II SA/Op 524/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej z dnia 20 maja 2011 r. o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Op 524/10 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia oddalić wniosek. . S. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego z pomocy społecznej. W toku postępowania skarżąca wniosła ponadto o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu. Na podstawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 grudnia 2010 r. (k: 27-28 a. sąd.), referendarz sądowy rozpoznający złożony wniosek, ustalił następujące okoliczności: S. H. prowadziła gospodarstwo domowe z trójką dzieci, to jest z bliźniętami D. i P. H., urodzonymi [...] 1990 r. oraz z córką – D. H., urodzoną [...] 1995r. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny z KRUS w wysokości 189 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,24 zł., a alimenty na dzieci od chorego męża wynosiły 30 zł. S. H. oświadczyła ponadto, że stypendia socjalne na ubiegły rok szkolny wynosiły 850 zł. Rodzina skarżącej zajmowała mieszkanie o powierzchni 48,65m², a w rubryce formularza dotyczącej nieruchomości rolnej wnioskodawczyni podała: dzierżawa od 1991 r. do 2014 r. - II umowa. Innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Strona nie odniosła się w żaden sposób do wezwania referendarza o przedłożenie deklaracji podatkowej, dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, jak i zaświadczenia o dochodach uzyskanych w 2009 r. Nie przedstawiła ponadto dowodów potwierdzających sposób rozliczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością jej męża - P. H. Na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono bowiem, że P. H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha położonej w K., gmina [...]. Nieruchomość powyższą sprzedał aktem notarialnym z 1 lipca 2008 r. za kwotę 360000 zł. w ratach płatnych: pierwsza w kwocie 190000 zł. w momencie zawarcia umowy oraz w trzech kolejnych ratach wynoszących odpowiednio 60000 zł., 60000 zł. i 50000 zł. w okresach półrocznych od 31 grudnia 2008r. do 31 grudnia 2009 r. Z wyjaśnień udzielonych przez skarżącą wynika, że środki ze sprzedaży w wysokości 60000 zł. zostały przeznaczone na leczenie męża, a pozostała część środków darowana została rodzeństwu męża po 1/6 ceny ze sprzedaży gospodarstwa, co miało być wykonaniem woli zmarłych rodziców, jednak skarżąca nie przedłożyła żadnego dowodu na poparcie tych twierdzeń. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając orzeczenie przyjęto między innymi, na skutek okoliczności ujawnionych z urzędu, a dotyczących zbycia nieruchomości rolnej za niebagatelną kwotę 360000 zł, że skarżąca nie wykazała na jaki cel uzyskane środki zostały przeznaczone. Ponadto, w rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony zawarte w formularzu wniosku, niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, lecz są wręcz wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S. H., poczynając od tak istotnej kwestii jaką jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P. H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, referendarz wskazał, taka sytuacja jest oceniana jednoznacznie, tzn. jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z odmową przyznania prawa pomocy. Postanowienie referendarza sądowego posiada cechy prawomocności, gdyż skarżąca nie złożyła sprzeciwu na powyższe orzeczenie. Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H. Następnie, pismem z dnia 28 kwietnia 2011 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej oraz o doręczenie odpisu zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem. W związku z tym, pismem z dnia 10 maja 2011 r. wezwano skarżącą do przedłożenia wniosku na urzędowym formularzu w terminie 7 dni pouczając, że niezastosowanie się do wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Doręczenia odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem dokonano natomiast w dniu 26 maja 2011 r., do rąk męża skarżącej – P. H. natomiast wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącej w dniu 13 maja 2011 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k- 96 a. sąd.). Skarżąca odesłała za pośrednictwem poczty wypełniony formularz wniosku w dniu 20 maja 2011r. (data stempla pocztowego). Wniosła w nim o ustanowienie adwokata z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach S. H. podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z 16-letnią córką D. i 21-letnim synem D. Źródłem dochodów miesięcznych rodziny są: alimenty w wysokości 30 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 91 zł i dodatek mieszkaniowy wynoszący 265,99 zł. (łącznie dochód wynosi 386,90 zł). Skarżąca posiada także mieszkanie o powierzchni 48,65 m², nie wykazała natomiast innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych. Pismem z dnia 26 maja 2011 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przez przedłożenie: deklaracji podatkowej za 2010 r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, a także wyciągów z rachunków bankowych członków gospodarstwa domowego skarżącej za miesiące marzec, kwiecień i