II SA/Op 597/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie ochrony przyrody – kara pieniężna za usunięcie drzew postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na rzecz radcy prawnego B. D. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej E. O. w kwocie 1845 złotych (słownie: tysiąc osiemset czterdzieści pięć złotych) zawierającej podatek od towarów i usług w kwocie 345 (słownie: trzysta czterdzieści pięć złotych). E. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2011 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Niemodlina z dnia 24 czerwca 2011 r., nr [...] wymierzającą karę administracyjną w wysokości 497.018,31 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 23 sztuk drzew na terenie działki nr A k.m. [...] obręb [...]. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 22/12, skarga E. O. została odrzucona, a postanowieniem tego Sądu z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 22/12, zostało skarżącej przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym również obejmującym ustanowienie dla niej radcy prawnego z urzędu. Radcą prawnym z urzędu został wyznaczony B. D., wykonujący zawód w Kancelarii Radcy Prawnego, adres: [...], ul. [...]. Pełnomocnik z urzędu wniósł skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi E. O. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W piśmie procesowym z dnia 29 września 2012 r., obejmującym te czynności, wniósł o ustalenie i zasądzenie dla niego wynagrodzenia tj. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że koszty te i opłaty nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części. Postanowieniem z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt II SA/Op 22/12 tut. Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej, a postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2848/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Sprawa została ponownie zarejestrowana tut. Sądzie pod sygnaturą akt II SA/Op 597/12. Na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. za stronę skarżącą stawił się substytut radcy prawnego z urzędu, radca prawny M. W., który złożył do protokołu wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że strona ani w całości, ani w części ich nie pokryła. Wyrokiem z dnia 7 marca 2013 r. skarga E. O. została oddalona. Wyrok wraz z uzasadnieniem na piśmie sporządzonym na wniosek pełnomocnika skarżącej został mu doręczony w dniu 11 kwietnia 2013 r. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 7 maja 2013 r., radca prawny z urzędu złożył wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych wraz podatkiem VAT, oświadczając jednocześnie, że koszty te i opłaty nie zostały pokryte w całości, ani w części. Do wniosku załączył opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku. Wezwany przez referendarza sądowego nadesłał także w dniu 24 maja 2013 r. (data stempla pocztowego), dowód przesłania tej opinii listem poleconym, nadanym w dniu 7 maja 2013 r. (data stempla pocztowego) stronie skarżącej. Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych lub rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez radcę prawnego jest Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U z 2013 r., poz. 490 z późn. zm.), zwane dalej "rozporządzeniem". Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu uregulowano w rozporządzeniu w rozdziale 5, w § 15 do § 17. W § 15 pkt 1 rozporządzenia określono, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 (pkt 1) oraz niezbędne udokumentowane wydatki radcy prawnego (pkt 2). P 15 pkt 1 rozporządzenia ustanawia zatem jedynie górną granicę kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, oznacza to, że przepis ten określa jedynie maksymalną wysokość opłaty, a nie określa wysokości minimalnej. Referendarz sądowy podziela przy tym poglądy orzecznictwa, co do takiego rozumienia powyższego przepisu, wyrażone przykładowo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 371/08, dostępny na stronie internetowej orzeczeń https://cbois.nsa.gov.pl/cbois oraz w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt I PZ 23/12, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1232516. Przechodząc do rozstrzygnięcia odnośnie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należnych pełnomocnikowi z urzędu, należy w tym miejscu wyjaśnić dwie istotne kwestie. Po pierwsze przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była należność pieniężna, a mianowicie kara za wycięcie drzew bez zezwolenia w kwocie 497.018,31 zł. Po drugie czynności, za jakie według referendarza sądowego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa przysługuje pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie to: czynność wniesienia skargi kasacyjnej, czynność udziału w rozprawie przed sądem I instancji, czynność sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak wyjaśniono powyżej przy zasądzaniu od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ustawodawca nie ustalił dolnej granicy wynagrodzenia, jakie może być przyznane pełnomocnikowi, a jedynie zakreślił górne ramy tego wynagrodzenia. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawka minimalna wynagrodzenia za udział w rozprawie przed sądem I instancji, jest obliczana na podstawie § 6 rozporządzenia. Według § 6 pkt 6 rozporządzenia stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 200.000 zł - 7.200 zł. W sprawie wartość przedmiotu sprawy wynosiła 497.018,31 zł, a zatem powyżej 200.000 zł. Wynagrodzenie maksymalne za udział w rozprawie przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu zasądzane od Skarbu Państwa może zatem w niniejszej sprawie wynosić 150 % kwoty 7.200 zł, czyli 10.800 zł. Natomiast do celów obliczenia w niniejszej sprawie wynagrodzenie za czynności wniesienia skargi kasacyjnej i opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ustalono, że zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 2 lit b rozporządzenia, za każdą z powyższych czynności, przysługuje 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna wynosi 7.200 zł, a zatem 50 % tej stawki stanowi kwota 3.600 zł. Wynagrodzenie maksymalne pełnomocnika z urzędu zasądzane od Skarbu Państwa za