II SA/Op 279/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 30 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie użytkowania budynku mieszkalnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 30 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie użytkowania budynku mieszkalnego. Skarżący wraz ze skargą złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Do wniosku załączył pismo obrazujące jego zobowiązania i wydatki stałe. W dokumentach tych wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe sam, ma dochód z tytułu emerytury w kwocie 3050 zł netto miesięcznie, a majątek, jaki posiada to mieszkanie o powierzchni [...] m2, samochód [...], rok produkcji 1999 r. o wartości 2.500 zł z przyczepą. Skarżący ma zobowiązania z tytułu kredytów, w tym konsolidacyjnego na kwotę 1.055,39 zł, konsumpcyjnego na opinie biegłych 120,77 zł, konsumpcyjnego 183,76 zł, opłaty bankowe wynoszą 16,66 zł, łącznie miesięcznie zobowiązania z przedstawionych tytułów wynoszą 1.376,66 zł. Koszty miesięczne związane z utrzymaniem mieszkania to 512,35 zł, składają się na nie opłaty za czynsz, energię elektryczną, wodę, gaz, podatek od nieruchomości, opłata za użytkowanie wieczyste, ubezpieczenie mieszkania, ogrzewanie. Koszty miesięczne leków to 120,68 zł, środków higieny 20,59 zł, koszt miesięczny utrzymania samochodu to 109,36 zł. Ogółem skarżący wykazał, że miesięcznie ponosi wydatki niezbędne na życie w kwocie 2.592,60 zł,. ujmując w nich także oprócz wyżej opisanych, koszty: 186,48 zł TV-cyfrowa nc+,11,43 zł utrzymania działki, 10 zł fryzjera, 25,59 zł opłat pocztowych, 28,04 zł artykułów biurowych (papier ksero, tusze do drukarki, koperty), 9,67 zł opłaty sądowe. Skarżący we wniosku, powołując się na wyżej opisane pismo, uzasadniał, że jest w stanie ubóstwa, nie stać go na poniesienie kosztów sądowych czy pełnomocnika z wyboru. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", pismem z dnia 5 lipca 2018 r., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - przesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest: kwiecień 2018 r., maj 2018 r. i czerwiec 2018 r. mogą być w formie wydruków z Internetu, - wyjaśnienie, w jakim celu i w jakiej kwocie zostały wzięte kredyty, które skarżący spłaca, oraz jaki jest aktualny stan spłaty tych kredytów, np. poprzez przesłanie aktualnych dokumentów dotyczących stanu ich spłaty, - wykazanie, jakie są aktualne dochody skarżącego (np. poprzez nadesłanie decyzji emerytalno – rentowej lub wydruk wyciągu z konta bankowego, obejmujący operację przelewu wynagrodzenia na konto bankowe), - przesłanie aktualnych rachunków za leki, lub innych dokumentów potwierdzających problemy zdrowotne skarżącego (np. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, konieczności stałego przyjmowania leków, itp.), skarżący, bowiem w wykazie wydatków wykazuje wydatki za leki w 2016 r. - wyjaśnienie, jakiego rodzaju przyczepę samochodową posiada (np. transportowa, czy kempingowa) i jaka jest jej wartość rynkowa, - wyjaśnienie z jakiego tytułu opłaty sądowe ponosi skarżący, wykazane w kwocie "116 zł", a prawdopodobnie miesięcznie wynoszą one, jak podał skarżący 9,67 zł. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 17 lipca 2018 r. (data nadania w placówce pocztowej w tym samym dniu), wraz z nim przesłał dokumenty na potwierdzenie wysokości otrzymywanej emerytury, a także średnich wydatków na leki. Podał, że aktualna wartość przyczepy samochodowej, zakupionej za 3.500 zł, to 500 zł. Odnośnie kredytów wyjaśnił, że w 2 połowie 2015 r. wziął kredyt 35.000 zł na sfinansowanie ślubu córki, koniec spłaty nastąpi w lipcu 2021. r., w końcu 2015 r. wziął kredyt 25.000 zł na modernizację sytemu ogrzewania, spłata kredytu nastąpi w lipcu 2021 r. Kredyt konsumpcyjny 6.000 zł na sfinansowanie wynagrodzenia biegłych wziął w lipcu 2016 r. oraz na zakup wymiennika ciepłej wody użytkowej, spłata kredytu nastąpi w lipcu 2021 r. Kredyt konsumpcyjny z dnia 22 marca 2018 r. w wysokości 2.400 zł, spłata w wysokości 73,99 zł miesięcznie, zaciągnięty na wymianę zasobnika ciepłej wody, gdyż poprzedni uległ awarii i na wymianę instalacji ciepłej i zimnej wody w mieszkaniu, spłata kredytu nastąpi w dniu 12 marca 2021 r. Kredyt konsumpcyjny na kwotę 1.229 zł, spłata miesięczna w kwocie 183,76 zł na zakup grzejników elektrycznych typu Basic, na wspomaganie piecyka kominkowego C.O. Zakup był związany z brakiem zgody Wspólnoty Mieszkaniowej na montaż przez skarżącego pieca C.O. na gaz, a kredyt na ten cel został spłacony w miesiącu czerwcu 2018 r. Skarżący przedstawiając przy tym wydatki w miesiącu lipcu 2018 r., opisane w załączniku nr 5 do pisma z 17 lipca 2108 r., na kwotę 2.691,05 zł. Wymienił wśród nich, między innymi, opłaty za TV nc+, Internet i komórkę na łączna kwotę 194,48 zł, czy wydatek na basen ogrodowy dmuchany na kwotę 96,99 zł. Następnie zestawiając kwotę wydatków 2.691,05 zł, z kwotą swojej emerytury tj. 3050,95 zł, wywiódł, że na życie, czyli przede wszystkim na żywność zostanie mu jedynie 359,90 zł miesięcznie. Analizując wyjaśnienia skarżącego odnośnie jego sytuacji