II SA/Op 408/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 1 września 2010r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pismo S.H. dotyczące przyznania prawa pomocy, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego. Skarżąca podniosła w nim, że jest osobą bezrobotną, wychowującą trójkę dzieci, a jej mąż posiada rentę z KRUS. Dodała, że do kwietnia – maja 2008r. otrzymywała świadczenia z pomocy społecznej. Wobec powyższego, referendarz sądowy pismem z dnia 6 września 2010r., wezwał skarżącą do złożenia w terminie siedmiu dni, wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień i doręczenia stosownych dokumentów. W zakreślonym terminie do dokonania żądanych czynności, S.H. złożyła wniosek na urzędowym formularzu, w którym zwróciła się o ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wykazała trójkę dzieci, w wieku piętnastu lat - córka D. i w wieku dwudziestu lat - synowie D. i P.. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest natomiast zasiłek rodzinny w wysokości 367 zł i dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł, a także stypendia socjalne dzieci po 850 zł. S.H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m² i określiła koszty utrzymania mieszkania: 460,45 zł za czynsz, 105,76 zł za energię i 84,43 zł za gaz. W rubryce nieruchomość rolna podała: "dzierżawa". Nie wykazała natomiast innych składników majątkowych, ani innych źródeł dochodu. Do wezwania dotyczącego przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, odniosła się natomiast w piśmie z dnia 14 września 2010r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie istotne jest, że referendarz sądowy w chwili złożenia przez skarżącą prośby o udzielenie pomocy w piśmie z dnia 30 sierpnia 2010r., posiadał już określoną wiedzę na temat sytuacji bytowej skarżącej. Wiedza ta wynikała z oświadczeń, jakie S.H. składała w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 312/10, II SA/Op 334/10, SA/Op 336/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10), jak również informacji wynikających z akt administracyjnych i sądowych spraw. Z powyższych względów, a także uwzględniając zasadę ekonomii procesowej i prawa strony do szybkiego rozpoznania jej sprawy, referendarz wzywając skarżącą do spełnienia wymogu formalnego złożenia wniosku na urzędowym formularzu, jednocześnie wezwał ją do przedłożenia stosownych dokumentów i wyjaśnienia wątpliwości, jakie pojawiły się przy rozpoznawaniu innych wniosków skarżącej. Wątpliwości te dotyczyły bowiem po pierwsze, kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z jednej strony bowiem skarżąca w uzasadnieniu wniosku np. w sprawie II SA/Op 402/10 podała, że nie tworzy wspólnoty domowej z mężem od 1991r., z drugiej – w niniejszej sprawie, w piśmie z dnia 30 sierpnia 2010r. podała informacje dotyczące renty z KRUS męża, co wskazywać mogło, że pozostaje z nim w bliskich relacjach. Z akt administracyjnych sprawy wynikało natomiast, że skarżąca tworzy związek małżeński z P. H.. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec oświadczeń skarżącej składanych w innych sprawach (tak np. sprawa II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 312/10), z których wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny są niższe od wydatków na utrzymanie mieszkania. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności. Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismem z dnia 6 września 2010r. do jednoznacznych wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie dwa miesiące; zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów przez dzieci skarżącej, o których stwierdziła np. w sprawie II SA/Op 336/10; odpisów zeznań podatkowych wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel (okoliczność choroby męża była podnoszona przez skarżącą m.in. w sprawach II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10); dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P.H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w wyżej podanych sprawach. Zobowiązano także do wyjaśnienia czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a także do określenia wartości budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., stanowiących własność wnioskodawczyni, które według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 17 lutego 2009r., nr [...] (strona nr 5 decyzji), mają wartość rynkową - uwzględniającą ceny sprzedaży na nyskim rynku nieruchomości - 80.000 zł, a nie jak wskazuje wnioskodawczyni 5.000 zł. Zażądano także przedłożenia odpisów umów kredytowych z AIG i Lukas Bank, o których skarżąca wspomniała w sprawie II SA/Op 402/10. Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, ustosunkowując się do wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku, nie przedłożyła żądanych dokumentów. W piśmie z dnia 14 września 2010r. poprosiła o uwzględnienie zeznań podatkowych, jakie dołączyła w innych sprawach, a ponadto podała, że: członkowie gospodarstwa domowego wnioskodawczyni nie posiadają oszczędności w lokatach i otwartych kont; stypendia socjalne dla wszystkich dzieci po równo wynosiły 850 zł w II ratach w miesiącu grudniu i maju; P. H. nie posiada dowodu leczenia; działka w R. "ma wartość kupującego 5 tys. zł"; nie ma obowiązku przedkładania umów kredytowych; rodzeństwo P.H. otrzymało ze sprzedaży nieruchomości w K. w 1/6 części bez dokumentu, to potwierdzającego. Uwzględniając zasadę, iż sąd (referendarz sądowy) przy rozpoznawaniu sprawy winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, a także na skutek prośby skarżącej, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S.H., a mianowicie: zaświadczenie Urzędu Skarbowego w Nysie, z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. w roku szkolnym 2009/2010. W aktach sprawy znajduje się również kserokopia wniosku skarżącej złożonego w sprawie II SA/Op 337/10, zawierającego dodatkowe informacje, istotne dla oceny jej sytuacji materialnej. Do akt sprawy dołączono także kserokopie dokumentów przedłożonych przez skarżącą m.in. w sprawie II SA/Op 340/10, tj.: naliczenia czynszu za mieszkanie na łączną kwotę 460,45 zł, faktur za energię w wysokości średnio 105 zł miesięcznie, faktury za gaz w wysokości 93,33 zł, decyzji o ustaleniu renty P.H. z KRUS w wysokości 872,21 zł miesięcznie, decyzji z dnia 22 marca 2010r. i 2 listopada 2009r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego oraz zasiłków rodzinnych i dodatków do nich. Przedłożenie powyższych zaświadczeń oraz pism w żaden sposób nie można jednak uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej, nałożonego przez tut. Sąd. Pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, mająca cechy wspólnoty domowej. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła w sprawie II SA/Op 340/10, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S.H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), udział skarżącej w roli pełnomocnika P.H. w sprzedaży nieruchomości w K., jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, podziału majątku, czy fakt przedłożenia do akt sprawy kserokopii decyzji KRUS o aktualnej wysokości renty męża. Ponadto, S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa – co ustalone zostało m.in. w sprawie II SA/Op 336/10, są zatem w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało nie wyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, w wysokości 60.000 zł, co oświadczyła w sprawie II SA/Op 340/10. Nic nie stoi jednakże na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.). Ponadto, skarżąca nie wykazała, że obydwaj jej dwudziestoletni synowie są osobami uczącymi się. Przedstawiła bowiem zaświadczenie w tym względzie tylko w stosunku do syna D., a zaświadczenie to odnosi się do roku szkolnego 2009/2010. Wątpliwości w tej kwestii potęguje także fakt, że w sprawie II SA/Op 400/10, w oświadczeniu złożonym w dniu 13 września 2010r., skarżąca podała, że syn D. jest osobą poszukującą pracy, a syn P. jest uczniem technikum zawodowego "ukończył w 2010r.". Z kolei w sprawie II SA/Op 406/10 skarżąca w dniu 14 września 2010r. oświadczyła, że wszystkie jej dzieci są uczniami, natomiast w niniejszej sprawie nie odniosła się w ogóle do tej kwestii. Te odmienne oświadczenia wnioskodawczyni, złożone dzień po dniu, spowodowały niemożność ustalenia czym w rzeczywistości zajmują się jej dwudziestoletni synowie. O ile bowiem należałoby przyjąć obowiązek szkolny piętnastoletniej córki, jako mający miejsce w rzeczywistości, o tyle w przypadku jej dwudziestoletnich synów, wobec nie przedłożenia aktualnych zaświadczeń i składanych sprzecznych wyjaśnień, takie założenie nie jest uprawnione. Skarżąca także w żaden sposób nie wyjaśniła, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie około 650 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę z wykazywanego dochodu 599,19 zł. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udzieliła jednakże w tym względzie żadnych szczegółowych informacji, ograniczając się do stwierdzenia, że nie ma obowiązku przedkładania umów kredytowych. Z powyższych względów, istotne stało się wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności przeznaczenia środków pieniężnych w kwocie 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości rolnej w K.. Zwłaszcza z uwagi na fakt niewystępowania przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów – zasądzonych w 1998r. w wysokości 80 zł na każde dziecko - tłumacząc to niskimi dochodami męża. O fakcie zasądzenia alimentów, wnioskodawczyni oświadczyła w sprawie II SA/Op 337/10. Reasumując powyższe, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą, a w szczególności wybiórcze przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia, powodują, że nie rozwiała ona wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Tym samym, nie można przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wnioskodawczyni - pragnąca skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej członków rodziny (w tym do szczegółowej informacji na temat pomocy udzielanej jej przez znajomych, inne osoby trzecie, instytucje), a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami (przez np. przedłożenie oświadczeń osób trzecich, czy umów kredytowych). Podkreślić bowiem należy, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Zwłaszcza, że referendarz sądowy niejednokrotnie dawał możliwość rozwiania istniejących wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej S.H., wzywając ją, w niektórych sprawach nawet dwukrotnie, do uzupełnienia wniosku. Wezwania powyższe zawierały natomiast pouczenie, że niezastosowanie się do ich treści skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, S.H. nie wykazała, że prawo to jej się należy. Stąd działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uznał o odmowie przyznania prawa pomocy, co też orzekł w sentencji postanowienia.