II SA/Op 548/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński – spr. po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Spółki Jawnej z siedzibą w [...] na uchwałę Rady Gminy Komprachcice z dnia 17 października 2018 r., Nr XL.285.2018 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia umorzyć postępowanie Pismem procesowym z dnia 16 listopada 2018 r., działający w imieniu A Spółka jawna z siedzibą w [...] - adwokat P. K., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na uchwałę Rady Gminy Komprachcice z dnia 17 października 2018 r., Nr XL.285.2018 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Polska Nowa Wieś. W odpowiedzi na skargę z dnia 18 grudnia 2018 r., Gmina Komprachcice wniosła o umorzenie postępowania w sprawie na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając wniosek organ wskazał, że Wojewoda Opolski rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 22 listopada 2018 r., nr IN.I.743.79.2018.MK (opublikowanym z Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 11 grudnia 2018 r., pod poz. 3434), stwierdził nieważność w całości uchwały Rady Gminy Komprachcice z dnia 17 października 2018 r., będącej przedmiotem niniejszej skargi. Jednocześnie oświadczono, że Rada Gminy Komprachcice nie będzie zaskarżała ww. rozstrzygnięcia nadzorczego do sądu administracyjnego. Powołując się na poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazano, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na brak istnienia przedmiotu zaskarżenia, bowiem doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanej uchwały Rady Gminy Komprachcice. Pismem procesowym z dnia 7 stycznia 2019 r., strona skarżąca wniosła o umorzenie postępowania w całości oraz zasądzenie od organu - Rady Gminy Komprachcice na rzecz skarżącej, zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w stawce minimalnej według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł uiszczonej tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Na poparcie swoich żądań, pełnomocnik strony skarżącej wskazał na okoliczności sprawy, a w szczególności na fakt, że skarga w sprawie została wniesiona w dniu 16 listopada 2018 r., a w dniu 22 listopada 2018 r. Wojewoda Opolski stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Pełnomocnik podniósł, że rozstrzygnięcie nadzorcze zostało sporządzone po upływie 30 - dniowego terminu na złożenie przez skarżącą Spółkę skargi do sądu, mającej na celu ochronę jej interesu prawnego. Dopiero zatem z upływem czasu przeznaczonego na ewentualne wniesienie skargi na przedmiotowe rozstrzygnięcie nadzorcze, przy uwzględnieniu możliwości nadania skargi przesyłką poleconą w okresie bezpośrednio poprzedzającym święta Bożego Narodzenia, możliwe było ostateczne stwierdzenie, czy rozstrzygnięcie stało się prawomocne (ostateczne). Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że uzyskanie informacji o zaniechaniu wniesienia skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze nie było wcześniej możliwe z uwagi na urlop wypoczynkowy urzędnika, zajmującego się tą sprawą w urzędzie wojewódzkim. Stąd działania skarżącej polegające na wniesieniu skargi w sprawie, należy uznać na zasadne i dające podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Postępowanie sądowe należało umorzyć. W pierwszej kolejności zauważyć należy, mając na uwadze przedmiot niniejszego postępowania jakim jest uchwała Rady Gminy Komprachcice, że możliwość zakwestionowania tego typu aktu może nastąpić w dwóch trybach, tj. w ramach postępowania nadzorczego wszczętego przez uprawniony do tego organ administracji publicznej (art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz.U. z 2018 r. poz. 994, z późn. zm.), bądź ze skargi wniesionej do sądu administracyjnego przez każdego, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą (art. 101 ust. 1 cytowanej ustawy o samorządzie gminnym). W niniejszej sprawie skargę w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym wniosła A Spółka Jawna z siedzibą w [...], czyniąc jej przedmiotem uchwałę Rady Gminy Komprachcice z dnia 17 października 2018 r., nr XL.285.2018 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Polska Nowa Wieś, gmina Komprachcice. Skarga ta wpłynęła do Urzędu Gminy w Komprachcicach w dniu 19 listopada 2018 r. Jednocześnie, w dniu 22 listopada 2018 r. nieważność w całości opisanej uchwały stwierdził Wojewoda Opolski, rozstrzygnięciem nadzorczym nr IN.I.743.79.2018.MK, które to rozstrzygnięcie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 11 grudnia 2018 r., poz. 3434. Przedmiotowe rozstrzygnięcie nie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, co wynika zarówno z Repertorium sądowego tut. Sądu, jak również z odpowiedzi na skargę z dnia 18 grudnia 2018 r., udzielonej w niniejszej sprawie przez Gminę Komprachcice. Stwierdzenie nieważności kwestionowanej w rozpatrywanej sprawie uchwały, przez opisane rozstrzygnięcie nadzorcze posiadające cechy prawomocności, spowodowało, że niniejsza sprawa o sygn. akt II SA/Op 548/18, utraciła przedmiot zaskarżenia. Wyeliminowanie bowiem przez organ administracji publicznej uchwały w trybie nadzwyczajnym przez stwierdzenie jej nieważności powoduje, że