątpliwości odnoszących się do jej sytuacji finansowej. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. I. O. pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.