każdą z tych czynności może zatem wynosić 150 % kwoty 3.600 zł, czyli 5.400 zł. Zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego, sąd zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Orzekając zatem na podstawie § 2 ust. 1 w związku z § 15 pkt 1 rozporządzenia, referendarz sądowy uznał, że radcy prawnemu z urzędu należy przyznać wynagrodzenie z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie netto 1500 zł, na kwotę tę składa się wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w kwocie netto 800 zł, za udział w postępowaniu przed sądem I instancji netto 300 zł i za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 400 zł. Zdaniem referendarza sądowego wynagrodzenie takie jest adekwatne do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy radcy prawnego. Wynagrodzenie to stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia ulega podwyższeniu o podatek VAT według obowiązującej w dniu orzekania 23 % stawki. Podatek ten wynosi 345 zł, co po dodaniu go do kwoty netto wynagrodzenia 1500, daje kwotę brutto wynagrodzenia 1845 zł. O wydatkach radcy prawnego z urzędu nie rozstrzygano, ponieważ nie wykazał on ich poniesienia. W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że referendarz sądowy podziela poglądy orzecznictwa odnośnie braku podstaw do wypłaty odrębnego wynagrodzenia za czynność wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Przykładem tego orzecznictwa jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 522/12, w którym sąd oddalił wniosek pełnomocnika w zakresie pomocy udzielonej przed Sądem I instancji poprzez wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Sąd orzekający stwierdził, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu należało, co prawda do właściwości Sądu I instancji, jednakże była to czynność warunkująca rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny i z nią nierozerwalnie związana. Nie sposób zatem – zdaniem Sadu - było uznać w sprawie, że pełnomocnik z urzędu udzielił nieopłaconej pomocy prawnej przed sądem administracyjnym, za którą to pomoc powinien otrzymać dodatkowe wynagrodzenie. Zdaniem referendarza zatem wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej zawiera w sobie również wynagrodzenie za wszelkie czynności warunkujące jej skuteczne wniesienie, w tym za złożenie wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Drugą wymagającą omówienia kwestią jest przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu za udział w rozprawie przed sąd I instancji, w sytuacji, gdy udzielił on do zastępowania go przy tej czynności, pełnomocnictwa substytucyjnego innemu radcy prawnemu. Według poglądów orzecznictwa pełnomocnik substytucyjny nie może wystąpić skutecznie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W świetle przepisu art. 250 .P.p.s.a., wynagrodzenie otrzymuje wyznaczony radca prawny, a zatem przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej może nastąpić wyłącznie na wniosek tego radcy i wyłącznie na podstawie złożonego przez niego oświadczenia. Jednocześnie oddalenie wniosku pełnomocnika substytucyjnego o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, nie stanowi przeszkody do przyznania ustanowionemu w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi wynagrodzenia w zakresie poniesionych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Może to nastąpić po złożeniu przez niego stosownego wniosku i oświadczenia. Takie stanowisko zostało wyrażone w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1895/12 i w postanowieniu tego sądu z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt IVSA/Wa 1367/12. W orzeczeniach tych WSA w Warszawie stwierdził też - powołując się na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 184/10 i z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt II OZ 1288/10 – że w kwestie rozliczeń między wyznaczonym adwokatem a pełnomocnikiem substytucyjnym nie może ingerować sąd administracyjny. Powyżej powołane orzeczenia sądów są dostępne na stronie internetowej orzeczeń https://cbois.nsa.gov.pl/cbois. W niniejszej sprawie biorący udział w rozprawie przed sądem I instancji substytut radcy prawnego z urzędu – radca prawny M. W., złożył wniosek o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i oświadczenie, że nie zostały pokryte w całości, ani w części na jego rzecz. Referendarz nie rozstrzygnął jednakże o oddaleniu tego wniosku, uznając, że wyjaśnienie powyższej kwestii w uzasadnieniu niniejszego postanowienia będzie właściwe dla jego załatwienia. Jak bowiem wynika z powyżej przytoczonych orzeczeń, Sąd oddala wniosek pełnomocnika substytucyjnego o zasądzanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach substytucji, uznając, że wynagrodzenie to można przyznać jedynie pełnomocnikowi z urzędu wyznaczonemu przez właściwy samorząd i tylko na jego wyraźny wniosek. Wniosek taki może być przy tym złożony – zdaniem referendarza - również po zamknięciu rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Termin ten bowiem, określony w art. 210 § 1 P.p.s.a. został przewidziany dla złożenia wniosku o zwrot kosztów pomiędzy stronami, a nie wniosku o przyznanie wynagrodzenia. Pogląd referendarza w tej kwestii został również zaakceptowany w literaturze przedmiotu (por. Gabriel Radecki, Studia i artykuły "Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym", publ. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 2(47)/2013, s. 67), aczkolwiek zaakcentowano tam też stanowiska odmienne, do których jednak orzekający się nie przychyla. Radca prawny B. D. składając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, zawarł w niej wniosek o wynagrodzenie, zawierający odpowiednie oświadczenie w kwestii nieopłacenia prawa pomocy przez stronę. Tym samym spełnił on wymóg przewidziany w § 16 rozporządzenia, skutecznego złożenia wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek ten obejmował całość tych kosztów, czyli również za udział w rozprawie przed sądem I instancji, na której występował w jego miejsce pełnomocnik substytucyjny. W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 w związku z art. 250 P.p.s.a w związku z § 2 ust. 1 i § 15 pkt 1 rozporządzenia orzeczono, jak w sentencji.