sprawa ze skargi na tą uchwałę wniesiona w trybie zwykłym przez indywidualnego skarżącego, została pozbawiona przedmiotu kontroli. Stosownie natomiast do art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) - zwanej dalej: "P.p.s.a.", sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego" z innych przyczyn" - w rozumieniu przywołanego art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zachodzi wówczas, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku, zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna. Sytuacja taka zaistniała w sprawie, skoro uchwała będąca przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym została wyeliminowana z obrotu prawnego rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody Opolskiego. Następstwa stwierdzenia nieważności uchwały polegają bowiem na wyeliminowaniu jej postanowień z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, tj. od daty podjęcia uchwały, są zatem dalej idące niż uchylenie uchwały, które wywiera jedynie skutek ex nunc, tj. od daty uchylenia (por.: uchwała TK z dnia 14 września 1994 r., sygn. akt W 5/94, OTK 1994/2/44; wyrok NSA z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 1776/06, CBiOSA). Prawomocne stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały przez Wojewodę Opolskiego w trybie nadzoru sprawia, że Sąd zostaje pozbawiony przedmiotu kontroli, wobec powyższego postępowanie sądowe dotyczące tej uchwały, stało się bezprzedmiotowe (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, str. 529). Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. postanowił o umorzeniu postępowania sądowego, co orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosków strony skarżącej i organu o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wskazać należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., to na stronach postępowania ciąży obowiązek ponoszenia kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według stanowiska wyrażonego w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów - istotą zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. jest, że każdą stronę obciążają poniesione przez nią koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu, bez prawa domagania się zwrotu tych kosztów od innej strony. Wyjątki od tej zasady, stanowiące podstawę do orzekania o zwrocie kosztów między stronami zostały ściśle unormowane w art. 200, 201, 203 i 204 P.p.s.a., przez związanie orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami z tym, jakim orzeczeniem kończy się postępowanie sądowe. Z kolei art. 209 P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, w jakich przypadkach sąd rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Zatem przepisy regulujące zwolnienie od kosztów (art. 239-263) oraz przepisy o zwrocie kosztów postępowania (art. 200-204) należy traktować jako wyjątki od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, związanych z jej udziałem w sprawie. W przywołanej uchwale NSA stwierdził ponadto, że: "[...] podstawowy przepis rządzący zwrotem kosztów postępowania między stronami przed sądem pierwszej instancji, będący wyjątkiem od zasady przyjętej w art. 199 P.p.s.a., został zawarty w art. 200 P.p.s.a., który stanowi, że: "W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw". W ocenie NSA, z przepisu tego wynika jednoznacznie, że sąd może orzec o zwrocie kosztów postępowania tylko na rzecz skarżącego i tylko w przypadku, gdy skarga okaże się zasadna. Przy tym, pod pojęciem uwzględnienia skargi należy rozumieć uwzględnienie skargi w każdej formie, i to niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie to odpowiada żądaniu zawartemu w skardze. Mówiąc innymi słowy, skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania, zarówno wtedy, gdy jego skarga okazała się bezzasadna, jak i w przypadku, gdy orzeczenie sądu nie wypowiada się w kwestii zasadności skargi, bo była ona niedopuszczalna albo postępowanie sądowe okazało się bezprzedmiotowe. Z przytoczonych regulacji i stanowiska NSA jednoznacznie wynika, że zwrot kosztów sądowych w świetle art. 200 P.p.s.a. może nastąpić wyłącznie od organu na rzecz skarżącego i to w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd. Tym samym, wniosek Gminy Komprachcice o zasądzenie kosztów postępowania sądowego należy uznać w realiach niniejszej sprawy, za niezasadny. Jednocześnie za niezasadny jako nieznajdujący podstaw w przepisach P.p.s.a., należy uznać tożsamy wniosek zgłoszony przez stronę skarżącą. W niniejszej sprawie zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania sądowego, ale nie na skutek uwzględnienia skargi przez organ - co dałoby podstawę do zasądzenia kosztów w świetle art. 201 P.p.s.a., lecz wobec bezprzedmiotowości postępowania spowodowanego wyeliminowaniem przedmiotu skargi. Natomiast, z akt sprawy sądowej nie wynika, aby Gmina Komprachcice wyraziła wolę uwzględnienia skargi. Podkreślenia wymaga także, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 232 § 1 P.p.s.a., dająca podstawę do zwrotu z urzędu przez Sąd stronie skarżącej, uiszczonego wpisu od skargi, bowiem skarga nie została cofnięta. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.