II SA/Op 5/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 lipca 2012 r., nr [...], w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Stowarzyszenie A, działając przez pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego N. K., wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, z dnia 31 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Do skargi stowarzyszenie załączyło urzędowy formularz wniosku PPPr, składany przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, podpisany przez jego regulaminowego przedstawiciela W. K. Wniosło w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazało, że działalność Stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej członków. Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nie prowadzi żadnej działalności, z której mogłoby czerpać dochody. W przedmiotowej sprawie wystąpiło w obronie interesu prawnego mieszkańców Gminy [...] przed legalizacją wadliwej i sprzecznej w zakresie wskazanym w skardze decyzji organów I i II instancji. Z uwagi na fakt, że dla całej Gminy wydano 5 decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wydanych na podstawie tego samego wadliwego raportu i z naruszeniem tych samych zasad procedury, koniecznym stało się wystąpienie ze skargą do WSA w Opolu, co skutkuje obowiązkiem uiszczenia 5 wpisów sądowych. Wydatek ten stanowi nie dające się przezwyciężyć obciążenie finansowe dla Stowarzyszenia, które jak już wskazano wyżej nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Stowarzyszenie wskazało, że nie ma konta bankowego, ani środków finansowych w kasie. Podało, rodzaj prowadzonej działalności powołując § 6 regulaminu Stowarzyszenia, ogólnie można go zakwalifikować jako działanie na rzecz ochrony środowiska. Do wniosku Stowarzyszenie załączyło wykaz kosztów w postępowaniu, wskazało tam wynagrodzenie radcy prawnego 480 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł, wpis sądowy 200 zł, przejazd na rozprawę 41 zł, łącznie 738 zł. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 2 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; (w zakresie całkowitym) lub że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w zakresie częściowym). Jak wynika ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach, Stowarzyszenie działa w celu ochrony środowiska naturalnego terenu województwa opolskiego. Stowarzyszenie nie posiada majątku, nie ma rachunku bankowego, jego działalność opiera się na pracy społecznej członków, nie prowadzi ono żadnej działalności, z której mogłoby czerpać dochody. Obecnie wystąpiło ze skargą do sądu administracyjnego w 5 sprawach, co skutkuje koniecznością poniesienia 5 wpisów i stanowi nie dające się przezwyciężyć obciążenie finansowe. Odnosząc się do powyższego podkreślić należy, iż każdy podmiot wszczynający postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać przyznane. W ocenie referendarza okoliczność, iż stroną skarżącą jest stowarzyszenie zwykłe nie może, sama w sobie, prowadzić do swego rodzaju uprzywilejowania strony skarżącej, w stosunku do innych podmiotów występujących ze skargą do sądu administracyjnego. Treść art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 roku, nr 79, poz. 855 ze zm.) określa, że stowarzyszenie zwykłe wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie zwykłe nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie składek członkowskich w odpowiedniej wysokości oraz możliwość ich wyegzekwowania leży w interesie stowarzyszenia, zaś okoliczność, że działalność stowarzyszenia jest realizowana społecznie przez jego członków, prowadzi do wniosku, że obciążenia wynikające z kosztów sądowych na rzecz stowarzyszenia winni ponosić członkowie stowarzyszenia. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Stowarzyszenia przystępujące do aktywnej realizacji zamierzonych celów także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą mieć świadomość, że członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Podkreślić przy tym należy, że z treści art. 246 § 2 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, że podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Istnieją zatem prawem przewidziane instrumenty, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem, a skarżące Stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego (zainicjowanego przecież skargą Stowarzyszenia), to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 roku, w sprawie o sygn. akt II OZ 1433/06, dostępne internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl) należy stwierdzić, że skutkiem takiego działania, jest okoliczność, iż faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to jest zaprzeczeniem zasady, prowadzenia działalności Stowarzyszenia na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Konkludując wskazać należy, iż osoby zrzeszone w Stowarzyszeniu winny być świadome konieczności finansowego zasilenia funduszy Stowarzyszenia, poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej jego skuteczne funkcjonowanie. Nie można zatem uznać za wystarczającą przesłankę przyznania prawa pomocy twierdzenia wnioskodawcy, że Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Twierdzenie to nie odzwierciedla bowiem zdolności płatniczych strony skarżącej, jako stowarzyszenia zwykłego osób fizycznych. W konsekwencji uznać należy, iż pomimo tego, że ze złożonego do akt wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika brak środków po stronie Stowarzyszenia, wprost umożliwiających partycypację w kosztach postępowania, to ze wskazanych wyżej przyczyn uprawnione jest oddalenie przedmiotowego wniosku. Prawo do sądu, w realiach niniejszej sprawy. nie zostanie bowiem ograniczone, gdyż jak wykazano wcześniej, podmiot działający w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych, a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Nie ma także znaczenia podniesiona we wniosku Stowarzyszenia argumentacja , że prowadzi wiele spraw, w których obowiązane jest ponieść koszty postępowania, bowiem podmioty decydujące się na prowadzenie tego typu organizacji muszą mieć świadomość konieczności pozyskiwania środków na realizację celów statutowych. Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z przepisem art. 239 P.p.s.a. Stowarzyszenie nie jest z mocy ustawy zwolnione od ponoszenia kosztów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Zgodnie natomiast z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I OZ 322/11, internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl). Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednak wszystkim prawa do finansowania ich działalności przez Państwo, gdyż założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu (...) nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Stowarzyszenie nie wykazało aby poczyniło jakiekolwiek starania o zebranie środków na prowadzenie spraw przed sądami, wobec powyższego, na podstawie 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258§ 1 pkt 7 P.p.s.a, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji.