II SA/Op 334/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 17 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 29 czerwca 2010r. wpłynął do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu, w sprawie ze skargi S.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku. Zwróciła się w nim o ustanowienie adwokata z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi. Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nysie, w którym otrzymała jedynie dwa razy propozycje pracy, niezgodne jednak z wymaganiami. Wnioskodawczyni wskazała także na nieprawidłową interpretację przez organy administracji publicznej zapisów ustawy o pomocy społecznej, bowiem we wcześniejszych okresach otrzymywała świadczenia z pomocy społecznej. Dodała, że jej mąż jest chory, ma niewielkie świadczenie rentowe z KRUS, wymaga stałej opieki, a ona zajmuje się wychowywaniem trójki dzieci. Dwoje z nich jest średniego zdrowia, na ścisłej diecie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi, które uczęszczają do szkoły i nie uzyskują dochodu, tj. piętnastoletnią córką D. (uczennicą gimnazjum) i dwójką dwudziestoletnich synów – D. i P. (uczniami technikum zawodowego). Źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny w wysokości 367 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł (łącznie: 599,19 zł). S.H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m², określiła "wydatki ogółem" na kwotę 200,08 zł (w tym energia 106,75 zł). Jako dodatkowe źródło dochodu podała stypendia za 2009/2010 w wysokości 850 zł. Do akt sprawy dołączyła kserokopie: naliczenia czynszu za mieszkanie na łączną kwotę 460,45 zł, faktur za energię w wysokości średnio 105 zł miesięcznie, faktury za gaz w wysokości 93,33 zł, decyzji o ustaleniu renty z KRUS w wysokości 872,21 zł miesięcznie, decyzji z dnia 22 marca 2010r. i 2 listopada 2009r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego oraz zasiłków rodzinnych i dodatków do nich. Pismem z dnia 28 lipca 2010r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i doręczenie stosownych dokumentów. W odpowiedzi, skarżąca w piśmie z dnia 4 sierpnia 2010r. odniosła się do wezwania Sądu, nie dołączając do akt sprawy żadnych dokumentów. Żądanie uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ponowiono w dniu 18 sierpnia 2010r., a skarżąca odniosła się do niego w piśmie z dnia 27 sierpnia 2010r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej S.H.. Wątpliwości pojawiły się po pierwsze, w kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z jednej strony bowiem skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazywała na chorobę męża, z drugiej – nie wykazała męża jako osoby tworzącej z nią wspólność domową. Ponadto, z akt administracyjnych sprawy wynikało, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z P. H.. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer 2764/2008 z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec oświadczenia skarżącej, z którego wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny są niższe od wydatków na utrzymanie mieszkania. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności. Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismami z dnia 28 lipca 2010r. i 18 sierpnia 2010r. do jednoznacznych wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie dwa miesiące; zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów przez dzieci skarżącej; odpisów zeznań podatkowych wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel; dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podniosła skarżąca w piśmie z dnia 4 sierpnia 2010r. Zażądano także, aby wnioskodawczyni wyjaśniła czy P. H. tworzy z nią wspólne gospodarstwo domowe, a jeżeli nie – wskazanie przyczyn tego stanu, a także oświadczenie, czy posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację lub rozwód. Zobowiązano także skarżącą do wyjaśnienia czy wystąpiła o podwyższenie alimentów od męża na wspólne dzieci, które to alimenty zostały zasądzone w 1998r. w wysokości 80 zł na wszystkie dzieci (oświadczenie takiej treści złożyła w sprawie II SA/Op 337/10). Skarżąca miała wskazać: czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a także określić wartość budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., stanowiących własność wnioskodawczyni, które według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 17 lutego 2009r., nr [...] (strona nr 5 decyzji), mają wartość rynkową - uwzględniającą ceny sprzedaży na nyskim rynku nieruchomości - 80.000 zł, a nie jak wskazuje wnioskodawczyni 5.000 zł. Zażądano także wskazania marki samochodu posiadanego przez męża wnioskodawczyni, z określeniem rocznika i szacunkowej wartości rynkowej. Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, ustosunkowując się do dwukrotnych wezwań do uzupełnienia złożonego wniosku, przedłożyła jedynie kserokopie decyzji o przyznaniu stypendium szkolnego synom skarżącej, na okres od stycznia 2009r. do czerwca 2009r. i od września 2009r. do grudnia 2009r. W pismach z dnia 4 sierpnia 2010r. i 27 sierpnia 2010r. podała ponadto, że: - jej mąż P. H. nie jest członkiem gospodarstwa domowego, wymaga stałej opieki ze względu na postępujące stwardnienie rozsiane. Małżonkowie nie posiadają rozdzielności majątkowej, nie orzeczono także rozwodu. Mąż jest zameldowany pod tym samym adresem co wnioskodawczyni, nie uczestniczy jednakże w partycypacji kosztów utrzymania mieszkania; - członkowie jej gospodarstwa domowego nie posiadają oszczędności w bankach, stąd niemożność doręczenia wyciągów z transakcji; - P. H. podzielił pieniądze ze sprzedaży nieruchomości w K. na sześcioro rodzeństwa, sam przeznaczył w 1998r. kwotę 60.000 zł na zabiegi mające spowolnić rozwój choroby. Mąż nie posiada dowodów poniesienia kosztów leczenia, koszty te są powszechnie znane. Małżonkowie nie posiadają także dowodu otrzymania pieniędzy przez rodzeństwo. Przedmiotową nieruchomość przekazali rodzice jednemu z dzieci w celach rentowych i nie odbywania przez męża służby wojskowej; - wartość faktyczna nieruchomości w R. to 5.000 zł, bowiem budynki mieszkalne i gospodarcze są zużyte, w całości do rozbiórki. W 2005r. zgłosił się kupiec, który chciał nabyć nieruchomość za 5.000 zł. Obecnie obowiązuje umowa dzierżawy z 2004r., zawarta na okres 10 lat i dotyczy jedynie gruntów użytkowych. Wnioskodawczyni nie uzyskuje dochodu z tej nieruchomości, "nawet z wynajmu"; - samochód męża to Volkswagen, rok produkcji 1999; skarżąca nie zna jego wartości, posiada natomiast wiedzę, że "rozbite auto było za cenę 100 euro"; - wnioskodawczyni nie wystąpiła o podwyższenie alimentów "z uwagi na niska wartość 691,11 zł". Uwzględniając zasadę, iż sąd (referendarz sądowy) przy rozpoznawaniu sprawy winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S.H., a mianowicie: zaświadczenie Urzędu Skarbowego w Nysie, z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. w roku szkolnym 2009/2010. W aktach sprawy znajdują się również kserokopie pism skarżącej z dnia z dnia 4 sierpnia 2010r. i 27 sierpnia 2010r. złożone w sprawie II SA/Op 312/10, zawierające istotne informacje dla oceny jej sytuacji materialnej. Przedłożenie powyższych zaświadczeń i pism w żaden sposób nie można jednak uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej, nałożonego przez tut. Sąd. Pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, wskazująca na tworzenie przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem co sama wnioskodawczyni oświadczyła, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji przez męża w imieniu S.H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), udział skarżącej w sprzedaży nieruchomości w K., jak też jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, podziału majątku. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Ponadto, S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, są zatem w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało niewyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, ograniczając się do stwierdzenia, że mąż ich nie posiada, a koszty te są powszechnie znane. Nic nie stoi jednakże na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.). Ponadto, skarżąca nie wykazała, że obydwaj jej dwudziestoletni synowie są osobami uczącymi się. Przedstawiła bowiem zaświadczenie w tym względzie tylko w stosunku do syna D., a zaświadczenie to odnosi się do roku szkolnego 2009/2010. W żaden sposób nie wyjaśniła także jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 660 zł, przekraczającej przecież wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 599,19 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich. Z powyższych względów, istotne stało się wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności przeznaczenia środków pieniężnych w kwocie 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży wymienionej nieruchomości rolnej. Zwłaszcza z uwagi na fakt niewystępowania przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów, tłumacząc to jego niskimi dochodami (tak w sprawie II SA/Op 312/10). Reasumując powyższe, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą, a w szczególności wybiórcze przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia, powodują, że nie rozwiała ona wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Tym samym, nie można przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wnioskodawczyni - pragnąca skorzystać z prawa prawa, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej członków jej rodziny, a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami. Podkreślić bowiem należy, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). W ocenie referendarza sądowego, S.H. nie wykazała, że prawo to jej się należy. Stąd działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uznał o odmowie przyznania prawa pomocy, co też orzekł w sentencji postanowienia.