II SA/Op 470/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: ustanowić J. C. adwokata. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lipca 2013 r., nr [...], dotyczącą przyznania skarżącemu zasiłku stałego w kwocie 50,70 zł miesięcznie. Odpis powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącemu w dniu 6 marca 2014 r. Pismem z dnia 7 marca 2014 r. skarżący zwrócił się o ustanowienie mu z urzędu pełnomocnika, w celu sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie. Z uwagi na okoliczność, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony na nieprawidłowym formularzu, referendarz sądowy wezwał skarżącego pismem z dnia 7 marca 2014 r. do złożenia wniosku na stosownym, urzędowym formularzu, właściwym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pouczył, że niezłożenie wniosku na właściwym formularzu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie, mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i prawa strony do szybkiego rozpoznania jej sprawy, referendarz wezwał J. C. do złożenia wyjaśnień i dokumentów. Wezwał zatem do wyjaśnienia z kim w rzeczywistości skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe, bowiem w piśmie z dnia 7 marca 2014 r. skarżący wykazał jako osoby tworzące z nim wspólne gospodarstwo domowe - dwie córki, natomiast z zaskarżonej decyzji i wywiadu środowiskowego organu pomocy społecznej wynika, że zamieszkuje on nie tylko z dwoma córkami, lecz dodatkowo z dwoma innymi osobami. Ponadto wezwał do przedłożenia: dowodów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu przez wnioskodawcę oraz osoby tworzące z nim wspólne gospodarstwo domowe; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i osoby tworzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich dwóch miesięcy, tj. styczeń i luty 2014 r.; specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego siebie i członków gospodarstwa domowego wnioskodawców; specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania; odpisu orzeczenia orzekającego o niepełnosprawności wnioskodawcy; zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz członków jego gospodarstwa domowego za 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący przesłał przesyłką poleconą nadaną w dniu 20 marca 2014 r. (data stempla) wypełniony formularz wniosku, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie podał, że jest osobą samotnie gospodarującą, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Uzyskuje miesięczny dochód z tytułu zasiłku stałego w wysokości 50,70 zł, jest osobą zadłużoną i oczekuje na eksmisję do mieszkania socjalnego. Oświadczył także, w załączonym do akt piśmie z dnia 19 marca 2014 r., że nie tworzy gospodarstwa domowego z córkami, lecz ma je na utrzymaniu, z uwagi na zasądzone alimenty. Powtórzył, że nie tworzy wspólnego gospodarstwa z żadną osobą, a w szczególności z K. S., bowiem nigdy nie byli małżeństwem, ani nie żyli w konkubinacie. Osoba ta jest dla skarżącego obca, a on sam nie ponosi kosztów opłat mieszkaniowych, ponieważ oczekuje na eksmisję. Podniósł, że często nie stać go na wykupienie lekarstw, sporadycznie otrzymuje pomoc od znajomych, np. w postaci żywności. Oświadczył, że nie składał zeznania podatkowego, ponieważ nie uzyskuje żadnych dochodów. Do akt sprawy dołączył ponadto kserokopię orzeczenia z dnia 13 stycznia 2007 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro J. C., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako strona skarżąca decyzję dotyczącą zasiłku stałego korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Stąd, referendarz ograniczył się jedynie do rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący, jak wyżej wykazano, został z mocy samej ustawy P.p.s.a. zwolniony od kosztów sądowych, zatem jego wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmujący wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zważyć przeto należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który to pogląd referendarz podziela, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Zauważyć także należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd (referendarz sądowy) jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione w konkretnej sprawie, a także o fakty znane temu sądowi z urzędu (por. postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 644/13, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, www.cbois.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie J. C. oświadczył, że samotnie tworzy gospodarstwo domowe i jedynym źródłem dochodu tego gospodarstwa jest zasiłek stały w wysokości 50,70 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie przedstawił jednocześnie specyfikacji kosztów utrzymania mieszkania i wysokości wydatków, jakie ponosi na utrzymanie siebie. Podał jedynie lakonicznie, że nie uiszcza opłat za mieszkanie, ponieważ oczekuje na eksmisję do lokalu socjalnego, a wyżywienie i pieniądze na lekarstwa otrzymuje okazjonalnie od znajomych. Trudno natomiast przyjąć za wiarygodne twierdzenie, że skarżący jest w stanie utrzymać się jedynie za kwotę 50,70 zł miesięcznie. W tych okolicznościach, wobec braku jednoznacznych informacji ze strony skarżącego na temat jego sytuacji życiowej, referendarz oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach dokonanych w toku postępowania administracyjnego, przez organy I i II instancji. Referendarz uznał bowiem, że przyznanie środków z pomocy społecznej, poprzedzone jest przeprowadzeniem szczegółowego postępowania administracyjnego, którego jednym z bardziej istotnych elementów jest wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. W tym zakresie pracownicy socjalni weryfikują zatem oświadczenie osoby, która ubiega się o przyznanie wybranej przez nią formy pomocy społecznej (por. S. Nitecki, w: "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej", Wyd. Gaskor, Wrocław 2013, s. 114). Referendarz uwzględnił również ustalenia wynikające z wyroku tut. Sądu z dnia 12 lutego 2014 r., dokonane na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Na tej podstawie przyjął, że skarżący wraz z K. S., jej synem K. S. oraz córkami skarżącego oraz K. S. - A. C. i E. C., stanowi rodzinę. W przywołanym wyroku z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Op 470/13, tut. Sąd zauważył bowiem, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wszelkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, korzystaniem z mediów, jak również związane z utrzymaniem dzieci, ponosi K. S.. Poza przyznanym zasiłkiem stałym, J. C. nie ma stałych własnych dochodów, którymi pokrywałby wydatki związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych (żywność, leki, odzież, środki higieny i czystości, utrzymanie mieszkania). Dochodem rodziny są przede wszystkim dochody K. S. pobierane z tytułu: renty rodzinnej, która aktualnie wynosi 505,48 zł; świadczeń rodzinnych na dzieci wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym, w łącznej kwocie 721 zł; świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 800 zł. Wobec powyższego, skoro skarżący mieszka na stałe z K. S. i trójką dzieci oraz nie ponosi podstawowych kosztów utrzymania mieszkania, wynajmu lokalu, opłat za media, energii, gazu, ani też nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz swoich dzieci A. i E. C., to pozostaje na jej utrzymaniu, a więc razem z nią gospodaruje. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się wspólnie zamieszkuje (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2096/10, dostępny na stronie internetowej CBOiSA). Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie (vide: wyrok NSA z 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1061/11, dostępny w CBOiSA). Z przywołanych względów referendarz sądowy przyjął, że na uzyskiwany łączny dochód wszystkich członków rodziny skarżącego składają się: renta rodzinna w kwocie 505,48 zł; świadczenie rodzinne na dzieci wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie 721 zł; świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 800 zł oraz zasiłek stały w wysokości 50,70 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 2.077,18 zł. Dochód ten w przeliczeniu na 5 osób w rodzinie wynosi 415,43 zł. Referendarz uznał, że wysokość uzyskiwanego dochodu, wobec oświadczenia wnioskodawcy o braku zgromadzonych oszczędności, przemawiają za poglądem, iż J. C. nie jest w stanie wygospodarować środków na wynajęcie fachowego pełnomocnika z wyboru. Tym samym, należało przyznać mu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu, co referendarz sądowy orzekł na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., jak w sentencji.