maj 2011r., w przypadku posiadania takich rachunków. Zobowiązano także skarżącą do oświadczenia: czy wnioskodawczyni i P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy małżonek jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni, a ponadto: czy wnioskodawczyni uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej - jej wysokość, a także udokumentowanie powyższego poprzez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Zażądano także przesłania dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia. O przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. w wysokości 60000 zł na leczenie męża, wnioskodawczyni oświadczyła bowiem m.in. w sprawie II SA/Op 334/10. Zażądano także przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w 2009 r. przez P. H. za cenę 360000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła natomiast w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. Sąd wezwał także skarżącą do wyjaśnienia, dlaczego skarżąca nie wykazała w formularzu wniosku nieruchomości rolnej wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10, a w przypadku sprzedaży tej nieruchomości, zażądał wskazania uzyskanej z tego tytułu kwoty i przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Skarżąca miała również wyjaśnić czy posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe wraz z przedłożeniem dowodu potwierdzającym ewentualne zadłużenie, a także przedłożyć specyfikację ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny. Zobowiązano także skarżącą do oświadczenia czy i jakie zmiany w sytuacji majątkowej i rodzinnej strony nastąpiły w porównaniu z jej sytuacją w grudniu 2010r., gdy występowała o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do treści wezwania, skarżąca w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r. stwierdziła, że pozostaje z P. H. w związku małżeńskim od 1987r., a mąż posiadał gospodarstwo rolne przed zawarciem małżeństwa. Zameldowanie męża zostanie zmienione. Nie posiada nieruchomości rolnej we władaniu do 2014 r., z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności. Nie uzyskuje pomocy od osób trzecich, za wyjątkiem zasiłku rodzinnego i dotacji mieszkaniowej, a "pomoc od 2008r. należy zwracać". Koszty utrzymania mieszkania to: czynsz – 449,02 zł, opłata za energię do 100 zł, opłata za gaz do 80 zł (co drugi miesiąc). Wnioskodawczyni wskazała, że nie posiada zaległości z tytułu opłat, gdyż nie uzyska dotacji. Jak stwierdziła: "sama radzę, ale nie muszę tej okoliczności wywodzić". Nie posiada wyciągów, gdyż nie dysponuje kontami i rachunkami bankowymi. Dalej wskazała "Deklaracja podatkowa za 2010 r. jest z dochodem 0,00 i nie mam obowiązku nawet wg przywileju wspólnego rozliczania z mężem rozliczać się". Dowody w sprawie sprzedaży nieruchomości przez męża są sprzed dwóch lat, a zatem, według wnioskodawczyni, nie musi ich zdobywać, by uwidocznić "podział bogactwa, którego nie zakupił, jedynie dziedziczył wspólnie z rodzeństwem 1/6." Specyfikacji ponoszonych wydatków nie jest z kolei w stanie określić "z różnych powodów". Według wnioskodawczyni, jej córka jako jedyna nie uczestniczyła w komersie organizowanym w gimnazjum, co świadczy o ubóstwa jej rodziny. Dodała, że w jej ocenie "wyroki z uzasadnieniami przesyłane są celowo w pierwszej kolejności by uchybić terminowi kasacji 30 dni". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy natomiast rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy winna być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011r., sygn. akt I OZ 390/11, opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, wniosek strony z dnia 20 maja 2011 r., złożony na formularzu druku PPF, a następnie uzupełniony oświadczeniami złożonymi w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r., należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Op 524/10, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Dokonując zatem oceny obydwu wniosków zauważyć należy, że wynika z nich identyczna sytuacja osobista samej skarżącej, tj. w dalszym ciągu jest ona osobą bezrobotną poszukującą pracy; brak jest także podstaw, aby przypuszczać, iż pogorszył się jej stan zdrowia. W zakresie sytuacji materialnej strona podnosi, że utrzymuje się z alimentów, zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego, wynoszących łącznie 386,99 zł, a dochody rodziny w grudniu 2010 r. wynosiły 451,24 zł. Koszty utrzymania mieszkania skarżąca określa na 629 zł miesięcznie, a w miesiącu grudniu 2010 r. kształtowały się na poziomie 641,14 zł. W stosunku do stanu rodziny z wniosku z dnia 19 grudnia 2010 r. dostrzec należy, że skarżąca pominęła w określeniu stanu rodzinnego jedno dziecko (tj. syna P). Podniosła także, że nadal nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Tak jak uprzednio, zajmuje wraz z rodziną mieszkanie o powierzchni 48,65 m², będące jej własnością. W dalszym ciągu także wykazuje fakt posiadania nieruchomości rolnej, która jest dzierżawiona do 2014 r. W ocenie Sądu, zakres żądania w ponownym wniosku skarżącej z dnia 20 maja 2011 r. o przyznanie prawa pomocy oraz jej argumentacja, są tożsame z żądaniem zawartym