II SA/Op 537/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący T. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, T. S. złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Skarżący ma dochód miesięczny z tytułu renty w kwocie netto 882, 13 zł, a małżonka z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.710 zł. Co miesiąc spłaca kredyt bankowy w wysokości 510 zł, opłaca mieszkanie i media w kwocie 1.300 zł, na leki wydaje 350 zł. Uzasadnił wniosek tym, że jest częściowo niezdolny do pracy na stałe, od 1 września 2016 r. otrzymuje z tego tytułu stałą rentę. Leki, które kupuje, co miesiąc musi brać do końca życia. W załączeniu przesłał legitymację rencisty, wydaną w dniu 23 sierpnia 2016 r. Podał, że jedyny majątek, jaki ma to mieszkanie o powierzchni [...] m 2, samochód passat combi z 2004 r. oraz oszczędności w kwocie 5.000 zł. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", pismem z dnia 8 listopada 2016 r., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - wykazanie wydatków ponoszonych przez niego miesięcznie na utrzymanie mieszkania, takich jak opłaty za media (woda, prąd, gaz itp.), poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o wysokości poszczególnych wydatków, które według skarżącego wynoszą miesięcznie, łącznie 1300 zł, - przesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest: wrzesień 2016 r. i październik 2016 r., wskazano, że mogą być w formie wydruków z Internetu, - wyjaśnienie, w jakim celu i w jakiej kwocie został wzięty kredyt, który skarżący spłaca w ratach po 510 zł miesięcznie, - wykazanie, jakie są aktualne dochody małżonki skarżącego (np. poprzez nadesłanie zaświadczenie o zarobkach lub wydruk wyciągu z konta bankowego, obejmujący operację przelewu wynagrodzenia na konto bankowe), - przesłanie rachunków za leki, lub innych dokumentów potwierdzających problemy zdrowotne skarżącego (np. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, konieczności stałego przyjmowania leków), - wyjaśnienie, czy kwota posiadanych oszczędności na rachunku bankowym, zadeklarowana, jako 5.000 zł, jest do swobodnej dyspozycji skarżącego, czy też jest ona np. przeznaczona na jakiś konkretny cel związany z leczeniem, np. rehabilitację, zabiegi lecznicze, itp., Pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Skarżący odebrał osobiście wezwanie w dniu 14 listopada 2016 r., termin zatem do przedłożenia żądanych dokumentów i wyjaśnień upływał dla niego w dniu 21 listopada 2016 r. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismami z dnia 15 i 16 listopada 2016 r., w których wymienił jedynie dokumenty jakie do nich dołączył. Skarżący przesłał następujące dokumenty: - paragon z apteki z 15 listopada 2016 r. na leki za łączna kwotę 281, 85 zł, - oświadczenie skarżącego z 15 listopada 2016 r., że leki wskazane na paragonie musi brać do końca życia, - fakturę z 17 listopada 2016 r., na kwotę 158, 50 zł za telefon Internet i telewizję, - fakturę za telefony komórkowe z 23 listopada 2016 r. na kwotę 190, 34 zł, - harmonogram spłaty kredytu, sporządzony w dniu 28 września 2016 r., na kwotę 16. 921, 11 zł, termin spłaty 3 lata, z którego wynika, że do spłaty na 28 września 2016 r. zostało 11.754,73 zł, a kwota raty wynosi 511, 07 zł, - kartotekę opłat czynszowych za mieszkanie za 2016 r., - kartę informacyjną leczenia szpitalnego skarżącego z 2 grudnia 2015 r., w trakcie którego wymieniono mu [...], z powodu objawów wyczerpania baterii, - fakturę za gaz z 15 listopada 2016 r., na kwotę 63, 82 zł za 2 miesiące, - rachunki za energię za okres od czerwca do października 2016 r., za każdy miesiąc na kwotę 257,59 zł, a za czerwiec na kwotę 406, 51 zł, zawierająca dopłatę za poprzedni okres rozliczeniowy, - wydruk z konta bankowego z dnia 15 listopada 2016 r. zawierający przelew wynagrodzenia żony, na kwotę 2.721, 37 zł. Skarżący, pomimo wezwania tym zakresie, nie nadesłał następujących dokumentów i wyjaśnień: - wyciągów z posiadanych przez skarżącego i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest: wrzesień 2016 r. i październik 2016 r., wskazano, że mogą być w formie wydruków z Internetu, -- wyjaśnienia, w jakim celu został wzięty kredyt, który skarżący spłaca w ratach po 510 zł miesięcznie, - wyjaśnienia, czy kwota posiadanych oszczędności na rachunku bankowym, zadeklarowana, jako 5.000 zł, jest do swobodnej dyspozycji skarżącego, czy też jest ona np. przeznaczona na jakiś konkretny cel związany z leczeniem, np. rehabilitację, zabiegi lecznicze, itp., Analiza dokumentów nadesłanych przez skarżącego wygląda następująco: Średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 3.592, 13 zł, składa się na niego wynagrodzenie jego żony w kwocie 2.710 zł oraz renta skarżącego w kwocie 882, 13 zł. Ponadto skarżący nie wykazał żadnych innych dochodów jego rodziny, ale podał, że ma 5.000 zł oszczędności. Skarżący jednocześnie wykazał, że jest osobą niepełnosprawną, ma [...], ale zapytany o to, czy kwota oszczędności ma służyć celom np. związanym z leczeniem, rehabilitacją, nie odpowiedział. Nie wyjaśnił