II SA/Op 381/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. z dnia 7 lipca 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia informacji o dokumentach i wydania dokumentów postanawia odmówić zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 381/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. M. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 marca 2016 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia informacji o dokumentach i wydania dokumentów. Skarżąca w dniu 3 września 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) złożyła pismo procesowe zawierające prośbę o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W związku z tym została wezwania do przesłania wniosku na urzędowym formularzu. Skarżąca w nadesłanym formularzu wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trzema córkami, w tym z dwoma pełnoletnimi. Majątek jaki posiada, we współwłasności z mężem to: dom o powierzchni [...] m2 , wartości 150 tys. zł, dwa mieszkania, jedno o powierzchni [...] m2, drugie o powierzchni [...] m 2 , obydwa o wartości po 90 tys. zł., nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, wartości 1.580.000 zł, [...] ha lasu o wartości 1000 zł, [...] ha przydomowa działka budowlana. Ponadto mąż posiada [...] ha nieruchomość rolną, wartości 100.000 zł oraz [...] ha lasu, wartości 1000 zł. Żródłem dochodu rodziny skarżącej jest jedynie emerytura jej męża, która wynosi netto 2.911,94 zł. Skarżąca podała, że stałe wydatki, jakie ponosi to kredyt na nieruchomość rolną 1.158.381 zł, kredyt studencki 24.000 zł, karty kredytowe 7.500 zł, koszty leczenia 700 zł, a jej dochód z gospodarstwa rolnego jest zerowy. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., referendarz sądowy, zwany dalej "orzekającym", wezwał skarżącą, pismem z dnia 10 listopada 2016 r., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do złożenia następujących wyjaśnień i dokumentów: - jakiej wysokości są koszty utrzymania domu skarżącej poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest września 2016 r. i października 2016 r. - wskazanie, czy córki, które są już pełnoletnie, uzyskują dochody i wykazanie dokumentami, w jakiej wysokości, ewentualnie, jeżeli się uczą, to czy otrzymują jakieś formy pomocy ze szkół lub uczelni, poprzez przedłożenie zaświadczenia o ich otrzymywaniu lub ich braku, chodzi np. o stypendium socjalne, naukowe, zapomogi, itp. - przesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, że córki są zarejestrowane, jako osoby bezrobotne, gdyby nie pracowały i nie uczyły się, - wykazanie dokumentami ile wynosi rata kredytu studenckiego miesięcznie, kto go spłaca, - wskazanie czy członkowie rodziny korzystają z jakiś form pomocy społecznej, jeśli tak to jakich i jakiej wysokości, - przesłanie dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury męża (wyjaśniono, że nie trzeba przesyłać, jeśli potwierdzą ją przelewy widoczne na wyciągach z rachunków bankowych), - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - wskazanie, czy dwa własnościowe mieszkania stanowią przedmiot wynajmu, a jeśli tak jaki jest uzyskiwany z nich dochód, poprzez nadesłanie dokumentów (np. umowy najmu, deklaracji podatkowej z dochodami z wynajmu, przelew zapłaty należności za najem na rachunek bankowy itp.), jeśli nie są wynajmowane, to nadesłanie dokumentów lub oświadczeń obrazujących koszt ich utrzymania i kto go ponosi, - przesłanie zaświadczenia z Urzędu Gminy, o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżacej, które jak wskazała we wniosku ma [...] ha powierzchni, - przesłanie zaświadczenia z Urzędu Gminy, o dochodowości gospodarstwa rolnego męża, które jak wskazała we wniosku ma [...] ha powierzchni, - wykazanie obecnego stanu spłaty kredytu bankowego wziętego na gospodarstwo rolne, w tym ile wynosi jego miesięczna rata, - wykazanie dokumentami (np. umowa kredytowa, zaświadczenia), czy kredyt na zakup gospodarstwa został przeznaczony na zakup posiadanego gospodarstwa, czy też innego gospodarstwa, a jeśli tak to: jakiej powierzchni, czyją stanowi własność i jakie przynosi dochody, - udokumentowanie miesięcznych kosztów leczenia (poprzez nadesłanie np. rachunków za leki, wizyty lekarskie, zaświadczeń o złym stanie zdrowia, kart leczenia szpitalnego itp.) Pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a na prośbę strony wskazany termin może ulec przedłużeniu. