II SA/Op 454/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 12 lipca 2011r., nr [...] w przedmiocie wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 8 grudnia 2011r., B. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie z jego skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 12 lipca 2011r., nr [...]. Uzasadniając wniosek, skarżący wskazał na trudną sytuacją materialną, spowodowaną niskim dochodem jego rodziny. Wskazał, że członkowie jego rodziny utrzymują się wyłącznie z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego i dopłat rolniczych, jego troje dzieci są osobami uczącymi się, w tym syn – osobą studiującą, dwoje młodszych – pozostaje w domu, a troje starszych – pomaga w gospodarstwie. Dodał, że z produkcji z gospodarstwa nie uzyskano żadnego dochodu i żaden z członków rodziny nie posiada dodatkowego dochodu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i ósemką dzieci (z czego czworo z nich to osoby pełnoletnie w wieku od 19 do 26 lat). W dalszej części wniosku oświadczył, że jego rodzina utrzymuje się z dochodów z tytułu dopłat w wysokości 4.102 zł brutto miesięcznie i jest to dochód otrzymywany raz w roku; posiada majątek w postaci domu o powierzchni 222 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 29,79 m², budynku gospodarczego o powierzchni 150m² i oszczędności w wysokości 6.300 zł, a także samochodu osobowego [...], przy czym dom mieszkalny ma 25 lat, budynek gospodarczy – 100 lat, a samochód to rocznik 1999r. Wezwaniem z dnia 16 grudnia 2011r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych. Doręczenia wezwania dokonano w dniu 19 grudnia 2011r., do rąk dorosłego domownika K. P., na co wskazuje adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, wnioskodawca nie odniósł się jednakże do żądania referendarza. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej B. P. Wątpliwości pojawiły się zwłaszcza w zakresie wysokości i rodzaju uzyskiwanych dochodów przez członków rodziny skarżącego; kwestii jakie wydatki ponosi na bieżące utrzymanie mieszkania, siebie i dzieci, a także czy uzyskiwany dochód wystarcza na ich pokrycie. Wobec tego skarżący został zobowiązany do: złożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania domu, przez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości; przedłożenia wyciągów przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy z rachunków bankowych (w przypadku ich posiadania) za miesiące październik, listopad i grudzień 2011r.; nadesłania zeznań podatkowych za rok 2010 wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy; przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych przez skarżącego hektarach przeliczeniowych; wskazania czy wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy osób trzecich, a zwłaszcza ze świadczeń pomocy społecznej; przesłania – w przypadku posiadania przez członków gospodarstwa domowego skarżącego, statutu osoby bezrobotnej – właściwego zaświadczenia z urzędu pracy. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony i członków jego rodziny, w stosunku do stanu majątkowego oraz w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych wskazanych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Skarżący nie zastosował się do wezwania, a z przedstawionych przez niego w formularzu wniosku okoliczności, nie wynika jednoznacznie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, np. w określonej części. Rodzina skarżącego posiada bowiem źródło dochodu, którym jest gospodarstwo rolne. Dochód rodziny utrzymującej się z gospodarstwa rolnego, ustala się natomiast na podstawie powierzchni użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych i wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ogłaszanego w każdym roku przez Prezesa GUS na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz. 969). Podstawę obliczenia dochodu rocznego stanowi zaświadczenie z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych. Z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010r. (M.P. Nr 87, poz. 917) wynika, że przeciętny dochód z 1 ha wynosił w 2010r. – 2.278 zł. Skarżący nie przedłożył żądanego zaświadczenia o ilości hektarów przeliczeniowych. Uwzględniając jednak, że gospodarstwo rolne skarżącego posiada tych hektarów 29,79 (taką bowiem powierzchnię posiadanej nieruchomości rolnej skarżący wykazał we wniosku), to na takiej podstawie przyjąć by można, że skarżący uzyskał w 2010r. dochód w wysokości 67.861,62 zł (2.278 zł × 29,79 ha), co stanowi ok. 5.655,13 zł miesięcznie. Ponadto, skarżący wykazał dochód z tytułu dopłat rolniczych w wysokości 4.102 zł miesięcznie, posiada majątek w postaci domu, samochodu i oszczędności. Trudno zatem tylko na podstawie tak przedstawionej sytuacji materialnej uznać, iż nie stać wnioskodawcy na pokrycie kosztów sądowych. Wprawdzie skarżący podniósł, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskał żadnego dochodu, bo "nic nie zostało sprzedane", nie uprawdopodobnił jednakże tego twierdzenia, chociażby przez przedstawienie jakiegokolwiek wyjaśnienia dlaczego zbycie plonów nie nastąpiło. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżący, bądź członkowie jego rodziny posiadali zadłużenie, bądź korzystali z pomocy instytucji zajmujących się pomocą społeczną. Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące mu przyznanie prawa pomocy. Brak reakcji skarżącego na wezwanie w przedmiocie nadesłania żądanych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, powoduje bowiem niemożność uznania jego prawa do pomocy. Wnioskodawca - pragnący skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej członków rodziny, a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami. To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.