II SA/Op 500/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. O. i Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 6 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez małżonków M. O. i Z. O., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 6 września 2017 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W skardze zawarty został wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, stąd referendarz wezwał skarżących w dniu 23 października 2017 r., do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącemu Z. O. w dniu 27 października 2017 r. – do rąk małżonki skarżącego M. O., o czym świadczy podpis i adnotacja na pocztowym potwierdzeniu odbioru przesyłki, znajdującym się w aktach sprawy (por. k-42 akt). Działając za pośrednictwem poczty w dniu 31 października 2017 r. (data stempla), nadano przesyłkę zawierającą wypełniony formularz wniosku Z. O. We wniosku, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając to zaskarżoną decyzją oraz "potraktowaniem" mieszkańców [...] i [...]. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, którego źródłem dochodu są dwie emerytury małżonków w łącznej wysokości 3.451,95 zł. Skarżący posiada we współwłasności z małżonką dom o powierzchni [...] m² + piwnica ([...] o wysokości 1,90 m). Skarżący wskazał, że dom został wybudowany w 1963 r. systemem gospodarczym (żużel + piasek) i został ubezpieczony w firmie [...] na kwotę 350 tysięcy zł, a jego wartość obecnie jest o wiele mniejsza, zwłaszcza gdy zostanie postawiony w okolicy nadajnik. Ponadto, skarżący posiada [...] ha – grunt klasy V, na którym stoi budynek mieszkalny i gospodarczy, a także budynek gospodarczy o powierzchni [...] m² (obecnie stoi pusty) i garaż na opał o powierzchni [...] m². Skarżący oświadczył, że posiada samochód marki [...] z 2001 r. i traktor [...] z 1973 r., a na dzień 31 października 2017 r. - oszczędności w wysokości 1.500 zł. Skarżący oświadczył także, stan majątkowy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 770 zł oraz 2.200 euro. W rubryce: "Inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym" skarżący stwierdził, że dom kupił w 1978 r. dla potrzeb swojej rodziny za zobowiązania, które długo musiał spłacać ze względu na stan budynku w chwili kupna, a budynek ten wymagał i nadal wymaga ciągłych wydatków. Jako zobowiązania i stałe wydatki, skarżący wskazał wydatki roczne: opłata za telefon – 600 zł, opłata za energię – 1.680 zł, podatek – 756 zł, kupno pampersów – 937 zł, kupno lekarstw – 1.000 zł, ubezpieczenie samochodu – 548 zł, ubezpieczenie budynku – 272 zł, wywóz śmieci – 228 zł, ogrzewanie budynku – 4.000 zł, opłata kominiarska – 80 zł, opłata za wodę – 200 zł, koszty paliwa za dojazd do lekarzy – 1.500 zł, koszty przeglądu samochodu i naprawy – 500 zł, a także bieżące remonty (nie wskazano ich wysokości). Na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." referendarz zważył, co następuje: Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w tym zakresie, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który to pogląd referendarz podziela, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Dla dokonania oceny finansowej płynności skarżącego istotne znaczenie mają przytoczone we wniosku okoliczności, które powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków pieniężnych niezbędnych do opłacenia postępowania sądowego, jest obiektywnie niemożliwe. Przy czym wskazać należy, że sytuację finansową wnioskodawcy należy badać pod względem uzyskiwanych dochodów (posiadanego majątku) i kosztów utrzymania, mając na względzie wymagane w danym procesie koszty sądowe. Uwzględniając powyższe referendarz zważył, że skarżący wykazał miesięczny dochód uzyskiwany z emerytur swojej oraz jego małżonki, w łącznej wysokości 3.451,95 zł netto, który to dochód posiada charakter stały i przewidywalny. Ponadto, skarżący oświadczył, że ponosi comiesięczne koszty utrzymania w łącznej wysokości 12.301 zł rocznie, a po uśrednieniu w stosunku miesięcznym – ok. 1.025 zł. Jednocześnie referendarz dostrzega okoliczność, że w wymienionych kosztach brak jest wydatków na żywność, kupno odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Referendarz dysponuje jednak doświadczeniem życiowym, które pozwala na przyjęcie poglądu, że uzyskiwany dochód wystarcza członkom rodziny skarżącego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych związanych z utrzymaniem człowieka, a także pozwala im na pokrycie innych celów. Potwierdza to niejako fakt, że małżonkowie posiadają zgromadzone oszczędności. Ponadto, wnioskodawca nie wskazał przy tym, by posiadał zaległości w bieżących opłatach, nie oświadczył również, aby w celu bieżącego utrzymania korzystał z pożyczek i kredytów. Wręcz przeciwnie, skarżący oświadczył o czym była mowa wyżej, że posiada oszczędności w wysokości 1.500 zł (a członkowie rodziny – 770 zł i 2.200 euro). Zasadą jest natomiast, że skoro skarżący dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które powinna ponieść strona postępowania. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z pomocy sądowej, dopiero jednak gdy strona ta wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych postępowania. Kolejną kwestią na którą należy zwrócić uwagę w kontekście oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy jest jego stan majątkowy. Skarżący posiada bowiem we współwłasności z małżonką, dom o powierzchni [...] m² oraz budynki gospodarcze. Do jego majątku zalicza się także wykazany we wniosku samochód osobowy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się natomiast, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, LEX 552394; z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 158/13, LEX 1310045; z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1012/14, LEX 1530778). Zdaniem referendarza sądowego, przedstawione okoliczności nie dają podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Stan majątkowy skarżącego, w tym zgromadzone oszczędności na dzień złożenia wniosku, pozwalają na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych, czyli wpisu od skargi w wysokości 500 zł (podstawa: § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), a w przypadku oddalenia skargi oraz podjęciu decyzji o dalszym procedowaniu i złożeniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na zapadły wyrok - opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§ 3 wyżej wymienionego rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wskazać w tym miejscu także warto, iż niniejsze orzeczenie nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie prawa pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy związanych w szczególności ze zmianą sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.