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie, co skutkowało wydaniem przez referendarz sądowego postanowienia z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 381/16, o odmowie przyznania prawa pomocy. W postanowieniu tym zostało skarżącej wyjaśnione, że po myśli art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 243 § 1 i art. 252 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Orzekający wezwał skarżącą do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Zabrakło zatem w ocenie orzekającego dokumentów i wyjaśnień pozwalających ustalić sytuację materialną i finansową skarżącej i jej rodziny, w celu dokonania oceny, czy spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, w szczególności zaś w zakresie całkowitym. Wskazano także, że obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), według którego "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Podzielając powołane w postanowieniu poglądy orzecznictwa, orzekający stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jej wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca złożyła od postanowienia z dnia 14 grudnia 2016 r. sprzeciw. Po jego rozpoznaniu tut. Sąd postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2016 r. Następnie skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu skarżąca złożyła zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 868/17. Uzasadniając swoje postanowienie NSA wskazał, że w wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych będzie przedmiotem odrębnego postępowania wpadkowego. Wobec tego, po zwrocie akt sprawy przez NSA, do tut. Sądu, skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, Jednocześnie działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, wezwano skarżącą w pkt 2 pisma z dnia 9 czerwca 2017 r., terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia tych wyjaśnień i dokumentów, o które była wzywana przed wydaniem przez orzekającego postanowienia z dnia 16 grudnia 2016 r., jedynie z tą różnicą, że wezwano ją do przedłożenia aktualnych wyciągów z posiadanych przez skarżącą i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest kwietnia 2017 r. i maja 2017 r. Wezwanie w pkt 2 zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, czyli pozostawieniem bez zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 14 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżąca odesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wypełniając dane odnośnie swojego majątku i dochodów, napisała "jak w poprzednim wniosku", jedynie w rubryce nr 11 wniosku co do zobowiązań i wydatków, dopisała "+egzekucja komornicza" i odnośnie emerytury męża wskazała, że wynosi ona netto 2930, 93 zł. Wniosła nim o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W piśmie z dnia 7 lipca 2017 r. wskazała, że zakreślony termin 7 dni jest zbyt krótki, aby mogła przedstawić żądane dokumenty. Skarżąca wskazała, że ma zaległy KRUS, aktualnie pracuje, córki nie kwalifikują się do pomocy ze względu na posiadany areał gruntowy, pomagają w gospodarstwie i uczą się, ma dwa zajęcia komornicze, od paru lat nie ogrzewa domu, bo nie stać jej na zakup opału, odnośnie mieszkań mając zobowiązania wobec rodziców męża nie żąda od nich opłaty za wynajem, natomiast co do drugiego mieszkania sprawy sądowe wymuszają na nich jego sprzedaż. Odnośnie zaświadczenia o dochodowość skarżąca uznała, że nie będzie się o to zwracać do Gminy, gdyż jej opieszałość miała wpływ na nieuzyskanie przez nią dochodów. Córki i mąż musieli przerwać leczenie ze względu na brak środków finansowych, spowodowało to tez przekwalifikowanie mężowi grupy inwalidzkiej z 3 na 2. Kredyt spłacają z trudem, a został on przeznaczony na powiększenie gospodarstwa i wyłącznie na zakup gruntów. Skarżąca oświadczyła, że nie mają żadnych oszczędności, ani przedmiotów majątkowych o wartości powyżej 12000 zł. Skarżąca wniosła też o skredytowanie bądź odłożenie w czasie zapłaty kosztów sądowych. Wobec wskazania przez skarżącą w piśmie z dnia 7 lipca 2017 r., że 7 dniowy termin na przedłożenie dokumentów był za krótki, skarżąca została pismem z dnia 12 lipca 2017 r. ponownie wezwana do ich przesłana, z takim samym pouczeniem, jak w pierwszym wezwaniu z dnia 9 czerwca 2017 r. Skarżąca odpowiedziała na ponowne wezwanie w dniu 11 sierpnia 2017 r. oświadczyła, że aktualnie nie jest w stanie złożyć żądanych dokumentów, ponieważ ich koszt to kwota około 200 zł, a w chwili obecnej nie posiada takiej kwoty, aktualnie ma 600 zł, a musi zapłacić z tego córce 400 zł za okulary, na cały miesiąc zostanie jej 200 zł. Skarżąca nadal nie przesłała żądanych dokumentów w celu uprawdopodobnienia deklarowanej złej sytuacji majątkowej. Rozpoznając drugi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, zważyć należało, co następuje Na wstępie wyjaśnić należy, że złożony w niniejszej sprawie kolejny wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie, który był także przedmiotem rozpoznania przez referendarza sądowego, należało potraktować jako wniosek skarżącej o zmianę w trybie art. 165 P.p.s.a. prawomocnego postanowienia z dnia 14 grudnia 2016 r. Przy czym, referendarz przyjął do oświadczenia i wyjaśnienia złożone przez stronę do tej sprawy wcześniej formularzu wniosku, a także wezwał skarżącą do nadesłania opisanych już szczegółowo wcześniej dokumentów źródłowych. W myśl art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przyjmuje się, że zmiana prawomocnego orzeczenia w trybie art. 165 P.p.s.a. musi wiązać się z istotną zmianą okoliczności sprawy w stosunku do tych, które były przedmiotem oceny w tym orzeczeniu. Należy też podkreślić, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje referendarza sądowego do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującej w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą referendarza jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (tak w postanowieniu NSA z dnia 22 lipca 2014 r. II FZ 957/14). Przyjmuje się, że jeżeli argumentacja rozpoznawanego wniosku jest tożsama z argumentacją wniosku uprzednio rozpoznanego, podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności lub podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, bądź też utrzymuje się stan niepewności co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, korzystanie z art. 165 P.p.s.a. nie będzie możliwe. Zdaniem orzekającego, treść uzasadnienia przyjętego do rozpoznania wniosku nie wskazuje na taką sytuację finansową, która uzasadniałaby zmianę postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego skarżąca, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, poza okolicznościami przedstawionymi już w pierwotnym wniosku, które wskazywałby na zmianę okoliczności faktycznych. W szczególności należy zwrócić uwagę, że składając ponowne żądanie przyznania prawa pomocy - mimo wezwania referendarza - nie usunęła wątpliwości, jakie budziło już wcześniej złożone oświadczenie majątkowe. W aktualnie przedłożonym formularzu o prawo pomocy zawarto te same informacje, co poprzednio. Kolejne oświadczenie majątkowe skarżącej o podobnej treści, nie zawiera jakichkolwiek informacji o zmianie sytuacji finansowej, majątkowej lub osobistej skarżącej. Dodatkowo jedynie wskazano na wysokość dochodów męża z emerytury w kwocie netto 2930, 93 zł. miesięcznie, oraz, że jedno z posiadanych przez nią dwóch mieszkań, zamieszkują rodzice męża nie płacąc za jego wynajem, a drugie być może przeznaczy do sprzedaży. Ponadto podobnie jak w przypadku pierwszego wniosku skarżąca uchyliła się od przedłożenia żądanych dokumentów w pełni obrazujących sytuację finansową swoją i męża, także córek. Nie przedłożono bowiem, pomimo wezwania ani żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego (wyciągów z jego rachunków bankowych, zaświadczenia z Gminy), ani też wyciągów z rachunków bankowych skarżącej, jej męża, czy córek. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że skarżąca nie tylko nie wyjaśniła istniejących wątpliwości co do jej sytuacji materialnej, ale też nie przedstawiła, aby w jej położeniu materialnym zaistniała zmiana, która uzasadniłaby uwzględnienie jej wniosku. Samo oświadczenie skarżącej złożone na formularzu PPF i redagowanych przez nią w pismach, wbrew jej żądaniu, nie daje podstaw do ustalenia faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Skarżąca powinna wykazać, a nie tylko opisać sytuację całej rodziny, a więc wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, gdyż to ma wpływ na ocenę jej zdolności płatniczych i możliwość poniesienia kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Przychodzi więc stwierdzić, że pomimo, iż obecnie skarżąca złożyła drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy w części, a nie jak pierwotny w całości, nie zmienia to faktu, że w postępowaniu z tego wniosku również nie wykazała jaka jest jej sytuacja materialna. Nie udało się zatem ustalić, czy spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy chociażby w części, to jest czy stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie jest w siebie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Mając powyższe na względzie starszy referendarz sądowy, orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a.