II SAB/Op 63/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2017 r. wniosku skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie informacji publicznej postanawia: 1) ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, 2) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz uzasadnieniem w kwocie 100 (sto) złotych, w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie informacji publicznej. W dniu 1 września 2016 r. (data stempla pocztowego) S. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, doręczone mu w dniu 26 sierpnia 2016 r. do rąk jego pełnomocnika B. P., złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W wyniku tego wniosku postanowieniem z dnia 24 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie o kosztów sądowych oddalił. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2016 r. skarga S. P. został oddalona. Wyrok wraz z uzasadnieniem na piśmie został doręczony stronie skarżącej w dniu 5 stycznia 2017 r. W dniu 22 grudnia 2016 r., skarżący, złożył na urzędowy formularz wniosek o przyznanie prawa pomocy, wniósł w nim o ustanowienie radcy prawnego i o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną i bezrobotną, z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy, od września 2015 r. pozostaje pod intensywną opieką lekarską, natomiast od października 2016 r. w związku z trudnościami w [...], jest na zwolnieniu lekarskim z perspektywą leczenia operacyjnego, na wypadek braku poprawy stanu zdrowia. Skarżący utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] euro miesięcznie, który gwarantuje mu minimalne zabezpieczenie społeczne. Podkreślił, że w [...], gdzie zamieszkuje, zasiłek w tej wysokości nie jest traktowany, jako dochód, od którego należałoby płacić podatek. W kraju jego zamieszkania przy takich dochodach, przysługuje automatycznie zwolnienie od opłat sądowych. Skarżący podał, że koszty jego wyżywienia to około 200 euro, energia elektryczna to 30 euro, 30 euro koszt środków przeciwbólowych, 10 euro koszt protezy dentystycznej (36 rat po 10 euro), telefon to 20 euro, 20 euro bieżące koszty utrzymania mieszkania (żarówki, wykładziny, farby itp.), 20-30 euro komunikacja autobusowa, 30 euro to koszty rehabilitacji (basen + dojazd), 10 euro to koszt prasy, telewizji, książek, reszta to kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidziane wydatki. Poza tym wskazał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami określonymi w umowie najmu. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni [...] m2 z 1930 r., są to dwa pokoje mające około [...] m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni [...] m2 – obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski, a sprzedaż wiązałaby się prawnie i technicznie z kosztami kilkakrotnie przekraczającymi wysokość wpisu. S. P. wniósł obecnie przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że skarżący był na zasadzie art. 255 P.p.s.a. wzywany do nadesłania szeregu dokumentów w sprawie o sygn. akt II SAB/Op 83/16, z jego skargi na bezczynność Burmistrza Strzelec Opolskich w przedmiocie udostępnienia akt sprawy dotyczącej sprawdzenia obowiązków w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 15 stycznia 2017 r., przesłanym drogą elektroniczną, wyjaśnił, że pomimo złożonego w dniu 4 grudnia 2016 r. wniosku nie dostaje obecnie żadnych środków z [...], które miało 30 dni na rozpatrzenie wniosku. Sprawa bezczynności ww. organu zajmuje się obecnie przyznany adwokat. Ze względu na stan zdrowia skarżący jest uznany za niezdolnego do pracy, ma poważne uszkodzenie [...], którego leczenie z uwagi na brak ubezpieczenia, nie może być kontynuowane. Ma kłopoty z [...], [...], [...], [...]