materialnej, należało dokonać oceny, czy zasługuje on na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez siebie całkowitym zakresie lub chociażby w jakimś mniejszym, częściowym zakresie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że aktualnie wymaganą od skarżącego kwotą kosztów sądowych, jest 500 zł wpisu na podstawie § 2 ust. 3 pkt 1 (skargi, nieobjęte wpisem stosunkowym z zakresu budownictwa i architektury) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193 z późn. zm.), a dalsze ewentualne koszty sądowe, jakie mogą się pojawić w sprawie skarżącego, to 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem na piśmie, oraz 250 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, jeśli zdecyduje się on na jej wniesienie. Całość zatem kosztów sądowych, jakie mogą obciążać skarżącego w tej sprawie, to maksymalnie 850 zł. Dodatkowo skarżący wnosi o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, orzekający stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki przyznania prawa pomocy w części, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym częściowym zakresie. Skarżący ma emeryturę w kwocie 3050 zł netto, wykazał przy tym, że ma problemy zdrowotne, związane z chorobą [...], co było powodem wcześniejszego zwolnienia go ze służby wojskowej, ale jednocześnie nie wykazał, aby koszty związane z leczeniem przekraczały 200 zł miesięcznie. Z kolei podnoszony przez skarżącego argument spłaty kilku kredytów, świadczy tak naprawdę o tym, że skarżący na etapie ich przyznawania musiał się wykazać odpowiednią zdolnością kredytową, co przemawia przeciwko przyjęciu, że jest on osobą ubogą. Po drugie spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi i być okolicznością uzasadniającą zwolnienie z kosztów sądowych. W przedmiocie tego, jak należy oceniać kredyt, przy ustalaniu możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach. Ich przykłady to: postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, Lex nr 1452182, z tezą "Spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych."; postanowienie NSA z 9 października 2013 r., sygn. akt I OZ 862/13, Lex nr 1461345, z tezą: "Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." Kredyty nie świadczą zatem o złej sytuacji finansowej skarżącego, i chociaż część z nich można według wstępnej oceny, uznać za uzasadnione życiowo, chodzi tu o kredyty związane z modernizacją systemu ogrzewania w mieszkaniu skarżącego, to trudno jest za taki uznać kredyt zaciągnięty przez skarżącego na ślub córki. Kredyt ten został zaciągnięty na kwotę 35.000 zł, i stanowi ponad połowę kwoty wszystkich zaciągniętych przez skarżącego kredytów. Kwota pozostałych do spłacenia, opisanych wyżej kredytów, które możnaby uznać za przeznaczone na cele niezbędne życiowo, wynosił 33.400 zł. Skarżący wykazał, że obecnie spłaca, co miesiąc kredyty na łączną kwotę 1.248,61 zł. Z powyższych ustaleń wynika, zatem, że duża część tej kwoty, związana jest ze spłatą kredytu na ślub córki, którego nie sposób uznać za wydatek niezbędny życiowo. Biorąc ponadto pod uwagę pozostałe wskazane przez skarżącego wydatki, należy ocenić, że część z nich nie może być uznana za wydatki zaliczane do kosztów utrzymania koniecznego skarżącego. Do wydatków takich, jakie wykazał skarżący można przykładowo zaliczyć np. koszt basenu ogrodowego, koszt TV nc+, koszty tuszu do drukarek, czy niewyjaśniony koszt poniesiony w dniu 14 maja 2018 r. na przedłużenie licencji, w kwocie 77,49 zł. Skarżący natomiast, według przyjętego w sprawach w przedmiocie prawa pomocy orzecznictwa sądów administracyjnych, powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Przykładowo w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, Lex nr 164059, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." W innym postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GZ 433/14, Lex nr 1502228, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w ten sam sposób, że: "Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowym i wydatkami." Lektura tych, słusznych w ocenie orzekającego, orzeczeń prowadzi do wniosku, że skarżący powinien ograniczyć wydatki, które nie stanowią wydatków niezbędnych życiowo, a nie żądać kredytowania z budżetu państwa. Szczególnie, że otrzymana przez niego kwota emerytury przekracza zarówno kwotę najniższej emerytury i renty (emerytura taka wynosi 1.029,80 zł, a renta dla częściowo niezdolnych do pracy – 772,35 zł, podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2018 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent, dostępny na stronie internetowej: www.zus.pl), jak i minimalnego wynagrodzenia za pracę wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 2.100 zł, co daje netto 1.530 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2018 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1747). Trudno zatem, pomimo dużych zobowiązań kredytowych ciążach na skarżącym, uznać go za osobę ubogą, którą sytuacja materialna kwalifikuje do przyznania prawa pomocy w jakiejkolwiek części. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji.