II SA/Op 74/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na pismo Zarządu Województwa Opolskiego z dnia 13 listopada 2014 r., nr [...];[...] w przedmiocie odmowy dofinansowania projektu złożonego w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" na skutek sprzeciwu skarżącego J. L. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 74/15 postanawia: 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 200 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. . Pismem procesowym z dnia 16 stycznia 2015 r., J. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na pismo Zarządu Województwa Opolskiego z dnia 13 listopada 2014 r., nr [...];[...], odmawiające dofinansowania projektu złożonego w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013". Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu, wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to skarżącemu doręczono w dniu 20 lutego 2015 r., a w dniu 25 lutego 2015 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoje żądanie skarżący podał, że jego działalność gospodarcza przynosi straty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach podał, że tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe, a z działalności gospodarczej w miesiącu styczniu 2015 r. poniósł stratę w wysokości 1.193.87 zł. Skarżący nie wykazał żadnych innych dochodów, ani składników majątkowych, do niego należących. Pismem z dnia 10 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów, a to: nadesłanie kopii dokumentacji księgowej z prowadzonej działalności gospodarczej, w tym: księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych); deklaracji VAT, raportów kasowych (w tych ramach aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności); nadesłania wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania siebie (np. koszty wyżywienia, wydatki na zakup lekarstw i leczenie, koszty zakupu ubrania i środków czystości, itp.); wskazania i udokumentowania kosztów utrzymania mieszkania wnioskodawcy, a jeżeli w kosztach utrzymania mieszkania partycypują inne osoby – wezwano do wskazania wysokość ich udziału. Jednocześnie referendarz pouczył, że niezastosowanie się do wezwania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 19 marca 2015 r. oświadczył, że mieszka razem z jedną osobą (wskazując ją z imienia i nazwiska), a koszty utrzymania lokalu wynoszą 300 zł (opłaty za czynsz, energię, gaz, wodę, wywóz śmieci). Koszty wyżywienia to z kolei wydatek rzędu 450 zł miesięcznie, wydatki na zakup lekarstw kształtują się na poziomie 80 zł, zakup ubrań – 200 zł, środki czystości – 50 zł, a dojazd do pracy (koszty zakupu paliwa) – 1.000 zł. Do akt sprawy skarżący dołączył: rachunki z tytułu opłat mieszkaniowych wystawione na nazwisko wskazanej wyżej osoby, która mieszka ze skarżącym; oświadczenie skarżącego, że w jego firmie nie są prowadzone raporty kasowe; ewidencję środków trwałych za 2015 r.; odpis deklaracji podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2015 r.; odpis księgi przychodów i rozchodów za grudzień, styczeń i luty 2015 r.; historię rachunków bankowych od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r.; zestawienie rachunków klienta na dzień 16 marca 2015 r. Na ponowne wezwanie referendarza do uzupełnienia wniosku, skarżący w piśmie z dnia 13 kwietnia 2015 r. oświadczył, że w jego utrzymaniu nie partycypują osoby trzecie, a skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Podał także, że z osobą wskazaną jako mieszkająca ze skarżącym, nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego, natomiast osoba ta partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w wysokości udziału 350 zł miesięcznie. Opłaty lokalowe w skali miesiąca wynoszą natomiast 700 zł. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 200 zł. oraz oddalił wniosek z pozostałym zakresie. Odpis ww. postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 12 maja 2015 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. W dniu 19 maja 2015 r. wpłynął do Sądu sprzeciw na wyżej podane postanowienie referendarza sądowego, złożony osobiście w siedzibie tut. Sądu. W sprzeciwie, skarżący nie zgodził się rozstrzygnięciem referendarza wskazując, że skarga dotyczy kwoty 32.077,47 zł, a więc koszty pełnomocnika wyniosą ok. 2.400 zł. W ocenie skarżącego, skoro referendarz uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie uiścił 200 zł tytułem wpisu, to tym bardziej nie jest w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru. Ponadto wskazał na fakt, że w dniu 6 maja 2015 r. uległa wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego nie jest w stanie poruszać się samodzielnie o własnych siłach. Dodał, że w najprostszych sprawach życiowych pomaga mu konkubina, a osobiste dotarcie do Sądu jest dla skarżącego niemożliwe. Stąd uznał, że wyznaczenie pełnomocnika z urzędu jest zasadne i zawnioskował, aby został nim radca prawny A. P. Do akt sprawy dołączył kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 12 maja 2015 r., z której wynika m.in., że u skarżącego rozpoznano listkowaty krwiak przymózgowy prawej okolicy ciemieniowej, złamanie C2 III typ Andersona-di Alano. Zastosowano leczenie farmakologiczne, a zaleceniach podano kontrolę w Poradni Neurologicznej oraz utrzymanie kołnierza szyjnego przez 6 tygodni. Wskazano także, że podczas hospitalizacji stan chorego nie zmienił się istotnie od dnia urazu, utrzymano kołnierz szyjny, a kontrolne TK głowy nie uwidoczniło progresji zmian krwotocznych. Wobec braku wskazań do leczenia neurologicznego pacjent został wypisany do domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2015 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, powinien zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, który oparł swoje stanowisko na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosku, a także zebranego na podstawie art. 255 P.p.s.a. materiału dowodowego, J. L. nie wykazał, aby przywołane przesłanki spełniał. Z akt sprawy wynika, że skarżący tworzy samodzielne gospodarstwo domowe, choć w utrzymaniu mieszkania pomaga mu osoba trzecia, która partycypuje w tych kosztach. To właśnie na tę osobę figurują dołączone do akt sprawy faktury i rachunki, opiewające na kwotę łączną 616 zł miesięcznie, z czego 300 zł ponosi skarżący. Do tych obciążeń należy jeszcze dodać koszty wyżywienia (450 zł), wydatków na zakup lekarstw (80 zł), zakup ubrań (200 zł), środków czystości (50 zł) oraz dojazdu do miejsca pracy (1.000 zł). Łącznie skarżący na utrzymanie siebie i mieszkania, według złożonego oświadczenia, ponosi wydatki miesięczne w wysokości 2.050 zł. Z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący ponosi stratę, która w styczniu 2015 r. wyniosła 1.193,87 zł. Analiza przedłożonej dokumentacji finansowej firmy skarżącego pokazuje, że prowadzi on działalność gospodarczą w postaci [...], a w ramach firmy posiada dwa samochody marki Skoda Felicja i Skoda Octavia (ewidencja środków trwałych za 2015 rok). W miesiącach: grudniu 2014 r., styczniu i lutym 2015 r. uzyskał przychód ze sprzedaży towarów w wysokości, odpowiednio: 3.659,70 zł; 3.866,44 zł i 3.444,05 zł; dokonał zakupu towarów na kwotę odpowiednio: 766,09 zł; 832,06 zł i 1.374,87 zł; poniósł wydatki (z tytułu wynagrodzenia, opłaty eksploatacyjnej, czynszu, zakupu paliwa, usługi księgowej, składki na ZUS, wynagrodzenia, amortyzacji) w łącznej wysokości, odpowiednio: 3.906,60 zł; 4.228,25 zł i 4.222,55 zł. Wyciągi z dwóch rachunków bankowych, za okres od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r., przedłożone do akt sprawy pokazują saldo oscylujące w okolicach zera, a także wynika z nich, że w dniu 10 grudnia 2014 r. dokonano przelewu z tytułu zajęcia egzekucyjnego w wysokości 1.085,29 zł. Przedstawione okoliczności pokazują, że skarżący uzyskuje przychody, które świadczą o potencjale jego firmy do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły. Zdaniem Sądu, dla oceny zasadności wniosku skarżącego, który jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, okoliczność uzyskiwania przychodów posiada ogromne znaczenie, ponieważ świadczy o możliwości do gromadzenia środków finansowych, a tym samym o dostępności tych środków w celu pokrycia kosztów sądowych. To uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą, świadczą w istocie o możliwościach płatniczych firmy skarżącego. Ponadto, skarżący na bieżąco dokonuje zakupu towarów, a w miesiącu lutym wydatki z tego tytułu nawet wzrosły, co świadczy o posiadaniu dostępnych środków finansowych. Skarżący ponosi także wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jednakże fakt ten sam w sobie, nie może być podstawą uznania, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wydatki związane z opłaceniem czynszu