II SA/Op 758/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną oddala skargę. Decyzją z dnia 6 października 2009 r., nr [...], Burmistrz Miasta Brzegu przyznał G. W. na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości alimentów ustalonych w kwocie 350 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 25 lutego 2011 r., nr [...], Burmistrz Miasta Brzegu zobowiązał K. W., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności w kwocie 4200 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami, z tytułu otrzymanych przez G. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., oraz art. 2 pkt 1, pkt 3, pkt 8-11, art. 25, art. 27 ust. 1-3, ust.7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 z późn. zm. ), zwanej dalej ustawą i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 123, poz. 836). W uzasadnieniu, przedstawiając ustalenia stanu faktycznego, organ wskazał na decyzję własną z dnia 6 października 2009 r. i powołując przepisy art. 27 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 28 ust. 1 ustawy stwierdził, że osobie uprawnionej wypłacił za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4200 zł. Podał także organ, że w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez komornika sądowego, nie doszło do wyegzekwowania od K. W. żadnej kwoty, wobec czego do zwrotu tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostała kwota 4200 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Końcowo organ wskazał, że w myśl art. 27 ust. 1a ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, K. W. domagał się jej "odwołania", podnosząc, że nie ma żadnych dochodów, "cennej ruchomości i nieruchomości" oraz jest bezrobotnym. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 lipca 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium odwołało się do treści art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy wywodząc, że ustawowy obowiązek organu wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego powstaje w każdym przypadku, gdy zakończy się okres świadczeniowy, czyli okres, na jaki ustala się prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, lub gdy organ właściwy wierzyciela uchyli własną decyzję w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 28 ust. 1 ustawy i stwierdziło, że prawidłowe było zobowiązanie strony, dokonane decyzją organu pierwszej instancji, do zwrotu należności w wysokości 4200 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu świadczeń wypłaconych G. W. z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Organ odwoławczy wskazał, że K. W. jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, gdyż na mocy ugody, zawartej przed Sądem Rejonowym w Brzegu w dniu [...], sygn. akt [...], został zobowiązany do świadczenia alimentów na rzecz G. W. w wysokości 350 zł miesięcznie. Kolegium wywiodło, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 350 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. przyznane zostało G. W. decyzją z dnia 6 października 2009 r. wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, stwierdzonej w zaświadczeniu z dnia 7 sierpnia 2009 r. i z tego tytułu osobie uprawnionej wypłacono kwotę 4200 zł. Wskazując, że dłużnik alimentacyjny nie wpłacił żadnej kwoty na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, organ odwoławczy stwierdził, iż zobowiązanie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym 2009/2010 nie zostało zaspokojone i strona zobowiązana jest zwrócić organowi należność w kwocie 4200 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Stosownie do przedstawionej oceny Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepis art. 27 ust. 2 ustawy. i zasadnie zobowiązał stronę do zwrotu należności w kwocie 4200 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Prawidłowo też zastosował art. 61 § 1 § 4 K.p.a., zawiadamiając stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia obowiązku zwrotu należności, a także pouczając ją o przysługującym jej prawie do czynnego udziału w postępowaniu oraz prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odnosząc się do argumentów odwołania Kolegium stwierdziło, że decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy nie jest decyzją podejmowaną w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ właściwy wierzyciela ma ustawowy obowiązek wydania decyzji administracyjnej nakładającej na dłużnika alimentacyjnego obowiązek dokonania zwrotu należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym. Przy wydaniu decyzji kieruje się jedynie przesłankami prawnymi wymienionymi w tym przepisie, które nie przewidują zwolnienia z obowiązku ze względu na okoliczności dotyczące sytuacji osoby, na której ciąży obowiązek spłaty zadłużenia. Trudna sytuacja bytowa może natomiast stanowić podstawę do ubiegania się przez stronę o zastosowanie przez organ właściwy wierzyciela jednej z ulg wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy. Wymaga to jednak odrębnego wniosku, a postępowanie w tym przedmiocie może toczyć się dopiero, gdy decyzja o zwrocie stanie się ostateczna. Na powyższą decyzję K. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, ponownie podnosząc, że nie ma żadnych dochodów, "cennej ruchomości i nieruchomości" oraz że nadal jest bezrobotny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ani też organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn.), tylko stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa skutkuje uwzględnieniem skarg. Jeśli powyższe uchybienia nie występują, na mocy art. 151 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu. W postępowaniu sądowym, dotyczącym - na zasadzie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.) - kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Nie mogą być natomiast brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji zobowiązującą skarżącego do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z odsetkami, stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Ten akt prawny określa zasady, na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej. Wsparcie to, jak wynika z preambuły do ustawy, stanowiące jedną z form realizacji pomocniczej funkcji Państwa, określonej w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP i zdefiniowanej jako prowadzenie polityki społecznej i ekonomicznej z uwzględnieniem dobra rodziny, nie może być jednak rozumiane jako zastępowanie (wyręczanie) osób, na których z mocy art. 27, art. 60, art. 127, 128 i art. 144 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży ustawowy obowiązek dostarczania środków utrzymania względem małżonka, krewnych, powinowatych i przysposobionych, określany jako obowiązek alimentacyjny. Logiczną konsekwencją tego obowiązku jest regulacja zawarta w art. 27 ustawy, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami (ust. 1). Odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (ust. 1a). Przepis art. 27 ust. 2 ustawy przewiduje z kolei, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględniając powyższe uregulowania stwierdzić przyjdzie, że niewątpliwie wynika z nich ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami, a także obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji zrealizowania bądź uchylenia decyzji przyznającej te świadczenia. W literaturze podkreśla się, że szczegółowe uregulowania ustawy mają na celu możliwie skuteczne odzyskanie poniesionych nakładów od zobowiązanych członków rodziny. Uregulowania te nie mają bowiem służyć zaspokajaniu potrzeb uprawnionych z funduszy publicznych zamiast zaspokajania ich przez zobowiązanych do alimentacji członków rodziny, lecz celem ich jest doprowadzenie do realizacji owych obowiązków przez osoby zobowiązane do alimentacji (por. M. Andrzejewski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz pod red. H. Doleckiego i T. Sokołowskiego, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 763). Funkcjonowanie w porządku prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia zostało przez ustawodawcę powiązane w sposób automatyczny z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot w trybie regresu należności wypłaconych w zastępstwie zobowiązanego do alimentów. Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. W prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany jest ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy na jej podstawie zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma następnie obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej do świadczeń, łącznie z ustawowymi odsetkami. Kwota podlegająca zwrotowi powinna odpowiadać łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, natomiast szczegółowy sposób wyliczenia odsetek od tak ustalonej należności głównej, określone zostały w ust. 1a ustawy. Zauważyć przyjdzie, że z mocy art. 27 ust. 9 ustawy należność ta może być pomniejszona jedynie o kwoty przekazane organowi w okresie świadczeniowym przez komornika. Organ nie jest zatem uprawniony do badania ani zasadności przyznania prawa na oznaczony okres świadczeniowy, ani sytuacji rodzinnej oraz materialnej osoby zobowiązanej do zwrotu. Jak słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji, trudna sytuacja bytowa zobowiązanego może stanowić jedynie podstawę do ubiegania się przez niego o zastosowanie jednej z ulg wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy, w tym o umorzenie należności. Wymaga to jednak odrębnego wniosku zobowiązanego, gdyż kwestia ewentualnego umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest rozstrzygana w odrębnym postępowaniu. Wniosek o umorzenie stanowi zatem nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnej, późniejszej decyzji, wydawanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, uznać należało, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo przyjęto, iż w sprawie zaktualizowały się przesłanki do zastosowania regulacji z art. 27 ust. 1- 3 ustawy. Materiał dokumentacyjny zgromadzony w niniejszej sprawie potwierdza, że decyzją z dnia 6 października 2009 r. przyznano G. W., jako osobie uprawnionej, świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 350 zł miesięcznie na 12-miesięczny okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. W ocenie Sądu, trafnie Kolegium uznało zatem skarżącego za dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy. Zgodnie z tą regulacją, dłużnikiem alimentacyjnym jest bowiem osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl art. 2 pkt 2 ustawy z bezskutecznością egzekucji mamy do czynienia wówczas, gdy w jej wyniku, w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Z lektury akt wynika, iż na podstawie ugody z dnia [...], zawartej przez Sądem Rejonowym w Brzegu, skarżący obowiązany był do płacenia alimentów na rzecz G. W. w kwocie 350 zł miesięcznie. Nie budzi też wątpliwości, że z obowiązku tego skarżący nie wywiązał się, skoro Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego pod sygn. akt [...], nie wyegzekwował od skarżącego żadnej kwoty. Świadczenia te zostały jednak wypłacone z funduszu alimentacyjnego G. W., jako osobie uprawnionej w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, na podstawie decyzji z dnia 6 października 2009 r., w łącznej wysokości 4200 zł, stanowiącej wielokrotność kwoty 350 zł i liczby miesięcy z okresu od października 2009 r. do września 2010 r. Zestawienie, zatytułowane "Rozliczenie dłużnika alimentacyjnego", sporządzone na dzień 25 lutego 2011 r. za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. wskazuje przy tym, w jakiej dacie i w jakiej wysokości doszło do wypłaty poszczególnych świadczeń. W świetle wskazanych okoliczności, w ocenie Sądu, zaskarżoną decyzją prawidłowo zatem zobowiązano skarżącego do zwrotu należności wypłaconych G. W. we wskazanym okresie rozliczeniowym z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego; w kwocie 4200 zł łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślić jeszcze raz należy, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną, wydawaną w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Organ badający sprawę w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma jedynie obowiązek ustalić fakt wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz wysokość kwoty świadczeń wypłaconych w okresie rozliczeniowym. W niniejszej sprawie przed wydaniem decyzji organy obu instancji wywiązały się z tak określonych obowiązków, dokonując ustaleń co do okoliczności istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy. Dokonane ustalenia nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do orzeczenia o obowiązku zwrotu przez skarżącego świadczeń wypłaconych G. W. z funduszu alimentacyjnego. Ponownie zaakcentować przyjdzie, że rozstrzygając o obowiązku skarżącego, organ nie był uprawniony do dokonywania oceny jego sytuacji majątkowej, jak również uwzględniania jej przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Okoliczności te nie mają bowiem żadnego znaczenia przy wydawaniu decyzji w sprawie zwrotu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy. Tym samym, wskazywane w skardze okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, nie mogły stanowić uzasadnionej podstawy do kwestionowania zaskarżonej decyzji. Sąd z urzędu nie dopatrzył się również wadliwości rzutujących na jej legalność pod względem materialnym bądź procesowym. Reasumując, skoro w okresie od października 2009 r. do września 2010 r. wypłacono na podstawie decyzji administracyjnej świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie, w stosunku do której na skarżącym ciążył obowiązek płacenia alimentów, zatem organ był zobligowany do wydania decyzji nakazującej skarżącemu zwrot kwoty wypłaconej z tego tytułu, wraz z ustawowymi odsetkami. Oznacza to, że decyzja zobowiązująca skarżącego do zwrotu tak ustalonej kwoty wraz z odsetkami na podstawie art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy, jest zgodna z prawem. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.