II SA/Op 518/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S. M., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...]. Na skutek wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżący w terminie zakreślonym przez Sąd do dokonania w/w czynności, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wobec tego, referendarz sądowy pismem z dnia 8 listopada 2010r. wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a ten zastosował się do wezwania i w przedłożonym w zakreślonym terminie formularzu wniosku, podtrzymał zakres swego żądania. Uzasadniając prośbę wskazał na nieprawidłowe działanie organów administracji publicznej, które odmówiły wydania wnioskodawcy prawa jazdy. Podał, że prawo jazdy jest mu potrzebne, bowiem nie posiada jeszcze renty, a nie chce pobierać zapomogi z MOPS-u. Pragnie "dorobić" pracując jako kierowca ciężarówki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, która wraz z dziećmi przebywa w Niemczech, a on "tutaj pilnuje domu". W rubryce formularza dotyczącej dochodów oświadczył, że zamieszkuje na zmianę z żoną, która także mieszka w Niemczech i jest na zasiłku socjalnym. Określił wysokość dochodów członków jego gospodarstwa domowego na kwotę 420 €, które to środki pochodzą z "zasiłku miesięcznego". W dalszej części wniosku podał, że posiada dom o powierzchni 60m² (stary, do remontu) i nieruchomość rolną o powierzchni 1.02 ha. Wezwaniem z dnia 6 grudnia 2010r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku w terminie 7 dni, przez dodatkowe informacje i stosowne dokumenty źródłowe, a wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Do wezwania skarżący ustosunkował się w zakreślonym terminie 7 dni, w piśmie z dnia 19 grudnia 2010r. w którym oświadczył, że od dnia 14 lipca 2010r. przebywał w zakładzie karnym, a w dniu 15 grudnia 2010r. zgłosił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B., gdzie jest zameldowany. Dodał, że właścicielem wskazanego we wniosku domu jest jego córka. Skarżący przebywa w nim na zmianę z żoną, bowiem nie posiadają zatrudnienia. Do października 2009r. pobierał zasiłek socjalny, ale zrezygnował z niego, bowiem zatrudnił się jako kierowca, jego żona nadal pozostaje natomiast na zasiłku socjalnym. Obecnie skarżący mieszka w Polsce zmuszony powstałą sytuacją, tj. brakiem prawa jazdy. Podał, że nie posiada żadnego konta bankowego, ponosi wydatki z tytułu opłat mieszkaniowych w wysokości łącznej ok. 300 zł miesięcznie (za energię – 200 zł, gaz – 50 zł, podatek "gruntowy" – 95 zł kwartalnie) i na utrzymanie siebie ok. 500 zł. Dodał, że częściowo sumę jaką wydaje pokrywa z dochodów z tytułu sprzedaży w lecie malin z 20 arowej uprawy, z hodowli drobiu i "trochę" pomaga mu córka. Do akt sprawy nie dołączono innych pism, ani dokumentów. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej S. M. Wątpliwości pojawiły się zwłaszcza w zakresie z kim w istocie skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe, wobec faktu, że w rubryce nr 6 złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy pn. "Stan rodzinny" wskazano córkę E. M., określając jednocześnie, że przebywa ona w Niemczech wraz z dziećmi. Natomiast w rubryce nr 10 pn. "Dochody" nie wskazano w/w osoby, lecz żonę, która: "też mieszka w Niemczech jest na zasiłku socjalnym". Istotne dla sprawy było także ustalenie jakie są źródła utrzymania wnioskodawcy, wobec braku danych w tym zakresie, a także jakie ponosi wydatki związane z bieżącymi opłatami mieszkaniowymi i kosztami utrzymania siebie, i czy uzyskiwany dochód wystarcza na ich pokrycie. Wobec powyższego referendarz zażądał: jednoznacznego wyjaśnienia kto z wnioskodawcą tworzy wspólne gospodarstwo domowe; przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego przez członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy dochodu wraz z określeniem z jakiego tytułu ten dochód pochodzi; w przypadku nie uzyskiwania żadnego dochodu – wyjaśnienia przyczyn tego stanu, a w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – przedłożenie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy; przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i osoby tworzące z nim wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich miesięcy, tj. za miesiąc wrzesień, październik i listopad 2010r.; przedłożenia wykazu ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne, zarówno mieszkania (np. opłaty za czynsz, gaz, energię elektryczną, itp.), jak również siebie (np. koszty kupna leków, żywności, ubrania – mogą to być kwoty podane w przybliżeniu); wyjaśnienia charakteru posiadanej nieruchomości rolnej o powierzchni 1,02 ha i oświadczenie, czy stanowi ona źródło dodatkowego dochodu (np. z tytułu dzierżawy, itp.). W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy, tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący, nie wyjaśnił powstałych wątpliwości, nie poparł bowiem swoich wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej żadnymi konkretnymi danymi oraz dokumentami, a z jego wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 19 