II SAB/Op 29/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Branice w przedmiocie ustawienia znaku drogowego zakazu postanawia: odmówić przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SAB/Op 29/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę E. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Branice w przedmiocie ustawienia znaku drogowego. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 lipca 2018 r. zmieniono postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w całości i przyznano mu to prawo, to jest zwolniono d kosztów sądowych i ustanowiono radcę prawnego z urzędu. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu (w skrócie: OIRP w Opolu) wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu – radcę prawnego A. C. Pismem z 21 września 2018 r. Sąd zwrócił się do OIRP w Opolu o wskazanie w jakiej dacie radca prawny A. C., został przez nią wyznaczony do pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu dla skarżącego. OIRP odpowiedziało pismem z dnia 25 września 2018 r., że z wydruku elektronicznego śledzenia przesyłek wynika, iż zwrot niepojętej przesyłki do OIRP nastąpił w dniu 4 września 2018 r. Informacja ta jest jednak wadliwa, bowiem radca prawny A. C. oświadczył w rozmowie telefonicznej z OIRP w Opolu, że nie pamięta dokładnej daty odbioru przesyłki o wyznaczeniu go na pełnomocnika, ale było to przed 3 września 2018 r., ponieważ pismem z tego dnia, poinformował on skarżącego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu. W tej sytuacji na zarządzenie referendarza sądowego, pismem z dnia 4 października 2018 r. zwrócono się bezpośrednio do pełnomocnika z urzędu z zapytaniem, w jakiej dacie otrzymał przesyłkę o wyznaczaniu go przez OIRP w Opolu do funkcji pełnomocnika w sprawie i jakie w związku z tym podjął czynności. W dniu 5 października 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik z urzędu złożył datowaną na dzień 4 października 2018 r. opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wraz z jej odpisem dla strony, zawarł w niej oświadczenie, że strona nie pokryła kosztów pomocy prawnej. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 10 października 2018 r. odnotowano, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została przez adwokata sporządzona po upływie terminu, o którym mowa w art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a." i doręczona skarżącemu w dniu 16 października 2018 r. z taką informacją. Wyznaczony z urzędu radca prawny ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 P.p.s.a. Odnośnie natomiast kosztów nieopłaconej pomocy prawnej polegającej na sporządzeniu przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, to opisanym wyżej zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 10 października 2018 r. stwierdzono, że przedmiotowa opinia nie została sporządzona przez pełnomocnika z zachowaniem zasad należytej staranności z uwagi na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 177 § 4 P.p.s.a. W niniejszej sprawie kwestię kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej reguluje rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715, z póżn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". Jak wynika z § 2 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 tego aktu. Z kolei § 4 ust. 2 przywołanego przepisu umożliwia ustalenie opłaty w wysokości wyższej, a nieprzekraczającej 150 % opłaty ustalonej w ust. 1 uzależniając to od uwzględnienia nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz od stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r., II FZ 143/10 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że pomimo literalnej wykładni art. 250 P.p.s.a. przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Wynagrodzenie może być przyznane jedynie za pomoc prawną, która była świadczona w sposób profesjonalny. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie zajął stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (zob. postanowienia SN z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, publ. OSNC 1999/6/123 oraz z dnia 18 marca 1999 r., I CKN 1046/97, publ. OSNC 1999/10/178). Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., I FZ 321/14 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może budzić wątpliwości, że do podstawowych zasad staranności i profesjonalizmu należy zaliczyć terminowość podejmowanych przez zawodowego pełnomocnika czynności procesowych. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, referendarz sądowy uznał, że niezasadne jest przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2018 r., gdyż świadczył on usługi prawne w sposób nieprofesjonalny. Pełnomocnik nie dochował należytej staranności wymaganej dla tego rodzaju czynności, gdyż przedmiotowa opinia została wniesiona do sądu z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 177 § 4 P.p.s.a., co stwierdzono w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału II z dnia 10 października 2018 r. W myśl tego przepisu, jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony, a sąd doręcza ją stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 3 P.p.s.a.). Z przywołanych regulacji wynika, że pełnomocnik z urzędu jest zobowiązany do sporządzenia i złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, czyli w terminie 30 dni o dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez Sąd, radca prawny A. C. dowiedział się o wyznaczeniu go na pełnomocnika z urzędu dla skarżącego, najpóźniej w dniu 3 września 2018 r. Powyższe przyjęto na podstawie następujących ustaleń: OIRP w Opolu przesłało wydruk śledzenia przesyłki w której informowało radcę prawnego A. C. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w sprawie. Wynikało niego, iż pierwsze awizowanie przesyłki miało miejsce w dniu 16 sierpnia 2018 r., a zatem 14 dni od tego dnia upłynęło w dniu 30 sierpnia 2018 r. Jednakże z uwagi na informację z OIRP w Opolu, iż radca prawny A. C. w rozmowie telefonicznej oświadczył, że odebrał przesyłkę i w dniu 3 września 2018 r. poinformował skarżącego o tym, że jest jego pełnomocnikiem z urzędu, należało przyjąć, że właśnie ten dzień jest datą, w której pełnomocnik z urzędu dowiedział się o wyznaczeniu go do tej funkcji. Pełnomocnik na wezwanie referendarza sądowego w przedmiocie sprecyzowania daty, której dowiedział się wyznaczeniu go na pełnomocnika z urzędu nie odpowiedział, nawet pomimo dwukrotnego awizowania, pierwszy raz w dniu 5 października 2018 r., drugi raz w dniu 15 października 2018 r., go nie odebrał. Tym samym opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku winien był złożyć do dnia 3 października 2018 r. Tymczasem pełnomocnik sporządził i wniósł opinię dopiero w dniu 5 października 2018 r., i wskazał, że sporządził ją w dniu 4 października 2018 r. Opinia została, zatem złożona po przepisanym terminie. Ponadto w § 3 rozporządzenia wskazano, że "Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części." Powyższy przepis statuuje podstawową zasadę zawartości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl, której warunkiem niezbędnym ich przyznania jest złożenie oświadczenia, że nie zostały one pokryte w całości lub w części. Oświadczenie to jest niezbędnym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowi bowiem przesłankę do przyjęcia, że za świadczoną pomoc prawną pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem że zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Brak tego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Wobec tego aktualność zachowały poglądy judykatury i doktryny prezentowane w tym przedmiocie pod rządami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490). Brak takiego oświadczenia wywołuje zatem skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, Lex nr 1106755). Zgodnie więc z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, brak przedmiotowego oświadczenia pełnomocnika, wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienie braków formalnych pisma procesowego opisanego w art. 49 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 582846, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 550321, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 493827, wszystkie powołane orzeczenia są także zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Badanie istnienia tej przesłanki jest konieczne z uwagi na fakt, że sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, publikowane OSNC 1999/3/63, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 34587). Jak natomiast wyżej opisano pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i wskazał, że strona skarżąca nie pokryła kosztów pomocy prawnej, co uczynił w opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ale nie złożył, wymaganego na podstawie treści § 3, rozporządzenia, oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Mając zatem na uwadze, że po pierwsze pełnomocnik nie dołożył należytej staranności, gdyż opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej złożył po przepisanym terminie, a ponadto nie złożył wymaganego na podstawie § 3 rozporządzenia oświadczenia, należało odmówić mu przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy, na mocy art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a.