II SA/Op 439/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu adwokata A. N. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. M. zastąpionego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 17 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia : oddalić wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 17 lutego 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania M. M. zasiłku okresowego. Decyzja z dnia 17 lutego 2014 r. została doręczona do rąk kuratora skarżącego, J. M. dnia 3 czerwca 2014 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki pocztowej. J. M., imieniem M. M., w dniu 5 czerwca 2014 r. wniosła o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek ten został zarejestrowany w urządzeniach biurowych tut. Sądu pod sygn. akt II SO/Op 43/14. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 czerwca 2014 r., orzeczono o ustanowieniu dla M. M. adwokata. Pismem z dnia 24 czerwca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu poinformowała, że w sprawie II SO/Op 43/14 został wyznaczony adwokat A. N. W dniu 12 sierpnia 2014 r. (data stempla pocztowego), adwokat A. N. w imieniu M. M., wniosła bezpośrednio do Sądu, skargę na opisaną na wstępie decyzję z dnia 17 lutego 2014 r. W skardze nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 października 2014 r. skarga M. M. została odrzucona, jako wniesiona po terminie. Adwokat A. N. w dniu 27 listopada 2014 r. (data wniesienia do WSA w Opolu) wniosła skargę kasacyjną na postanowienie z dnia 22 października 2014 r. o odrzuceniu skargi. Skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 318/15. odrzucenie skargi NSA uzasadnił nie wskazaniem w niej przez adwokata podstaw kasacyjnych oraz naruszonych przepisów prawa procesowego. Adwokat z urzędu, zarówno w skardze z dnia 12 sierpnia 2014 r., jak i w skardze kasacyjnej z dnia 26 listopada 2014 r. zawarł wnioski o przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, składając przy tym oświadczenie, że nie zostały one nieopłacone w całości. Przechodząc do rozstrzygnięcia wniosku pełnomocnika, referendarz sądowy stwierdza, że adwokat ustanowiony z urzędu, ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata za I instancję wynoszą 240 zł na podstawie § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U z 2013 r., poz. 461), zwanego dalej "rozporządzeniem", podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) w związku z 2 ust. 3 w/w rozporządzenia i wynoszącą w tym wypadku 55,20 zł. Za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, przewidziane są koszty w kwocie 120 zł. na podstawie § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. b rozporządzenia, podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług ustaloną w oparciu o w/w art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług w zw. z § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i wynoszącą w tym wypadku 27,60 zł. Przychodzi w tym miejscu odnotować, iż przyznając adwokatowi wynagrodzenie należy brać pod uwagę, stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia, niezbędny nakład jego pracy, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z § 20 rozporządzenia, każdy wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej obligatoryjnie powinien zawierać oświadczenie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Oświadczenie to jest niezbędnym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowi bowiem przesłankę do przyjęcia, że za świadczoną pomoc prawną pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem że zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Badanie istnienia tej przesłanki jest konieczne z uwagi na fakt, że sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, publikowane OSNC 1999/3/63, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 34587). Pełnomocnik z urzędu sporządził skargę oraz skargę kasacyjną, dwukrotnie składał wnioski o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, przy czym należy tez w tym miejscu zauważyć, że nie odpowiadały one ich wymaganej treści, wskazanej w § 20 rozporządzenia, z której powinno wynikać, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Skarga na decyzję złożona w imieniu skarżącego M. M. przez pełnomocnika z urzędu, nie została wniesiona skutecznie, nie spowodowała zatem merytorycznego rozpoznania sprawy przez tut. Sąd, a przeciwnie została odrzucona z uwagi na wniesienie jej po terminie. Powodem tego było niezłożenie przez pełnomocnika wraz ze skargą, wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Następnie pełnomocnik złożył skargę kasacyjną, która została odrzucona. Złożenie skargi kasacyjnej miało w ocenie pełnomocnika konwalidować jego wcześniejsze czynności, jednakże nie spowodowało tego, gdyż również Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał ich za prawidłowe, czemu dał wyraz w uzasadnieniu swojego postanowienia. Ponadto nie uznał on skargi kasacyjnej za prawidłową sporządzoną i z tej przyczyny ją odrzucił. Zgodnie natomiast z utrwalonym w piśmiennictwie i z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, postanowienie o przyznaniu prawa pomocy oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (Wydanie 3), s. 599, komentarz do art. 250 P.p.s.a., ISNB 978-83-7334-848-6 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 1648/08, Lex nr 593654, zamieszczony także w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Według kolejnego stanowiska piśmiennictwa (patrz. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, Wydawnictwo LexisNexis (Wydanie 1), ISBN-978-83-7334-713-7, rozdział IX, s. 317-318, autor Bogusław Dauter): "Czynność pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu przede wszystkim podlega kontroli merytorycznej w kontekście skutków, jakie ma wywołać w postępowaniu. Może tej kontroli podlegać także w kontekście zasadności przyznania stosownego wynagrodzenia, wszak zgodnie z ogólnie opisana zasadą, stronie należy się zwrot niezbędnych kosztów postępowania. Czy do niezbędnych kosztów może być zaliczona zapłata za czynność pełnomocnika, która ma ewidentne wady formalne. W jednym z orzeczeń (postanowienie SN z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, s. 123), Sad Najwyższy uznał, że czynności adwokata ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Przeciwny pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że mimo nieprofesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego działającego z urzędu, przysługuje mu wynagrodzenie. Analizując te dwa przeciwstawne stanowiska, pozytywnie należy się odnieść do pierwszego z nich. Poza sporem jest, że pełnomocnik procesowy odpowiada za formę i treść składnych przez siebie pism procesowych. w szczególności odnosi się to do formy pisma, tylko bowiem pismo prawidłowe z formalnego punktu widzenia daje podstawę do jego merytorycznego rozpoznania przez właściwy sąd. Umiejętność prawidłowego zredagowania pisma procesowego pod względem formalno-prawnym jest pewnym minimum, które powinno cechować profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego sąd, rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów, powinien mieć na względzie, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, te wszytki elementy profesjonalizmu spełnia. Jeżeli pismo z przyczyn wad formalnych nie wywołało żadnych skutków (np. pismo zostało zwrócone, skarga kasacyjna została odrzucona), to nie można przyjąć, że ta czynność została w istocie zrealizowana (pismo nie wywołało żadnych skutków, skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Ponadto trzeba pamiętać o funkcjach, jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Przede wszystkim chodzi o funkcje dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną." Stanowisko powyższe zostało tez zaakceptowane przez kolejnych komentatorów (Roman Hauser {w;}, Marek Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, Wydawnictwo C.H. Beck (Wydanie 2), ISBN 978-83-255-4661-8), s. 914, komentarz do art. 250, autorstwa Maria Jagielska, Jacek Jagielski, Piotr Gołaszewski): "Adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu nie przysługuje wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli "pomoc prawna" została udzielona stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu (por. post. SN z 12.2.1999r., II CKN 341/98, OSNC 1999, Nr 6, poz. 123, oraz post. SN z 18.3.1999 r., I CKN 1046/97, OSNC 1999, Nr 10, poz. 178, a także post. SN z 10.12.2001r., I PKN 248/01, OSNAPiUS 2002, Nr 9, poz. 5; por. też wyrok NSA z 8.1.2010 r. I FSK 1648/08, Legalis, oraz post. NSA z 16.6.2010 r., II FZ 143/10, CBOSA, a także uwagi zawarte w uzasadnieniu uchw. SN z 8.3.2012 r., III CZP 2/12, OSNC 2012, Nr 10, poz. 115). Nie sposób zatem podzielić poglądów wyrażonych w postanowieniu NSA z 12.7.2004 r., (FSK 1187/04, POP 2005, Nr 3, s.60), w którym przyjęto, iż mimo nieprofesjonalnego sprzędzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego działającego z urzędu przysługuje mu wynagrodzenie, jak też w postanowieniu NSA z 28.5.2008 r. (I OZ 341/08, Legalis), w którym zajęto stanowisko, iż pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie należne z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej przysługuje także w przypadku odrzucenia skargi kasacyjnej." W przytoczonym wyżej, postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA), http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wskazano, że pomimo literalnej wykładni art. 250 P.p.s.a., przpis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu, także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Wynagrodzenie może być przyznane jedynie za pomoc prawną, która była świadczona w sposób profesjonalny. W ocenie referendarza sądowego, uprawnionego do orzekania w sprawie na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a., wniesienie przez pełnomocnika skargi, odbyło się nieprofesjonalnie. Od wielu lat bowiem przesądzony jest tak w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie pogląd, że w sytuacji, gdy pełnomocnik z urzędu, zostanie ustanowiony po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, to zobligowany on jest w razie podjęcia decyzji o wniesieniu takiej skargi, złożyć w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stanowisko to przekłada się, co również znalazło swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie, na sytuację, gdy pełnomocnik z urzędu chce wnieść skargę na decyzję organu do sądu i Instancji, a upłynął już ustawowy 30 dniowy termin do jej wniesienia. Przykład orzeczeń co do konieczności i warunków złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej stanowi, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 8/09, teza 2, opubl. System Informacji Prawnej LEX nr 551906, postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 198/06, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12, wszystkie trzy zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Przykład orzeczeń o odniesieniu sposobu skutecznego wnoszenia spóźnionej skargi kasacyjnej do sytuacji wnoszenia skargi na decyzje organu I instancji przez pełnomocnika z urzędu, po upływie 30 dniowego terminu, stanowi: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 313/13, oraz postanowienie tego Sądu z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/op 164/13, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Jak już wspomniano wyżej pełnomocnik z urzędu, gdy dowiedział się o odrzuceniu skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, w dalszym ciągu nie podjął działań mających na celu przywrócenie uchybionego terminu, co świadczy o braku profesjonalizmu i staranności, do których w ocenie orzekającego należy znajomość obowiązującego orzecznictwa. Orzekający uważa, także, że w sytuacji dokonywania czynności procesowej po terminie, złożenie wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania, jest czynnością o której konieczności dokonania fachowy pełnomocnik powinien wiedzieć, nawet bez lektury orzecznictwa. Samo wiec złożenie skargi kasacyjnej, która też nie została rozpatrzona przez sąd wyższej instancji, w ocenie orzekającego nie zasługuje, na jej opłacenie. Nie przyczyniła się ona bowiem do rozstrzygnięcia sprawy strony, a została odrzucona. W związku z powyższym, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.