. Lekarze z uwagi na niezapłacone składki do kasy chorych zapewniają mu tylko minimalną opiekę medyczną, specjalistyczna jest obecnie dla jego osoby niedostępna. Jeżeli stan bezczynności urzędu utrzyma się, grozi mu w najbliższym czasie bezdomność, bo ubóstwo już go dosięgnęło. Skarżący podał, że w chwili obecnej ma [...] euro długu w [...] z tytułu rozliczenia mieszkania za lata 2014 i 2015 i [...] euro prywatnej pożyczki od dobrych znajomych, niezapłacony prąd w wysokości 30 euro, niezapłaconą opłatę TV w wysokości 16, 68 euro. Za parę dni zostanie bez tabletek na [...] i innych medykamentów, z braku pieniędzy na nie. Koszt tabletek na [...] i przeciwbólowych to 80 euro miesięcznie, na kolejną pożyczkę od znajomych nie ma co liczyć, będzie musiał zatem w większym stopniu korzystać z dobroczynności organizacji charytatywnych. Ponownie zwrócił uwagę, że minimum socjalne w [...] to kwota [...] euro miesięcznie, a minimum to nie przewiduje kosztów sądowych. Wskazał, że jego pełnomocnik prześle zaświadczenie z [...] za rok 2015, w sprawie o sygn. akt II SAB/Op 54/16. Skarżący oświadczył także, że w [...] nie wydaje się zaświadczeń o niepobieraniu jakiś świadczeń i po prostu zgodnie z zasadą domniemania niewinności wierzy się obywatelowi, oświadczył, że nie otrzymuje [...] świadczeń rodzinnych. Do pisma z 15 stycznia 2017 r. skarżący dołączył wydruk ze swojego konta bankowego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 30 grudnia 2016 r. oraz za okres od 1 stycznia 2017 r. do 13 stycznia 2017 r. Wynikało z niego, że saldo dodatnie na dzień 30 listopada 2016 r. na koncie skarżącego wynosiło [...] euro, a na koniec grudnia 2016 r. wynosiło [...] euro. Skarżący zapłacił 373, 35 euro za mieszkanie, otrzymał przelew na [...] euro od [...], wypłacił 350 euro w bankomacie. Saldo również było dodatnie i na początek stycznia 2017 r. wynosiło [...] euro, a na 11 stycznia 2016 r. [...] euro, w okresie tym skarżący dokonał opłaty za mieszkanie w wysokości 373, 35 euro oraz za telefon w wysokości 20, 26 euro. Skarżący przesłał także zaświadczenie, że w dniach od 5 grudnia 2016 r. do 5 stycznia 2017 r. przebywał na zwolnieniu chorobowym oraz korespondencję odnośnie badań medycznych i zwolnienia chorobowego z dnia 22 listopada 2016 r. Przesłał także informacje z dnia 4 października 2016 r., z [...] urzędu skarbowego, że nie ma on wraz małżonką B. P. obowiązku składania za rok 2015 r. deklaracji podatkowej. Dokumenty powyższe wzięto pod uwagę przy rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak bowiem przyjęto w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 741357). S. P. wniósł o ustanowienie radcy prawnego oraz o zwolnienie od kosztów sądowych całości, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie całkowitym, powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku oraz w wymienionych wyżej dokumentach. Na ich podstawie stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał on natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wprawdzie obecnie stwierdził, że [...], z którego otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych, spóźnia się z przyznaniem tego świadczenia, ale nie wykazał, że aktualnie odmówiono mu jego przyznania. Skarżący natomiast wskazuje, jako koszty niezbędne życiowo koszty basenu, kieszonkowego dla dzieci, czy prasy. Koszty te jednak nie stanowią kosztów, jakie należałoby uznać za służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto skarżący wykazuje, że co miesiąc musi wydać na remonty mieszkania 20 euro, a na środki przeciwbólowe i tabletki na [...] 80 euro, ale ponoszenia tych kosztów w żaden sposób nieudokumentował. Szczególnie, że z nadesłanej przez skarżącego do akt o sygn. II SAB/Op 76/15, kserokopii paragonu z apteki z dnia 17 marca 2016 r., wynika, że zapłacona za leki kwota 25 euro, obejmuje nie tylko leki dla samego skarżącego. Na receptę dla skarżącego sprzedane są dwa leki, jedne [...] ([...]), drugi na problemy związane z funkcjonowaniem [...] ([...]), na kwotę 10 euro. Na pozostałe dwie recepty sprzedane są leki dla A. P., zamieszkałej według danych z recept w [...], pod adresem wynajmowanego przez skarżącego mieszkania w [...]