II SA/Op 478/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] , nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 23 września 2010r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pismo S. H. dotyczące przyznania prawa pomocy, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] , utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego. Wobec powyższego, referendarz sądowy pismem z dnia 28 września 2010r., wezwał skarżącą do złożenia w terminie siedmiu dni, wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W zakreślonym terminie do dokonania żądanych czynności, S. H. złożyła wniosek na urzędowym formularzu, w którym zwróciła się o ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi. Stwierdziła, że sama musi borykać się z zadłużeniami, bowiem jej mąż jest ciężko chory, jego świadczenie rentowe wynosi 691 zł netto, "prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z uwagi na pomoc rodziny". W oświadczeniu o stanie rodzinnym wykazała trójkę dzieci, w wieku piętnastu lat - córka D. i w wieku dwudziestu lat - synowie D. i P.. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest natomiast zasiłek rodzinny i dodatek mieszkaniowy w łącznej kwocie 599 zł oraz alimenty w łącznej kwocie na trójkę dzieci 60 zł. Razem dochód określiła na kwotę 659 zł miesięcznie. Dodała dalej, że dochód z tytułu zasiłku rodzinnego wynosi 367 zł, dodatek mieszkaniowy – 232 zł, a stypendia socjalne za ubiegły rok szkolny wynosiły 850 zł. S. H. oświadczyła ponadto, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m² i określiła koszty utrzymania mieszkania: czynsz za mieszkanie – 460,45 zł, energia – 105,76 zł, gaz – 74,93 zł. W rubryce formularza dotyczącej majątku podała: nieruchomość rolna – dzierżawa lat 10; innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Stwierdziła także, że nie starcza jej na podstawowe opłaty, a "życie dzieci to na kredyt". Pismem z dnia 12 października 2010r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez złożenie wyjaśnień i przedłożenie stosownych dokumentów, a do powyższego skarżąca odniosła się w piśmie z dnia 18 października 2010r. Na ponowne wezwanie z dnia 28 października 2010r. ustosunkowała się natomiast w piśmie z dnia 4 listopada 2010r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie istotne jest, że referendarz sądowy w chwili złożenia przez skarżącą prośby o udzielenie pomocy (data wpływu pisma: 23 września 2010r.), posiadał już określoną wiedzę na temat sytuacji bytowej skarżącej. Wiedza ta wynikała z oświadczeń, jakie S. H. składała w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, w kilkudziesięciu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 312/10, II SA/Op 334/10, SA/Op 336/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10, II SA/Op 400/10, II SA/Op 402/10, II SA/Op 404/10, II SA/Op 406/10), jak również informacji wynikających z akt administracyjnych i sądowych spraw. Wątpliwości pojawiły się natomiast po pierwsze, w kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z jednej strony skarżąca nie wykazała męża, jako osobę tworzącą z nią wspólne gospodarstwo domowe, z drugiej zaś oświadczyła, że pozostaje z nim w związku małżeńskim. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec oświadczenia skarżącej, z którego wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny w zasadzie pokrywają się z wydatkami na utrzymanie mieszkania. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności. Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismem z dnia 12 października 2010r., a następnie pismem z dnia 28 października 2010r., do jednoznacznych wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel (okoliczność choroby męża i poniesienia wydatków w wysokości 60 tys. zł na jego leczenie była podnoszona przez skarżącą m.in. w sprawach II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10); dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w wyżej podanych sprawach. Zobowiązano także do wyjaśnienia czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a jeżeli tak, to do udokumentowania tego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Skarżąca miała również przedstawić specyfikację kosztów ponoszonych na utrzymanie miesięczne mieszkania i członków rodziny; wyjaśnić, czy wraz z P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni; oświadczyć, czy zmieniła się wysokość alimentów zasądzonych w 1998r. od P. H. na rzecz wspólnych dzieci w kwocie 80 zł (co oświadczyła w sprawie II SA/Op 337/10), a także czy wystąpiła z o podwyższenie w/w alimentów i na jakim etapie znajduje się sprawa; oświadczyć czy posiada zaległości w spłacie należności za opłaty mieszkaniowe, a także wyjaśnić jakiej należności dotyczy przedłożony do akt sprawy II SA/Op 478/10 odcinek przelewu na rzecz firmy KRUK S.A. we Wrocławiu na kwotę 742,99 zł i w jakim dniu został on wystawiony, bądź jakiego okresu on dotyczy. Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, ustosunkowując się do wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku, nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów i nie wyjaśniła powstałych wątpliwości. W piśmie z dnia 18 października 2010r. stwierdziła, że nie posiada zadłużenia z tytułu czynszu, na potwierdzenie czego przedłożyła stosowne zaświadczenie. Dodała, że nie może z tego tytułu posiadać zadłużenia, bowiem nie otrzymałaby dodatku mieszkaniowego; rodzina nie posiada oszczędności; mąż nie uczestniczy w gospodarstwie domowym i nie ubiega się o udzielenie prawa pomocy; suma uzyskana ze sprzedaży nieruchomości w K. nie stanowi przeszkody do ubiegania się o prawo do skutecznej obrony. Dalej podała: "Wyłączność męża, nie wchodziłam w skład majątku teściów M. i M. H.". Podtrzymała także, że dwójka z trójki wykazanych we wniosku dzieci pobiera naukę. W piśmie z dnia 4 listopada 2010r. podniosła natomiast, że otrzymała już prawo pomocy w innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Dalej podała, że w dniu 18 marca 2008r. niepełnosprawny mąż zbył nieruchomość a pieniądze rozdzielił pomiędzy rodzeństwo. Ze swej części (1/6) pokrył leczenie SM, bez refundowania w NFZ. Dlatego dla skarżącej i jej dzieci nic nie pozostało. Z mężem od 1991r. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a on nie uczestniczy w pokrywaniu kosztów utrzymania. Wysokość alimentów się zmieniła z 80 zł na 40 zł ogółem; sprawa w sądzie jeszcze się nie zakończyła. Stwierdziła także, że pożyczki i kredyty to kwota ok. 30 tys. zł, spłata ok. 2 tys. zł "bez odpisów umów". Odpowiadając na wezwanie dotyczące rodzaju zadłużenia w KRUK S.A. na kwotę 742,99 zł podała, że dotyczy zerwania umowy na Internet i abonament telefoniczny. Uwzględniając zasadę, iż sąd (referendarz sądowy) przy rozpoznawaniu sprawy winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., a mianowicie zaświadczenie Urzędu Skarbowego w N., z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. i D. H. w roku szkolnym 2010/2011 (przedłożone do sprawy II SA/Op 413/10). Dołączono także kserokopie dokumentów przedłożonych przez skarżącą w sprawie II SA/Op 475/10, tj. potwierdzeń wpłat gotówkowych w Eurobanku na kwotę 63,43 zł oraz Lukas Banku – 130 zł. Przedłożenie powyższych zaświadczeń oraz pism w żaden sposób nie można jednak uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej, nałożonego przez tut. Sąd. Pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, mająca charakter wspólnoty domowej. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła w sprawie II SA/Op 412/10, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S. H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, wysokości renty, czy podziału majątku. Wnioskodawczyni także, biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża podała, że P. H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. Również okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej, podnoszona przez skarżącą, nie ma znaczenia przy ocenie sytuacji bytowej rodziny wnioskodawczyni. W świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, Lex nr 552212). Wobec tego, że S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, są w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało nie wyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, w znacznej wysokości 60.000 zł. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.). Udostępnienie dokumentacji medycznej może bowiem polegać m.in. na sporządzeniu jej wyciągów, odpisów lub kopii. Ponadto strona w żaden sposób nie wyjaśniła, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 641,14 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę z wykazywanego dochodu 659 zł, przy jednoczesnym oświadczeniu, że nie ma zaległości w spłacie należności za mieszkanie. Wprawdzie przedstawiła dwa bankowe dowody wpłaty, mające potwierdzać spłacanie pożyczek, jednakże nie podała szczegółów z tym związanych. Trudno zatem zrozumieć w jaki sposób skarżąca jest w stanie, przy oświadczeniu o braku zgromadzonych oszczędności, ponosić miesięczne raty w wysokości łącznej 193,46 zł, które są przecież kolejnym istotnym wydatkiem niedużego budżetu domowego. Ponadto niejasne jest, przy jej stwierdzeniu: "... pożyczki, kredyty to kwota ok. 30 tys. spłata ok. 2 tys. zł bez odpisów umów", w jaki sposób jest w stanie ponosić tak wysokie ciężary zobowiązań pieniężnych. Skarżąca nie wyjaśniła także jednoznacznie jakiej należności i za jaki okres dotyczy przedłożony blankiet przelewu na rzecz firmy KRUK S.A., ograniczając się do wypowiedzi, iż dotyczy ona zerwania umowy na Internet i abonament telefoniczny. Nie wyjaśniła, czy uzyskuje pomoc od osób trzecich, ani jakiego rodzaju i rzędu jest to pomoc. Dlatego tak istotne stało się wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności przeznaczenia niebagatelnej kwoty 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości rolnej w K.. Zwłaszcza z uwagi na fakt niewystępowania we wcześniejszym czasie przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów – zasądzonych w 1998r. w wysokości 20 zł na każde dziecko. Reasumując powyższe, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą, a w szczególności wybiórcze przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia, powodują, że nie rozwiała ona wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Tym samym, nie można przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wnioskodawczyni - pragnąca skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej członków rodziny (w tym do szczegółowej informacji na temat pomocy udzielanej jej przez znajomych, inne osoby trzecie, instytucje), a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami (przez np. przedłożenie oświadczeń osób trzecich, czy umów kredytowych). To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Zwłaszcza, że referendarz sądowy w niniejszej sprawie dwukrotnie dawał możliwość rozwiania istniejących wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej S. H., wzywając ją, w do uzupełnienia wniosku. Wezwania powyższe zawierały natomiast pouczenie, że niezastosowanie się do ich treści skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych, nie może automatycznie skutkować podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (tak: postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, Lex nr 478981). Ponadto odnotować trzeba, że w sprawach, na które wskazuje skarżąca, rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy nieznany był jeszcze fakt sprzedaży nieruchomości w K., która to okoliczność ujawniła się dopiero w sprawach wszczętych ze skargi S. H., a prowadzonych w Wydziale I tut. Sądu. W ocenie referendarza sądowego, S. H. nie wykazała, że prawo to jej się należy. Stąd działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uznał o odmowie przyznania prawa pomocy, co też orzekł w sentencji postanowienia.