II SA/Op 473/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S. na Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Opolu w przedmiocie ustalenia właściwego ustawodawstwa w przedmiocie ubezpieczeń społecznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r. odrzucił skargę A. S. na Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Opolu w przedmiocie ustalenia właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, jako nie należącą do właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Skarżący w dniu 25 listopada 2015 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku tym wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnia córką, utrzymują się jedynie z dochodu małżonki z pracy w kwocie 1360 zł miesięcznie. Skarżący jest bezrobotny, a jedyny majątek, jaki posiada to dom o wielkości 280 m 2, mający szacunkową wartość 1milion złotych. Skarżący wskazał, że jego rodzina ponosi comiesięczne, stałe wydatki w kwocie 450 zł. Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., referendarz sądowy wezwał skarżącego, pismem z dnia 27 listopada 2015 r., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - wykazanie wydatków ponoszonych w zamieszkiwanym przez niego gospodarstwie domowym na utrzymanie mieszkania, takich jak czynsz, opłaty za prąd, gaz, wodę itp. poprzez nadesłanie stosownych rachunków lub oświadczenia o ich wysokości, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest: września 2015 r., października 2015 r. i listopada 2015 r. - nadesłanie zeznania podatkowego składanego przez niego i członków jego gospodarstwa domowego za 2014 r. z potwierdzeniem złożenia go w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - nadesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości zarobków jego małżonki, - nadesłanie zaświadczenia z właściwego wydziału komunikacji odnośnie tego jaki on lub jego małżonka posiadają samochód, lub też zaświadczenia o nieposiadaniu samochodu, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie jego gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - przesłanie zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy, że jest on osoba bezrobotną. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Poinformowano też skarżącego, że zakreślony 7 dniowy termin może być na jego wniosek przedłużony. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 30 listopada 2015 r. i w dniu 7 grudnia 2015 r. odpowiedział na nie pismem z tego samego dnia, w którym zwrócił się o wydłużenie terminu na złożenie dokumentów, jednocześnie wymienił w nim już załączone dokumenty. Pismem z dnia 8 grudnia 2015 r., referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", przedłużył skarżącemu termin nadesłania dokumentów i wyjaśnień, do dnia 22 grudnia 2015 r. Skarżący w dniu 22 grudnia 2015 r. złożył kolejne dokumenty, oraz swoje dwa oświadczenia z dnia 21 grudnia 2015 r., jedno, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie zamierza się rejestrować jako bezrobotny, drugie, że ani, on ani jego małżonka nie posiadają przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Dokumenty jakie złożył skarżący, to: - kopia dowodu rejestracyjnego samochodu żony, jest to Peugeot 307 XS z 2001 r., - kopia dowodu rejestracyjnego samochodu skarżącego, jest to Volkswagen Passat 2.0, z 1992 r., z odręcznym dopiskiem skarżącego, że samochód jest zepsuty od 2 lat i nie eksploatowany, - umowa o pracę małżonki skarżącego, - PIT 11 – informację o dochodach małżonki z za rok 2013 z marketu [...] - zeznanie podatkowe skarżącego PIT-28 za rok 2014 r. wykazujące przychód zerowy, - rozlicznie czasu pracy małżonki za październik 2015 r., gdzie wskazano jej wynagrodzenie za ten miesiąc w kwocie 1444,74 zł, - trzy potwierdzenia wykonania transakcji na koncie bankowym małżonki, są one z datami: 9 października 2015 r., 10 listopada 2015 r. oraz 10 grudnia 2015 r., potwierdzają one wpłatę na jej konto jej wynagrodzenia za pracę, - decyzję z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, wynosi on za cały rok 592 zł, w decyzji tej stwierdzono także istnienie nadpłaty w podatku w kwocie 146 zł za 2014 r., wynika z niej także, że dotyczy ona nieruchomości budynkowej, położonej w [...], o powierzchni 319,20 m2 oraz gruntowej o powierzchni 1107 m2. - rachunek za kanalizację z 26 października 2015 r., wynika z niej kwota opłaty miesięcznej 34,30 zł, oraz, iż dotyczy przyłącza wody na nieruchomości w [...] przy ul. [...], - rachunki za energię elektryczną na kwoty od 137,64 zł do 259 zł, za okres od września 2015 r. do stycznia 2016 r., dotyczące nieruchomości w [...] przy ul. [...]