. Są to leki na [...] ([...]), [...] ([...]), oraz lek [...] ([...]), na łączna kwotę 15 euro. Wynika z tego, że koszt leków dla skarżącego wynosi ok. 10 euro. Skarżący obecnie natomiast nie przesłał żadnych dokumentów, z których wynikałby inny koszt potrzebnych dla niego leków. Przy czym skarżący w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (k. 51 akt sąd.), tłumaczył, że za leki płaci dopiero po przekroczeniu kwoty 56 euro, lekarstwa, nie wszystkie, wg listy kasy chorych i za recepta są płatne ryczałtem 5 euro za sztukę, pozostałe świadczenia są płatne, w tym leki ziołowe, witaminy, leki osłonowe itd. Skarżący nie wykazał, zatem w żaden sposób, że obecnie za leki płaci 80 euro miesięcznie. Skarżący natomiast ma na dzień 11 stycznia 2017 r. na koncie bankowym kwotę [...] euro, twierdzi wprawdzie, że obecnie posiłkuje się pożyczkami od znajomych. Faktycznie na wydruku z konta bankowego za grudzień widnieje przelew od osoby fizycznej na kwotę [...] euro, ale skarżący nie uprawdopodobnił, np. za pomocą przedłożenia umowy pożyczki, że przelew ten jest z tytułu pożyczki. Skarżący nie wykazał też, że zalega płatnościami za mieszkanie, a do tej pory przesyłał wydruki z konta bankowego, na których widniały uregulowane należności z tego tytułu. Referendarz sądowy postanowił, zatem ustanowić dla skarżącego radcę prawnego z urzędu i zwolnić go częściowo z kosztów sądowych, to jest z obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł, wymaganej stosownie do § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach administracyjnych (Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Jedyny zatem ewentualny koszt jaki obecnie mógłby obciążać skarżącego w sprawie to kwota wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, wynosząca 100 zł stosownie do § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193, z późn. zm.). Na chwilę obecną skarżący nie jest zatem obowiązany do zapłaty jakichkolwiek kosztów sądowych, a jedynie w razie składania skargi kasacyjnej, byłby obowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, czyli niecałe 24 euro (obecny kurs euro kształtuje się na poziomie kwoty 4,33 zł, według Tabeli kursów średnich NBP z dnia 31 stycznia 2017 r.). Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego daje mu możliwość opłacenia tej kwoty. Tym bardziej, że skarżący może w razie zmiany jego sytuacji materialnej, przykładowo w razie wykazania, że zaprzestano mu w [...] wypłacać dotychczasowy zasiłek dla bezrobotnych, który do tej pory wypłacano mu w kwocie prawie [...] euro, ponownie wnieść wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Wówczas w razie stwierdzenia, że ta uległa pogorszeniu, będzie to mogło spowodować przyznanie mu prawa pomocy w większym zakresie. Znamiennym jest też, że skarżący obecnie powołuje się na przekazywanie kieszonkowego swoim dzieciom, a jednocześnie nie podaje, aby wspólnie z nimi prowadził gospodarstwo domowe. Stwierdzić, zatem należy, że jeśli skarżący chce wykazywać pewne koszty, jako niezbędne koszty utrzymania, to mogą być to jedynie koszty osób wspólnie z nich prowadzących gospodarstwo domowe. Reasumując przychodzi zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Podkreślenia też wymaga, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu z zasiłku socjalnego w [...], zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Z przedstawionych dokumentów i oświadczeń nie wynika, aby skarżący wydawał wszystkie dochody na niezbędne potrzeby życia codziennego, gdyż za takie trudno uznać opłatę za basen, kieszonkowe dla dzieci, koszt telewizji, czy prasy. Prawo pomocy nie może być natomiast wykorzystywane, jako instrument ochrony własnych zasobów majątkowych, a obowiązkiem każdego skarżącego zasadniczo jest partycypowanie w kosztach sądowych (art. 199 P.p.s.a.). Dodatkowo należy w tym miejscu przytoczyć, istotny - zdaniem orzekającego - dla sprawy, pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, według, którego: "Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, Lex nr 1640590). Trudno, więc przyjąć, że skarżący bez podjęcia jakichkolwiek starań zaoszczędzenia pieniędzy na opłaty sądowe ze swojej strony będzie chciał przerzucić koszty postępowania w swojej sprawie na państwo. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.