grudnia 2010r. wynika, że radzi sobie pod względem finansowym we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich. Przede wszystkim, niewyjaśnioną kwestią pozostało z kim w istocie skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe. S. M. oświadczył bowiem, że wraz z małżonką "na zmianę mieszka" w Polsce, w domu w P., którego właścicielką jest jego córka. Powyższe potwierdzają m.in. akta administracyjne sprawy, a zwłaszcza okoliczność odebrania korespondencji w imieniu wnioskodawcy, w dniu 26 marca 2010r. (załącznik nr 4 akt administracyjnych organu I instancji). Zarówno skarżący, jak również jego małżonka, córka i wnuki, są zameldowani pod adresem wskazanej nieruchomości, co sam skarżący oświadczył. Córka i wnuki ponadto, zostali w odpowiedniej rubryce formularza wniosku wprost wykazani przez skarżącego, jako członkowie jego gospodarstwa domowego. Trudno zatem oprzeć się wrażeniu, iż wyżej podane osoby tworzą specyficzną więź emocjonalno-ekonomiczną, skupioną wokół wspomnianej nieruchomości. Ponadto, z informacji udzielonych przez skarżącego nie wynika, aby małżonkowie posiadali orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa. Są zatem w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawcy, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jego bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Ocena pod tym kątem nie była jednakże możliwa, bowiem pomimo żądania nie przedłożone zostały dokumenty potwierdzające uzyskiwany przez członków gospodarstwa domowego dochód. Skarżący ograniczył się do informacji, iż małżonka uzyskuje dochód miesięczny z tytułu zasiłku socjalnego w wysokości 420 EUR i mieszka w Niemczech, co sugeruje uzyskiwanie przez nią dochodu poza granicami Polski. Również źródła utrzymania samego wnioskodawcy nie zostały wymiernie określone, ani wykazane. Wnioskodawca użył sformułowania, że częściowo sumę jaką wydaje na swoje utrzymanie uzyskał z tytułu sprzedaży w lecie malin, pochodzących z 20 arów upraw, które to owoce sprzedał na targach. Ponadto hoduje drób i "trochę" pomaga mu córka. Nie określił jednakże jakiego rzędu uzyskał dochód z wyżej wymienionej działalności, ani nie określił rodzaju i rzędu udzielanej przez córkę pomocy. W zaistniałej sytuacji niemożliwym stało się pozytywne rozpoznanie wniosku, z uwagi na brak dostatecznych danych odnoszących do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. Przede wszystkim nie można było ustalić wysokości dochodu jaki członkowie gospodarstwa domowego skarżącego uzyskują. O ile bowiem ustalić można wykazany we wniosku dochód z tytułu zasiłku socjalnego w wysokości 420 EUR (co w przeliczeniu na walutę polską w dniu wydania niniejszego postanowienia, stanowi 420×3,9082 zł, tj. kwotę 1.641,44 zł – źródło przyjętego przeliczenia: tabela średnich kursów walut NBP nr 5/A/NBP/2011 z dnia 10 stycznia 2011r.), o tyle brak danych w zakresie dochodów z tytułu sprzedaży malin i hodowli drobiu, a także wysokości otrzymywanej od córki pomocy, czyni określenie rzeczywistego dochodu skarżącego niemożliwym. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżący posiadał zadłużenie, był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bądź korzystał z pomocy instytucji zajmujących się pomocą społeczną. Dopiero w dniu 15 grudnia 2010r., zgodnie z jego oświadczeniem, zgłosił się do Ośrodka Opieki Społecznej w B., jednakże nie poparł tego żadnym zaświadczeniem. Powyższe wskazuje, że wnioskodawca posiadał comiesięcznie środki finansowe w wysokości ok. 800 zł, na wydatki związane z kosztami utrzymania siebie i mieszkania. Wobec braku wiedzy na temat rzeczywiście posiadanych przez skarżącego środków finansowych, nie można zatem przyjąć twierdzenia, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Podsumowując wskazać należy, iż powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym podawaniu informacji, skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, czego konsekwencją była odmowa przyznania prawa pomocy. Wszakże rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Zwłaszcza, że referendarz w piśmie z dnia 6 grudnia 2010r. (doręczonym osobiście S. M. w dniu 13 grudnia 2010r.) pouczył wnioskodawcę o skutkach niezastosowania się do wezwania. Poinformował go także, posiadając wiedzę na temat pobytu wnioskodawcy w zakładzie karnym do dnia 15 grudnia 2010r., o możliwości przedłużenia terminu do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, w trybie art. 84 P.p.s.a. Wniosek skarżącego w tym zakresie jednakże do tut. Sądu nie wpłynął. Odnosząc się natomiast do argumentów skarżącego, wyrażonych w formularzu wniosku, a dotyczących nieprawidłowego działania organów administracji publicznej w postępowaniu związanym z odmowa wydania prawa jazdy, referendarz zauważa, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie oceną zaskarżonego orzeczenia, lecz bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Skoro brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., referendarz działając w trybie 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.