także, aby kwota ta była przeznaczona w jakiejkolwiek części na inny niezbędny życiowo cel. To samo dotyczy kwoty spłacanego kredytu. Skarżący nie przesłał też wydruków z konta bankowego swojego i małżonki za okres września 2016 r. i października 2016 r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. należało rozważyć, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku i nadesłanych dokumentach, uznał, że nie spełnia on przesłanek przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie. Ocena sytuacji materialnej skarżącego prowadzi, bowiem do stwierdzenia, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśniając powyższą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, przede wszystkim należy wskazać, że dochód na jedną osobę w jego gospodarstwie domowym wynosi 1.796 zł. Gdyby brać pod uwagę jedynie ten dochód, uwzględniając, że skarżący wydaje ok. 350 zł miesięcznie na leki, to dochód na jednego członka rodziny obniża się do kwoty 1.621 zł. Sam ten dochód mógłby kwalifikować skarżącego do przyznania mu prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Jednak na przeszkodzie powyższemu stoi nie wykazanie przez skarżącego, że 5.000 zł oszczędności lub np. ich większa część jest przeznaczona na pokrycie jakiegoś niezbędnego życiowo wydatku. Według natomiast przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez orzekającego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." Biorąc natomiast pod uwagę, kolejne zbieżne z poglądami orzekającego, orzeczenie sądowowadministracyjne, jak postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1095750; stanowiące, że "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły." Za wyjątkowe okoliczności natomiast, pomimo posiadania przez skarżącego znacznych środków na rachunkach bankowych, pochodzących głównie z odszkodowań, uznano fakt, że on sam nie chodzi, z trudem siedzi w wózku inwalidzkim, występuje u niego uszkodzenie rdzenia kręgowego, ma znaczny stopień niepełnosprawności, 100 % uszczerbku na zdrowiu, wymaga stałej opieki osób trzecich, poprawa zdrowia wymaga kosztownych zabiegów operacyjnych oraz rehabilitacji. W postanowieniu natomiast z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "1. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swoich praw przed sądem. 2. Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Posiadanie majątku, w szczególności oszczędności i nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych." Skarżący wskazał wprawdzie, że pomimo posiadania oszczędności, jest zadłużony w banku i spłaca kredyt, ale także nie wyjaśnił, na jaki cel go wziął, a zatem nie można ocenić czy wydatek kredytowy jest wydatkiem niezbędnym życiowo. Według natomiast ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych kredyt jest prywatnym zaobowiazaniem strony i nie może mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakim są należności z tytułu kosztów sądowych. Przykładem takiego orzeczenie jest postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1468/14, Lex nr 1549447, według, którego "Obciążenia finansowe powstałe przez zaciągniecie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny." W tym miejscu przychodzi także wyjaśnić, że jednym z głównych elementów mających wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżąccego przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nim w związku z postępowaniem. Koszty sądowe, jakie obecnie obowiązany jest ponieść skarżący, to wpis sądowy od skargi, stosownie § 2 ust 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", wynosi on 500 zł. Ewentualne dalsze koszty postępowania, jakie mogą powstać dla skarżącego to 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł - jak stanowi § 3 rozporządzenia - czyli w tym wypadku byłaby to kwota 250 zł. Łącznie zatem koszty sądowe, jakie mogą obciążać skarżącego w sprawie to kwota 850 zł. Biorąc, zatem pod uwagę fakt, że skarżący nie wykazał, że kwota oszczędności 5.000 zł nie pozostaje do jego swobodnej dyspozycji nie można przyjąć, że aktualnie nie posiada on środków na pokrycie kosztów sądowych. Przedmiotowa kwota bowiem znacznie przewyższa kwotę potrzebną na opłacenie kosztów sądowych. Dodatkowo przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, przemawia to, że nie przesłał wydruków z kont bankowych. Brak tych dokumentów stwarza uzasadnioną wątpliwość co do wysokości środków pieniężnych jakimi dysponuje skarżący. Ponadto zostało także ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14, Lex nr 1530792, gdzie stwierdzono, że: "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." W postanowieniu z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 887/14, Lex nr 1634806, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe." Mając zatem na uwadze, że skarżący dysponuje wraz małżonką stałym dochodem oraz oszczędnościami, a pomimo wykazanego stałego stanu zdrowia i potrzeby stałego przyjmowania leków, nie wykazał aby koszty z tym związane przewyższały posiadane środki finansowe, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.