II SAB/Op 20/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka-Sinicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2018 r. wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie opłaty kasacyjnej oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Starosty Strzeleckiego w przedmiocie udostępnienia akt sprawy o udzielenie pozwolenia na budowę postanawia: 1) ustanowić S. P. adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi, 3) w pozostałym zakresie, odmówić przyznania prawa pomocy. Działająca w imieniu S. P. – B. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę bezczynność Starosty Strzeleckiego w przedmiocie udostępnienia akt sprawy o udzielenie pozwolenia na budowę. Postanowieniem z dnia 15 marca 2018 r., na wniosek skarżącego z dnia 31 stycznia 2018 r. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Orzeczenie to zapadło na skutek okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności z uzasadnienia wniosku, w którym wskazano, że wnioskodawca jest osobą starszą, schorowaną – 20% uszczerbku na zdrowiu, bezrobotną, mieszkającą w [...]. Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się od dnia 1 stycznia 2018 r. z zasiłku [...], który wynosi [...] euro. Dodał, że zasiłek jest w całości wykorzystywany przez niego na podstawowe potrzeby życiowe. Wskazano także, że wiek skarżącego i stan zdrowia nie pozwalają na zatrudnienie zarobkowe, nawet dorywcze. Wnioskodawca podniósł, że zaciągnięcie przez niego pożyczki nie jest możliwe, bowiem nie ma on stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski. Oświadczył ponadto, że w Polsce posiada dwuizbowy lokal o powierzchni [...] m² w domu z 1930 r. oraz 1/3 z [...] m² nieruchomości, na której ten stoi. Wnioskodawca podał, że trudno jest określić wartość domu z uwagi na wiek jaki ten dom posiada, jednakże w innych sprawach, jak np. o sygn. akt II SAB/Op 76/15 określił wartość domu na ok. 300.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał zakup niezbędnej żywności (ok. 200 euro) i opłacenie czynszu za mieszkanie (w tym ogrzewania) na kwotę ok. 380 euro, energii elektrycznej – 22 euro, telefonu – 20 euro, kupna odzieży – 25 euro, lekarstw – od 10 do 20 euro, rehabilitacja i dojazdy to 30 euro, a także koszty zakupu środków czystości i wydatki na konserwację mieszkania oraz sprzętów gospodarstwa domowego (jak nowa lodówka, pralka, telewizor, komputer, drukarka, żarówka, szafka, itp. – "a środki te muszą być najpierw zaoszczędzone, ich zakup może w związku z tym trwać miesiącami"). Ponadto, na skutek wezwania referendarza do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych dokumentów, nadesłano do akt sprawy wyciąg bankowy z rachunku skarżącego za okres od dnia 31 stycznia 2018 r. do dnia 25 lutego 2018 r. W opisanym postanowieniu z dnia 15 marca 2018 r., referendarz wskazał także, że jest mu znane z urzędu, iż w sprawie o sygn. akt II SAB/Op 19/18 skarżący był wzywany przez tut. Sąd do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez: 1) wykazanie stanu rachunków bankowych przez przesłanie wyciągów z tych rachunków za grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r., 2) dokumentów potwierdzających wydatki na leki, konserwację mieszkania, sprzęty gospodarstwa domowego, a także telewizor, komputer, drukarkę, szczególnie w okresie poprzedzającym złożenie wniosku to jest grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r. 3) dokumentu potwierdzającego wydatki na dowód osobisty. Na powyższe wezwanie odpowiedział pismem z dnia 12 lutego 2018 r., w którym oświadczył że: - wydatek 28,80 euro na opłacenie wydania dowodu osobistego potwierdza wyciąg z rachunku bankowego; - telewizor z systemem DVBT2 za 60 euro i drukarkę za 20 euro zakupił na rynku wtórnym, jako rzeczy używane, dlatego nie posiada rachunków na tę okoliczność; - zakup pozostałych rzeczy, jak komputer, farby, piec kuchenny, czeka na realizację do czasu zaoszczędzenia niezbędnych środków; - oryginały rachunków za lekarstwa zostały przesłane do [...], a na tę chwilę mocodawca oczekuje na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie bezpłatnych leków. Wyrokiem z dnia 17 maja 2018 r., wydanym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę wniesioną w sprawie. Odpis zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony stronom postępowania, w tym pełnomocnikowi skarżącego – w dniu 23 maja 2018 r., co obrazuje pocztowy dowód doręczenia przesyłki (por.: k-45 akt sądowych). Skarżący działający przez swojego pełnomocnika, wnioskiem z dnia 27 maja 2018 r. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, tym razem obejmującym: zwolnienie od kosztów sądowych w całości, "zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty kancelaryjnej oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata". Uzasadniając żądanie powtórzono argumentację przywołaną w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 31 stycznia 2018 r., która jest tożsama z poprzednio przytoczoną. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) referendarz zważył, co następuje: Obecnie rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 maja 2018 r., obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w całości, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie – jak to ujął skarżący - opłaty kasacyjnej, a także ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. Zgodnie z art. 211 P.