w poprzednim wniosku z dnia 19 grudnia 2010r. Z aktualnie złożonego wniosku nie wynikają żadne nowe okoliczności nieznane Sądowi w momencie rozstrzygania wniosku poprzedniego. Skarżąca nie wykazała także, aby pogorszeniu uległa jej sytuacja materialna. Za zmianę okoliczności sprawy nie można bowiem uznać ani inną wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego, ani też podwyższenie alimentów z kwoty 20 zł do kwoty 30 zł na dziecko. Różnica w wysokości świadczeń, tj. 64,25 zł nie jest na tyle istotna, aby mogła stanowić o odmiennej ocenie sytuacji materialnej skarżącej na podstawie przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, w szczególności wobec zmniejszenia się liczby członków rodziny poprzez niepozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym jednego z pełnoletnich synów). Uprzednia odmowa przyznania pełnomocnika z urzędu związana była bowiem z tym, że skarżąca uchylała się od wykazania dokumentami i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno- bytowej rodziny, zwłaszcza w kontekście zbycia przez jej męża P. H. gospodarstwa rolnego za znaczną kwotę, wynoszącą 360000 zł. Skarżąca w dalszym ciągu uchyla się od złożenia dokumentów i jednoznacznych wyjaśnień w zakresie swojej sytuacji majątkowej, jak również sytuacji majątkowej osób jej bliskich. Powyższe dokumenty były zaś niezbędne, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należało uznać oświadczenie skarżącej, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z mężem, skoro mąż nadal jest zameldowany pod wspólnym adresem wraz ze skarżącą i jako dorosły domownik odbiera kierowaną do niej korespondencję (k-105 akt sądowych). Wprawdzie skarżąca twierdzi, że za 2010 r. nie rozliczała podatku dochodowego wspólnie z mężem, tak jak miało to miejsce w latach 2008 i 2009, jednak tłumaczy to brakiem dochodów w roku podatkowym 2010. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku, skarżąca podtrzymuje stanowisko odnośnie braku obowiązku przedstawiania dowodów na podnoszoną okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwem jej męża kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. W dalszym ciągu nie przedkłada także dokumentów potwierdzających, że 1/6 część z tej kwoty, która przypadła w udziale jej mężowi, została przeznaczona na koszty jego leczenia. Ustalenia w tym zakresie były natomiast niezbędne dla oceny sytuacji materialnej skarżącej, gdyż należało wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje jej małżonek i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia finansowego rodzinie. W szczególności uznać należy, że uzyskana ze sprzedaży kwota 360000 zł jest kwotą znaczną jak na warunki materialne przeciętnej polskiej rodziny i nawet fakt, że od jej uzyskania upłynął już 2-letni okres, nie zmienia okoliczności, iż może stanowić źródło utrzymania na wiele następnych lat. Skarżąca nadal nie rozwiewa również wątpliwości, w jaki sposób przy tak niskim dochodzie, który wskazuje, a który wynosi zaledwie 386,99 zł jest w stanie utrzymać rodzinę, skoro same koszty utrzymania mieszkania kształtują się na poziomie 629 zł miesięcznie. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, brak było uzasadnionej podstawy do zmiany postanowienie z dnia 4 lutego 2011 r., nie zaszła bowiem zmiana okoliczności sprawy, o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a. We wniosku z dnia 20 maja 2011 r. oraz piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r. skarżąca nie powołała żadnych innych argumentów oraz nie przedłożyła dokumentów, które wskazywałyby na zaistnienie nowych okoliczności w przedmiotowej sprawie, wpływających w sposób istotny na ocenę jej sytuacji majątkowej. Końcowo, odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego terminów rozpatrywania przez Sąd jej wniosków o prawo pomocy, zauważyć należy, że strona składająca taki wniosek liczyć się musi z okolicznością, iż wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Żaden z przepisów P.p.s.a. nie przewiduje bowiem możliwości przedłużania czy skracania tego terminu , a tym bardziej odmiennego określenia początku jego biegu. Niemniej jednak okoliczności związane z wyznaczeniem fachowego pełnomocnika mogą mieć wpływ na zasadność wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W tym też znaczeniu "interesy strony", której sytuacja finansowa nie pozwala na samodzielne ustanowienie pełnomocnika, są chronione w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż - z jednej strony ma ona uprawnienie do skorzystania z bezpłatnych usług profesjonalnego pełnomocnika, a z drugiej -dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi skuteczne uchylenie się od negatywnych skutków uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego, które to uchybienie jest następstwem procedury związanej z wyznaczeniem pełnomocnika (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II OZ 639/10, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych Reasumując powyższe, w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z tych względów brak było podstaw do zamiany postanowienia z dnia 4 lutego 2011 r. w trybie art. 165 P.p.s.a.