II SA/Op 530/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej z dnia 20 maja 2011 r. o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Op 530/10 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia oddalić wniosek. . Przedmiotem skargi wniesionej przez S. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej. W toku postępowania skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu. Na podstawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 grudnia 2010 r. (k: 27-28 a. sąd.) referendarz sądowy rozpoznający powyzszy wniosek, ustalił następujące okoliczności. S. H. prowadziła gospodarstwo domowe z trójką dzieci, tj. z bliźniętami D. i P. H., urodzonymi [...] 1990 r. i córką D. H. - urodzoną [...] 1995 r. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny były natomiast świadczenia z pomocy społecznej w wysokości 451,24 zł i alimenty na dzieci od chorego męża w wysokości 30 zł. Rodzina skarżącej zajmowała mieszkanie o powierzchni 48,65 m², a w rubryce formularza dotyczącej nieruchomości rolnej wnioskodawczyni podała: dzierżawa do 2014 r. Skarżąca nie wykazała innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu. Strona nie odniosła się natomiast w żaden sposób do wezwania referendarza o przedłożenie deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, ani zaświadczenia o dochodach uzyskanych w 2009 r. Nie przedstawiła ponadto dowodów potwierdzających sposób rozliczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością jej męża – P. H. Na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono bowiem, że P. H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha, położonej w K., gmina [...]. Nieruchomość powyższą sprzedał aktem notarialnym z dnia 1 lipca 2008 r. za kwotę 360000 zł w ratach płatnych: pierwsza w kwocie 190000 złotych w momencie zawarcia umowy oraz w trzech kolejnych wynoszących odpowiednio 60000 zł, 60000 zł i 50000 zł w okresach półrocznych od 31 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. Z wyjaśnień udzielonych przez skarżącą wynika, że środki ze sprzedaży w wysokości 60000 zł. zostały przeznaczone na leczenie męża, a pozostała część środków darowana została rodzeństwu męża po 1/6 ceny ze sprzedaży gospodarstwa, co miało być wykonaniem woli zmarłych rodziców. Na potwierdzenie tego skarżąca nie przedłożyła jednakże żadnego dowodu. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając orzeczenie przyjęto między innymi - na skutek okoliczności ujawnionych z urzędu, a dotyczących zbycia za niebagatelną kwotę 360000 zł nieruchomości rolnej - że skarżąca nie wykazała, na jaki cel środki te zostały przeznaczone. Ponadto, w rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony, zawarte w formularzu wniosku, niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, lecz są wręcz wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S. H., poczynając od tak istotnej kwestii, jaką prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P. H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego. Referendarz wskazał, że taka sytuacja oceniana jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmując, że jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z odmową przyznania prawa pomocy. Postanowienie referendarza sądowego posiada cechy prawomocności, bowiem skarżąca nie złożyła sprzeciwu na powyższe orzeczenie. Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H. Następnie, skarżąca pismem z dnia 28 kwietnia 2011 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, a także o doręczenie odpisu zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem. Wobec powyższego, pismem z dnia 10 maja 2011 r. wezwano skarżącą do przedłożenia wniosku na urzędowym formularzu w terminie 7 dni pouczając o rygorze pozostawienia wniosku bez rozpoznania w razie niezastosowania się do wezwania. Doręczenia odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem dokonano natomiast w dniu 26 maja 2011 r., do rąk męża skarżącej – P. H., natomiast wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącej do rąk własnych w dniu 13 maja 2011 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k. 101 a. sąd.). Skarżąca odesłała wypełniony formularz wniosku za pośrednictwem poczty w dniu 20 maja 2011 r. (data stempla pocztowego), wnosząc o ustanowienie adwokata z urzędu i uzasadniając to trudną sytuacją finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach S. H. podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z 16-letnią córką D. i 21-letnim synem D. Jako źródła dochodów miesięcznych rodziny skarżąca wskazała alimenty w wysokości 30 zł, zasiłek rodzinny wynoszący 91 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 265,99 zł. (łącznie 386,90 zł). Skarżąca posiada także mieszkanie o powierzchni 48,65 m².; nie wykazała natomiast innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych. Pismem z dnia 26 maja 2011 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przez przedłożenie: deklaracji podatkowej za 2010 r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, a także wyciągów z rachunków bankowych członków gospodarstwa domowego skarżącej za marzec, kwiecień i maj 2011 