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, natomiast w myśl art. 212 § 1 P.p.s.a., opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. W świetle powyższego uznać należało, że skarżący żądając zwolnienia od "opłaty kasacyjnej", wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z postępowaniem kasacyjnym, tj. od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpisu od skargi kasacyjnej, wymaganych na obecnym etapie postępowania. W tym miejscu podnieść należy, że żądanie skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości było już przedmiotem oceny poprzednio wniesionego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 31 stycznia 2018 r., zakończonego postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 marca 2018 r. W przywołanym orzeczeniu referendarz szczegółowo odniósł się do możliwości poniesienia przez skarżącego wszystkich kosztów sądowych wymaganych w całym procesie, w odniesieniu do istniejącej sytuacji materialno-bytowej wnioskującego. Referendarz dokonał zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W tym celu referendarz w pierwszej kolejności przedstawił wszystkie możliwe opłaty jakie skarżący jest zobligowany uiścić w niniejszym procesie sądowym, a także przeprowadził analizę podanych we wniosku okoliczności w kontekście przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., stanowiących przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skutkiem powyższego, referendarz postanowił o zwolnieniu skarżącego jedynie z części kosztów sądowych (wpisu od skargi), uznając tym samym, że skarżący posiada realną możliwość poniesienia pozostałych kosztów sądowych. Wobec tego, że skarżący wniósł opcjonalnie także o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, to uznać należało, że wniósł także o zwolnienie od wpisu od skargi, od którego – o czym była mowa wyżej – został już zwolniony postanowieniem z dnia 15 marca 2018 r. Skutkiem czego, wniosek w tym zakresie należało umorzyć na zasadzie art. 249 a P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O powyższym referendarz orzekł jak w punkcie drugim sentencji. Rozpoznając pierwotny wniosek skarżącego z dnia 31 stycznia 2018 r., referendarz zwrócił uwagę na fakt, że skarżący posiada stałe źródło dochodu miesięcznego w wysokości [...] euro (z zabezpieczenia socjalnego), co stanowi [...] zł, a kwota ta - w warunkach polskich - nie stanowi o minimum socjalnym. Zauważył także, że wynik porównania wartości walut dwóch państw (czyli [...], które skarżący czyni miejscem swego zamieszkania i Polski, w której odbywa się niniejsze postępowanie sądowe) w kontekście konieczności uiszczania należności w drugim państwie, jest korzystniejszy dla osób otrzymujących dochód w [...]. Przelicznik waluty euro do polskiego złotego wynosi 4,1582 zł (stan z dnia 17 kwietnia 2018 r.), a zatem osoba uzyskująca dochód w euro, aby uiścić opłatę sądową w wysokości 200 zł, zmuszona jest ponieść jedynie ok. 48,10 euro, chociaż jak w przypadku skarżącego, otrzymuje świadczenie miesięczne, wyższe od najniższej polskiej emerytury. Ponadto wskazał, że kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r., II OZ 127/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego referendarz stwierdził, że nie wszystkie wykazywane przez skarżącego koszty utrzymania są niezbędnymi wydatkami. W szczególności nie można zaliczyć do nich zaliczyć wydatków na zakup komputera, telewizora czy drukarki, nawet jeżeli pochodzą z rynku wtórnego. A i tak, niezależnie od powyższego, porównanie wysokości dochodu skarżącego do przedstawionych przez niego łącznie wszystkich niezbędnych wydatków na utrzymanie pokazuje, że istnieje po stronie skarżącego potencjał do wygospodarowania środków finansowych na pokrycie innych celów, do których zaliczyć należy koszty sądowe w określonej części. Ustalenia w tym względzie pozostają aktualne nadal, tj. na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych w części (tj. kosztów postępowania kasacyjnego), albowiem argumentacja obecnego żądania, w tym podawane we wniosku dane i informacje pozostają tożsame ze wskazanymi wcześniej okolicznościami, wynikającymi z pierwotnego wniosku z dnia 31 stycznia 2018 r. Z kolei, co do wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego, dostrzeżenia wymaga wyrażony w orzecznictwie pogląd, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma także etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.). Wyrokiem z dnia 17 maja 2018 r. została oddalona skarga S. P. Od przedmiotowego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna (art. 173 § 1 P.p.s.a.), a powyższy środek odwoławczy objęty jest przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 P.p.s.a.). A zatem od przyznania prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu może być uzależniona realizacja przez skarżącego prawa do sądu. Jednocześnie, w ocenie referendarza, sytuacja materialna skarżącego nie daje podstaw do zgromadzenia środków finansowych na wynajęcie przez skarżącego pełnomocnika z wyboru. Mając na względzie wyżej przedstawione okoliczności sprawy, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a w związku z art. 246 § 1 pkt 2 uznał o konieczności ustanowienia skarżącemu adwokata z urzędu, co orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. Jednocześnie postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie wniosku, tj. zwolnienia od kosztów sądowych wymaganych na obecnym etapie postępowania (postępowanie kasacyjne), co orzekł jak w punkcie trzecim sentencji.