za lokale, składki na ubezpieczenie społeczne, obsługa księgowa są normalnymi kosztami prowadzenia z działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13; dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, czyli np. z najmu, nie mogą mieć przy tym pierwszeństwa zaspokojenia przez zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 693/14; dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżący posiada także wystarczające środki na koszty swojego utrzymania (określone na kwotę 2.050 zł miesięcznie), skoro nie korzysta z pomocy finansowej osób trzecich, ani z pomocy społecznej, co sam oświadczył. Wysokość tych wydatków nie jest niska, bowiem dla porównania, wysokość najniższej emerytury w Polsce wynosi – 844,45 zł, a po waloryzacji 880,45 zł miesięcznie (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty – 648,13 zł, a po waloryzacji 675,13 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., opubl.: M.P. z 2014 r., poz. 165). Trudno zatem przyjąć pogląd, że skarżący mając możliwość ponoszenia kosztów utrzymania w podanej wysokości, znajduje się w sytuacji zagrażającej jego egzystencji i prawidłowemu funkcjonowaniu, a uiszczenie kosztów sądowych, choćby w niewielkim zakresie, spowoduje utratę jego płynności finansowej. Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy jest instytucją wyjątkową i stanowi rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, a ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu (por. postanowienie z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II OZ 1131/10, umieszczone w programie komputerowym LEX nr 743653). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe natomiast należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). Tym samym Sąd uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznał jednakże, że pomoc tę należy przyznać w zakresie częściowym, przez zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi. Przyjmując takie rozstrzygnięcie Sąd kierował się okolicznością, że skarżący nie wykazał posiadania zgromadzonych oszczędności i jest obciążony dodatkowym wydatkiem z tytułu zajęcia komorniczego (choć skarżący nie określił z jakiego tytułu ono powstało). Z tych powodów Sąd uznał o udzieleniu pomocy w takiej, a nie innej formie, tj. od wpisu od skargi, czyli opłaty wymaganej w początkowej fazie postępowania. W konsekwencji, przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej strony i jednocześnie dającą jej możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi, a zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi mu powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Odnosząc się natomiast do podniesionych w sprzeciwie okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego i wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że przesłanki przyznania prawa pomocy mają charakter materialny, a ocena ich wystąpienia następuje w kontekście sytuacji materialnej strony. Zdaniem Sądu, poddana szczegółowej analizie sytuacja finansowa skarżącego, nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący jest właścicielem na bieżąco funkcjonującej [...], a z akt sprawy nie wynika, aby na skutek wypadku, działalność ta została zaprzestana. Ponadto, ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe, i jak sam oświadczył może liczyć na wsparcie konkubiny, która pomaga mu w sprawach życiowych. Nota bene skarżący dopiero w sprzeciwie oświadczył o pozostawaniu w konkubinacie. Skarżący nie podniósł także, aby na skutek zaistniałego urazu fizycznego zmuszony był do poniesienia szczególnych wydatków, które mogły wpłynąć na pogorszenie jego sytuacji materialnej. Posiłkując się więc informacjami z karty szpitalnej, z której wynika, że po 6 dniach od powstania urazu skarżący został wypisany do domu, i gdzie mowa jest o dalszych zaleceniach w leczeniu w postaci przyjmowania środka farmakologicznego Olfenu 150, czy utrzymania kołnierza szyjnego przez 6 tygodni, wskazać można na koszt zakupu ww. środków, rzędu do 100 zł (dane uzyskane z bazy internetowej). W przywołanych okolicznościach sprawy wskazać także warto, iż na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Wskazać w tym miejscu także warto, iż postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. W tym stanie sprawy, Sąd działając na zasadzie art. 246 § 1, art. 254 § 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.