. Skarżący nie przesłał następujących dokumentów, o które został wezwany: deklaracji podatkowej swojej małżonki za rok 2014 r., zaświadczenia z urzędu pracy o zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna, wyciągu ze swojego konta bankowego, ani też wyciągu z konta bankowego małżonki, gdyż za taki trudno uznać załączone potwierdzenia wykonania transakcji na koncie małżonki. Ponadto nie przesłał zaświadczeń z właściwego z urzędu komunikacji o posiadanych samochodach, a jedynie kopie dowodów rejestracyjnych, co nie stanowi wyczerpującej informacji na temat posiadanych samochodów. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie o jaki wniósł, czyli całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny (pkt 2). W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, w której występują przesłanki przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Przede wszystkim brak rejestracji skarżącego w urzędzie pracy, wskazuje, że może on pracować, bądź to za granicą, albo mając jakieś zajęcia dorywcze. Przychodzi w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój wiek i jak można mniemać dobry stan zdrowia, nie wykazywał bowiem kłopotów w tym zakresie, mógłby w opinii orzekającego, podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze. Brak zatem rejestracji danej osoby w urzędzie pracy, wzbudza uzasadnione wątpliwości, czy w istocie nie pracuje ona zarobkowo. Następną wątpliwość, co do rzeczywistego stanu majatkowego rodziny skarżącego, wzbudza fakt, że skarżący podał, iż ma nieruchomość o powierzchni mieszkalnej 280 m 2, o wartości 1 miliona złotych. Skarżący nie wskazał przy tym gdzie jest ona położona, ale z przedstawionych dokumentów, jak np. decyzji o wymiarze podatku od nieruchomości za 2015 r., oraz rachunków za kanalizację i prąd, można wywnioskować, iż jest to nieruchomość w [...] przy ul. [...]. Fakt posiadania nieruchomości wzbudza wątpliwość, po pierwsze z tego powodu, że jednocześnie skarżący, jako miejsce zamieszkania swoje i swojej rodziny, podaje mieszkanie przy ul. [...] w [...]. Adres ten widnieje także na kopiach dowodów rejestracyjnych samochodów skarżącego i jego małżonki, a zatem wskazuje, iż jest to również miejsce ich zameldowania. W tej sytuacji zastanawia, jak skarżący jedynie z wynagrodzenia małżonki w kwocie 1444 zł utrzymuje dużą nieruchomość w [...] i mieszkanie w [...]. Nawet bowiem, gdyby mieszkanie przy ul. [...] nie stanowiło własności skarżącego, a jedynie byłoby przez niego wynajmowane, to musiałby ponosić koszty najmu i opłaty za tzw. media. Pojawia się zatem wątpliwość, po pierwsze skąd czerpie na to środki, po drugie, jaki jest status własnościowy tego mieszkania. Trzeba też podkreślić, że już samo posiadanie przez skarżącego nieruchomości w [...], której wartość określił na 1 milion złotych, według poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym, na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, wyklucza go zasadniczo z kręgu osób, którym powinno być przyznanie prawo pomocy. Posiadanie bowiem majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Orzekający stwierdza zatem, że z jednej strony skarżący nie przesłał wszystkich wyjaśnień i dokumentów, potrzebnych, aby całościowo ocenić jego sytuację materialną, co stwarza przypuszczenie, że nie potwierdzałyby one deklarowanej przez niego złej sytuacji materialnej jego rodziny, a z drugiej wykazany stan posiadania wartościowej nieruchomości budynkowo – gruntowej w [...], oraz utrzymywania dwóch samochodów, nie świadczy o ubóstwie skarżącego i jego rodziny. Zgodnie natomiast z podzielanym przez orzekającego poglądami orzecznictwa, jak przykładowo wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899, "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Wielu z tych dokumentów, jak już wskazano wyżej skarżący nie przedłożył, jak przykładowo wyciągów z rachunków bankowych swoich i małżonki, deklaracji podatkowej małżonki za 2014 r., a przedłożone, jak ustalono, nie wykazały, że jest on osoba ubogą, a ponadto wzbudziły dodatkowe wątpliwości, co do jego stanu majątkowego. Należy zatem stwierdzić, że brak jest podstaw w sytuacji skarżącego do przyznania mu prawa pomocy, w związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia.