II SA/Op 430/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu nr [...], z 30 czerwca 2011 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania G. T. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 3 marca 2011 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad J. Z. – utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną decyzję poprzedziło następujące postępowanie. Wnioskiem złożonym 21 lutego 2011 r. G. T. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. Z. We wniosku wskazała, że w skład jej rodziny wchodzi mąż W. T. oraz dwoje dzieci – F. T. i K. T. Do wniosku dołączyła oświadczenie, z którego wynikało, że J. Z. jest dla niej osobą obcą; oświadczenie o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z 25 lutego 2011 r. potwierdzające, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od 25 lutego 2011 r.; orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 15 lutego 2011 r., nr [...] o stopniu niepełnosprawności, stwierdzające, że J. Z. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe i kserokopię dowodu osobistego. Decyzją z dnia 3 marca 2011 r. Wójt Gminy [...] odmówił G. T. prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że na podstawie złożonych przez G. T. dokumentów ustalono, iż J. Z. jest dla niej osobą obcą, a w związku z tym nie ciąży na stronie obowiązek alimentacyjny. Dodając, że G. T. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba poszukująca pracy, a więc nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wobec czego świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje, z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz ust. ust 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji G. T. zarzuciła, że rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące. Wywodziła, że ze względu na zły stan zdrowia jej wujka J. Z. zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna. Wskazała, że nie podjęła żadnej pracy zarobkowej, ponieważ sprawuje opiekę nad krewnym, a powodem zarejestrowania w urzędzie pracy była potrzeba posiadania ubezpieczenia. Zdaniem odwołującej, przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest opiekunem J. Z. i dzięki jej opiece nie ma potrzeby umieszczenia go w placówce typu dom pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r. nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania. Podało, że zasady ustalania, przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), przytaczając treść art. 17 ust. 1 ww. ustawy. Mając na uwadze cytowany przepis Kolegium dowodziło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne spełnienie określonych przesłanek, z jednej strony przez wnioskodawcę, będącym adresatem decyzji, który być powinien: - być osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, - zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, - zrezygnować z zatrudnienia lub jego podjęcia w celu sprawowania opieki nad osobą. Z drugiej strony – przesłanką konieczną do przyznania przedmiotowego świadczenia, odnoszącą się do osoby, na rzecz której świadczenie ma być przyznane, jest wykazanie, że osoba ta legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane G. T., z uwagi na niespełnienie jednej z przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Na podstawie natomiast art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, które pochodzą jedna od drugiej; krewnymi w linii bocznej osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że G. T. w oświadczeniu wskazała, że J. Z. jest dla niej osobą obcą, natomiast w odwołaniu, twierdziła, że jest jej wujem. Zdaniem organu, rozbieżności te nie mogą zmienić oceny decyzji pierwszoinstancyjnej, ponieważ nawet w przypadku, gdy J. Z. jest wujem strony, a zatem jej krewnym w linii bocznej, oznacza to, że nie jest spokrewniona z osobą tą w linii prostej, ani nie jest jej rodzeństwem. Stąd organ stwierdził, że strona nie spełniła przesłanek podmiotowych przyznania wnioskowanego świadczenia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro sama nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednocześnie organ odwoławczy wyraził pogląd, że bycie osobą bezrobotną nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Status osoby bezrobotnej nie może bowiem eliminować osoby zainteresowanej z grona tych osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Za taką wykładnią przemawia także art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustawodawca w jego treści nie wykluczył osób bezrobotnych, czy to z prawem do zasiłku, czy bez, wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, jeśli ma ona ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. W końcowym fragmencie decyzji podkreślono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ kręgu osób wymienionych w tym przepisie, co oznacza, że okoliczności wskazane przez stronę w odwołaniu dotyczące konieczności sprawowania osobistej opieki nad J. Z. i jego złym stanem zdrowia nie mogły zostać uwzględnione. Z powyższą decyzją nie zgodziła się G. T., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uznała rozstrzygnięcie organów za niesprawiedliwe, gdyż poświęcając swój czas podjęła się opieki nad wujkiem – J. Z. Zaznaczyła, że w tym wyręcza organy opieki społecznej. Podkreśliła, że J. Z. wymaga długotrwałej i stałej opieki, bądź pomocy innej osoby, w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna. Podniosła, że właśnie z tego powodu nie podjęła pracy zarobkowej. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność istniejącego w obiegu prawnym aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej P.p.s.a., Sąd wydaje przy tym rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji publicznej ani naruszenia norm prawa materialnego ani też przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego była ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 30 czerwca 2011 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w sprawie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo", zgodnie zaś z art. 61.7 § 1 tego Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Tak więc krewnymi w linii prostej są zstępni i wstępni - zstępnym jest syn, wnuk, wstępnym - ojciec i dziadek, rodzeństwem zaś osoby mające choćby jednego wspólnego przodka. Równocześnie powiedzieć przyjdzie, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 lipca 2008 r., P 41/07 OTK seria A 2008, nr 2008, nr 6, poz.109) pozwala uznać, że ustawa przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem jej rodziny, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec której osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny osoby, którą się może tą osobą opiekować (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 210/08, OSP 2009, nr 11, poz. 116). Z akt sprawy nie wynikało, jak bliską osobą dla skarżącej jest J. Z., pierwotnie G. T. wskazała, że jest on osobą obcą, w postępowaniu odwoławczym podała, że jest wujkiem (nie precyzując stopnia pokrewieństwa), natomiast z oświadczenia złożonego na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r., wynika, iż osoba na którą ubiega się ona o świadczenie pielęgnacyjne, jest mężem siostry dziadka męża skarżącej. W związku z czym, mając na uwadze powyższe przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stwierdzić należy, iż jedynie krewnym w linii prostej wobec W. T. (męża skarżącej) jest jego dziadek, natomiast nie jest już krewną w linii prostej siostra dziadka, czy też jej mąż. Natomiast osoby te, w tym i J. Z., nie pozostają w stosunku pokrewieństwa ze skarżącą. Jeśli więc skarżąca nie jest w żadnym razie krewną, nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem J. Z. Z akt sprawy wynika, iż J. Z., ur. 11 sierpnia 1938 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...]. i ze względu na niepełnosprawność wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Jednakże podzielić należy stanowisko organu, iż G. T. nie jest osobą podmiotowo uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, z przepisu bowiem wynika, że aby takie prawo uzyskać, osoba ubiegająca się o nie – musi być ustawowo obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek dostarczenia środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo, czyli, np. wnuka wobec babci, ale obowiązku takiego nie posiada żona tego wnuka wobec męża siostry dziadka swojego męża. Zaznaczyć przyjdzie, że rysująca się w sposób wyraźny linia orzecznicza w sprawach, których przedmiotem jest uprawnienie do świadczenia uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazuje na zasadę subsydiarności państwa, które ma za zadanie wspierać, nie zaś zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych i wychowawczych. Skoro rodzina nie pozostawia najbliższego krewnego legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na barkach instytucji publicznych, lecz sama stara się zapewnić mu pełnię opieki w formie osobistych starań, w ramach obowiązku alimentacyjnego , przeto realizowany jest cel określony w art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 518238, WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1792/08 dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 533362) . Jednakże podkreślić przyjdzie, że wyroki te zapadły w zupełnie odmiennych stanach faktycznych i dotyczyły zawsze opieki nad osobami spokrewnionymi w rozumieniu przepisów prawa – przywołanych wyżej przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy też w rozumieniu art. 938 Kodeksu cywilnego, wprowadzającego quasi alimentacyjny obowiązek i odpowiadające mu roszczenie. Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.