r., w przypadku posiadania takich rachunków. Zobowiązano także skarżącą do oświadczenia: czy posiada z mężem rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy mąż jest zameldowany pod tym samym co wnioskodawczyni adresem, a ponadto: czy wnioskodawczyni uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej - jej wysokość, a także udokumentowanie powyższego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Zażądano też przesłania dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia. O przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. w wysokości 60000 zł na leczenie męża, wnioskodawczyni oświadczyła bowiem m.in. w sprawie sygn. akt II SA/Op 334/10. Zażądano także przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w 2009 r. przez P. H. za cenę 360000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła natomiast w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie sygn. akt II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. Sąd wezwał także skarżącą do wyjaśnienia, dlaczego skarżąca nie wykazała w formularzu wniosku nieruchomości rolnej wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10, a w przypadku sprzedaży tej nieruchomości, zażądał wskazania uzyskanej z tego tytułu kwoty i przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Skarżąca miała również wyjaśnić czy posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe wraz z przedłożeniem dowodu potwierdzającym ewentualne zadłużenie, a także przedłożyć specyfikację ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny. Zobowiązano także skarżącą do oświadczenia czy i jakie zmiany w sytuacji majątkowej i rodzinnej strony nastąpiły w porównaniu z jej sytuacją w grudniu 2010 r., gdy występowała o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca odniosła się do wezwania w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r., w którym stwierdziła, że pozostaje z P. H. w związku małżeńskim od roku 1987, natomiast mąż posiadał gospodarstwo rolne przed zawarciem małżeństwa, a jego zameldowanie zostanie zmienione. Podała, że nie posiada we władaniu nieruchomości rolnej do roku 2014 r., z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności. Nie uzyskuje pomocy od osób trzecich, za wyjątkiem zasiłku rodzinnego i dotacji mieszkaniowej, a "pomoc od 2008r. należy zwracać". Koszty utrzymania mieszkania wynoszą: czynsz - 449,02 zł, opłata za energię do 100 zł, opłata za gaz do 80 zł (co drugi miesiąc). Nie posiada zaległości z tytułu opłat, gdyż nie uzyska dotacji. Stwierdziła: "Sama radzę, ale nie muszę tej okoliczności wywodzić", a ponadto nie posiada wyciągów, gdyż nie dysponuje kontami i rachunkami bankowymi. Wskazała, że "deklaracja podatkowa za 2010 r. jest z dochodem 0,00 i nie mam obowiązku nawet wg przywileju wspólnego rozliczania z mężem rozliczać się". Podniosła też, że dowody w sprawie sprzedaży nieruchomości przez jej męża są sprzed dwóch lat, a zatem nie musi ich zdobywać, by uwidocznić "podział bogactwa, którego nie zakupił, jedynie dziedziczył wspólnie z rodzeństwem 1/6." Oświadczyła, że specyfikacji ponoszonych wydatków nie jest z kolei w stanie określić "z różnych powodów". Według wnioskodawczyni, jej córka jako jedyna nie uczestniczyła w komersie organizowanym w gimnazjum, co świadczy o ubóstwie rodziny. Dodała, że "wyroki z uzasadnieniami przesyłane są celowo w pierwszej kolejności by uchybić terminowi kasacji 30 dni". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy natomiast rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy, zmiana okoliczności sprawy winna być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 390/11, opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, wniosek strony z dnia 20 maja 2011 r., złożony na formularzu druku PPF, a następnie uzupełniony oświadczeniami złożonymi w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r., należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Op 530/10, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Dokonując zatem oceny obydwu wniosków, Sąd zauważył, że wynika z nich identyczna sytuacja osobista samej skarżącej, tj. w dalszym ciągu jest osobą bezrobotną poszukującą pracy, brak jest także podstaw, aby przypuszczać, że pogorszył się jej stan zdrowia. Odnośnie sytuacji materialnej strona podnosi, że utrzymuje się z alimentów, zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego, wynoszących łącznie 386,99 zł, podczas gdy dochody rodziny w grudniu 2010 r. wynosiły 451,24 zł. Koszty utrzymania mieszkania określa natomiast na poziomie 629 zł miesięcznie, zaś w grudniu 2010 r. kształtowały się na poziomie 641,14 zł. Strona pominęła w określeniu stanu rodzinnego jedno dziecko (P.), w stosunku do stanu rodziny z wniosku z dnia 19 grudnia 2010 r. Podniosła także, że nadal nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni, tak jak uprzednio, zajmuje wraz z rodziną nieruchomość mieszkalną o powierzchni 48,65 m², która jest jej własnością. W dalszym ciągu także wykazuje fakt posiadania nieruchomości rolnej, która jest wydzierżawiona do roku 2014. W ocenie Sądu, zakres żądania złożonego przez skarżącą ponownego wniosku z dnia 20 maja 2011 r. o przyznanie prawa pomocy oraz jej argumentacja, są tożsame z żądaniem zawartym w poprzednim wniosku z dnia 19 grudnia 2010 r. Z aktualnie złożonego wniosku nie wynikają żadne nowe okoliczności nieznane Sądowi w momencie rozstrzygania wniosku poprzedniego. Skarżąca nie wykazała również, że, pogorszeniu uległa jej sytuacja materialna. Inna wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego, ani też podwyższenie alimentów z kwoty 20 zł do kwoty 30 zł na dziecko, nie może bowiem zostać uznana za zmianę okoliczności. Różnica w wysokości świadczeń wynosząca 64,25 zł nie jest na tyle istotna, aby mogła przesądzać o odmiennej ocenie sytuacji materialnej skarżącej na podstawie przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, w szczególności wobec zmniejszenia się liczby członków rodziny w wyniku niepozostawania już w gospodarstwie domowym jednego z pełnoletnich synów. Uprzednia odmowa przyznania pełnomocnika z urzędu związana była bowiem z tym, że skarżąca uchylała się od wykazania dokumentami i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej rodziny, zwłaszcza w kontekście zbycia przez jej męża P. H. gospodarstwa rolnego za niebagatelną kwotę 360000 zł. Skarżąca w dalszym ciągu uchyla się od złożenia takich dokumentów, jak również jednoznacznych wyjaśnień w zakresie swojej sytuacji majątkowej oraz sytuacji majątkowej osób jej bliskich. Powyższe dokumenty były zaś niezbędne, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należało uznać oświadczenie skarżącej, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z mężem, skoro jest on nadal zameldowany pod wspólnym adresem i jako dorosły domownik odbiera kierowaną do niej korespondencję (k. 105 a. sąd.). Wprawdzie skarżąca twierdzi, że za rok 2010. nie rozliczała podatku dochodowego wspólnie z mężem, tak jak miało to miejsce w latach 2008 i 2009, tłumaczy to jednak brakiem dochodów w roku podatkowym 2010. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku, podtrzymuje swoje stanowisko odnośnie braku obowiązku przedstawiania dowodów na podnoszoną okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwem jej męża kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. W dalszym ciągu nie przedkłada także dokumentów potwierdzających przeznaczenie 1/6 części z tej kwoty, jaka przypadła w udziale jej mężowi, na koszty jego leczenia. Ustalenia w tym zakresie były natomiast niezbędne dla oceny sytuacji materialnej skarżącej, gdyż należało wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje mąż skarżącej i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia finansowego rodzinie. Zwłaszcza, że uzyskana ze sprzedaży kwota 360000 zł jest kwotą znaczną jak na warunki materialne przeciętnej polskiej rodziny i nawet fakt, że została uzyskana przed dwoma laty, nie zmienia okoliczności, iż może stanowić źródło utrzymania na wiele następnych lat. Skarżąca nadal nie rozwiewa również wątpliwości, w jaki sposób przy tak niskim wskazywanym dochodzie, wynoszącym 386,99 zł, jest w stanie utrzymać rodzinę, skoro same koszty utrzymania mieszkania kształtują się na poziomie 629 zł miesięcznie. W takiej sytuacji nie było uzasadnionej podstawy do zmiany postanowienia z dnia 4 lutego 2011 r., nie zaszła bowiem zmiana okoliczności sprawy o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a. We wniosku z dnia 20 maja 2011 r. oraz w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r. skarżąca nie powołała żadnych innych argumentów oraz nie przedłożyła dokumentów, które wskazywałyby na zaistnienie nowych okoliczności w przedmiotowej sprawie, wpływających w sposób istotny na ocenę jej sytuacji majątkowej. Końcowo, odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego terminów rozpatrywania przez Sąd jej wniosków o prawo pomocy, zauważyć należy, że strona składająca taki wniosek liczyć się musi z okolicznością, iż wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Żaden z przepisów P.p.s.a. nie przewiduje bowiem możliwości przedłużania czy skracania tego terminu , a tym bardziej odmiennego określenia początku jego biegu. Niemniej jednak okoliczności związane z wyznaczeniem fachowego pełnomocnika mogą mieć wpływ na zasadność wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W tym też znaczeniu "interesy strony", której sytuacja finansowa nie pozwala na samodzielne ustanowienie pełnomocnika, są chronione w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż - z jednej strony ma ona uprawnienie do skorzystania z bezpłatnych usług profesjonalnego pełnomocnika, a z drugiej -dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi skuteczne uchylenie się od negatywnych skutków uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego, które to uchybienie jest następstwem procedury związanej z wyznaczeniem pełnomocnika (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II OZ 639/10, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych Reasumując powyższe, należało uznać, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z tych względów brak było podstaw do zamiany postanowienia z dnia 3 lutego 2011 r. w trybie art. 165 P.p.s.a., stąd orzeczono, jak w sentencji.