II SA/Op 280/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 25 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w punkcie 1, wniosek oddalić. Przedmiotem skargi J. K. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 25 kwietnia 2017 r., nr [...]. Na mocy tej decyzji, organ uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu z dnia 23 czerwca 2016 r., nr [...], ustalającą J. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz w punkcie 2 ustalił ww. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 47.682,15 zł, przyznanych na mocy decyzji z dnia 29 lutego 2008 r., nr [...], wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu. Wraz ze skargą, J. K. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając prośbę wskazał na wysokie koszty utrzymania jakie wraz z małżonką ponosi, co powoduje niemożność uiszczenia kosztów sądowych. Wskazał, że przyczyną trudnej sytuacji materialnej jest zły stan zdrowia małżonków (m.in. objawy niewydolności krążenia u skarżącego, przebyty udar krwotoczny lewej półkuli i w konsekwencji niedowład połowiczny prawostronny), co obrazują załączone zaświadczenia lekarskie. Z uwagi na występujące schorzenia, małżonkowie ponoszą wysokie koszty związane z leczeniem, a nie posiadają zgromadzonych oszczędności. Skarżący oświadczył, że zajmuje parter domu, który to dom jest własnością syna. Oświadczył jednakże, że małżonkowie nie tworzą wspólnego gospodarstwa domowego z synem. Skarżący wykazał, że źródłem dochodu małżonków są ich emerytury oraz wynagrodzenie z tytułu dodatkowej pracy świadczonej przez małżonkę skarżącego, który to dochód wynosi łącznie 3.345,71 zł netto. Ponadto podał, że w skali miesiąca wraz z żoną ponoszą koszty leczenia w wysokości 200 zł oraz połowę należności z tytułu utrzymania domu, które wynoszą łącznie w skali miesiąca: 731,53 zł. Ponadto małżonkowie ponoszą inne koszty utrzymania, tj. wydatki za wyżywienie – 960 zł, za masaże i gimnastykę – 240 zł, z tytułu kupna odzieży i obuwia – 140 zł, kupna środków czystości i higieny – 100 zł, dojazdów do lekarza – 80 zł, ubezpieczenia – 58,33 zł, z tytułu kupna witamin i lekarstw bez recepty – 120 zł. Do akt sprawy, skarżący dołączył odpisy rachunków z tytułu opłat lokalowych, kart informacyjnych leczenia szpitalnego, zaświadczeń lekarskich oraz wyciąg bankowy za okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 30 maja 2017 r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd (referendarz sądowy) przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącym, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jego sytuacji materialnej. Uwzględniając powyższe uwagi na tle rozpoznawanej sprawy zważono, że na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.431 zł (podstawa prawna: § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), a w przypadku dalszego procedowania - opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi (§ 3 ww. rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podkreślić jednakże należy, że zarówno wpis od skargi kasacyjnej, jak również opłata kancelaryjna będą wymagane dopiero w sytuacji oddalenia skargi przez tut. Sąd i to w sytuacji, gdy skarżący zdecyduje się zaskarżyć zapadłe orzeczenie sądowe. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącego, referendarz wziął pod uwagę informacje wynikające z przedłożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń zawartych w formularzu wniosku. Referendarz uznał o braku konieczności prowadzenia postępowania wyjaśniającego w trybie art. 255 P.p.s.a., bowiem szczegółowe informacje i dodatkowe dokumenty źródłowe przedstawione przez skarżącego, są wystarczające do rozpoznania jego wniosku o prawo pomocy. Systematyzując zatem materiał dowody sprawy trzeba wskazać, że skarżący i jego małżonka (z którą tworzy wspólne gospodarstwo domowe) uzyskują stały, comiesięczny dochód w łącznej wysokości 3.345,71 zł netto. Wydatki małżonków związane z koniecznym utrzymaniem mieszkania i siebie kształtują się na poziomie 2.656,86 zł. Podkreślić należy, że wydatki te zostały bardzo szczegółowo opisane przez skarżącego i obejmują wszystkie elementy niezbędnego utrzymania, a zatem zarówno te związane z utrzymaniem potrzeb mieszkaniowych, jak również potrzeb osobistych skarżącego i jego żony, w tym wydatki na wyżywienie, zakup odzieży, środków czystości, zakup leków i kosztów leczenia, itp. W rozumieniu przywołanego na wstępie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określającego przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, kosztami "koniecznego utrzymania" są bowiem niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po porównaniu wartości poszczególnych kwot związanych z uzyskiwanym dochodem i kosztami niezbędnego utrzymania jawi się wniosek, że skarżącemu i jego małżonce pozostaje wolna kwota w wysokości ok. 688 zł, która mogą przeznaczyć na dodatkowy cel, w tym na koszty sądowe (chociażby w określonym zakresie). Z akt sprawy wynika ponadto, że wobec małżonków nie toczy się postępowanie windykacyjne, komornicze, czy że posiadają zobowiązania naruszające ich płynność finansową. Z wyciągu bankowego wynika, że saldo rachunku małżonków choć w niewielkiej wartości, ale jednak, na koniec okresu rozliczeniowego (na dzień 30 maja 2017 r.) było dodatnie i wynosiło 157 zł Z podanych względów referendarz uznał o braku podstaw do zwolnienia skarżącego z całości kosztów sądowych, czyli w zakresie wnioskowanym. Rodzina skarżącego posiada bowiem stałe źródło utrzymania, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, które łącznie z pozostałymi niezbędnymi wydatkami miesięcznymi znajdują źródło pokrycia w uzyskiwanych dochodach, a nawet małżonkom pozostaje określona nadwyżka finansowa. Podkreślić należy w tym miejscu, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (obydwa orzeczenia dostępne na stronie internetowej: www.cbois.nsa.gov.pl) prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że wysokość uzyskiwanych przez rodzinę skarżącego dochodów i kwota wolna uzyskana po odliczeniu niezbędnych wydatków, są wartościami niskimi w stosunku do wymaganego w sprawie wpisu od skargi. Okoliczność ta, a także brak zgromadzonych oszczędności i innych składników majątkowych wskazują, że skarżący nie jest w stanie uiścić wymaganego w sprawie wpisu od skargi. Ponadto, skarżący z uwagi na chorobę i wiek ma ograniczone możliwości zarobkowe. Z tych względów referendarz uznał o zwolnieniu skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi. Podejmując rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącemu takiej, a nie innej formy pomocy, referendarz kierował się zasadą prawa do sądu i okolicznością, że zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów i wydatków w dalszej części postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji.