II SAB/Op 70/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. G. na bezczynność Dyrektora Publicznego Gimnazjum im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Zdzieszowicach w przedmiocie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. G., reprezentowana przez radcę prawnego B. M., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Dyrektora Publicznego Gimnazjum im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Zdzieszowicach, w przedmiocie informacji publicznej. Wraz ze skargą wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie skarżąca podała, że nie w stanie uiścić należnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swoich dwóch małoletnich córek. Oświadczyła, że jest zatrudniona na umowę o pracę na część etatu i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 400 zł, a także co miesiąc otrzymuje jako zabezpieczenie alimentacyjne, kwotę 1.500 zł na córki. Skarżąca stwierdziła, że obie jej córki chorują, co zmusza rodzinę do kupna lekarstw za kwotę ok. 400 zł miesięcznie. Oświadczyła ponadto, że spłaca pożyczkę zaciągniętą na kwotę 53.500 zł w ratach miesięcznych po 1.250 zł, przez okres najbliższych 6 lat. Po odliczeniu tych wydatków skarżącej pozostaje kwota 900 zł, która wystarcza na zakup wyżywienia dla siebie i córek, a także na najpotrzebniejsze rzeczy. Skarżąca podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe jedynie z dwoma niepełnoletnimi córkami, a dochód tego gospodarstwa kształtuje się na poziomie 1.900 zł (po 750 zł alimenty i 400 zł z tytułu umowy o pracę). Wykazane wydatki stałe i zobowiązania to: kredyt na kwotę 3.200 zł, pożyczka – 53.500 zł, koszty utrzymania mieszkania – 500 zł, a także wydatki na leki – 400 zł. W dniu 7 marca 2017 r. referendarz wezwał pełnomocnika skarżącej, do uzupełnienia w terminie 7 dni, wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń. Zobowiązano stronę do przedłożenia aktualnych (z miesięcy: grudzień 2016 r., styczeń i luty 2017 r.) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; odpisów rachunków i faktur z tytułu wydatków na miesięczne utrzymanie mieszkania, a także do wyjaśnienia czy skarżąca korzysta z pomocy osób trzecich, bądź z instytucji pomocy społecznej. Zażądano przedłożenia odpisu zaznania podatkowego za 2015 r. i 2016 r. oraz dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanego dochodu miesięcznego przez skarżącą i członków rodziny skarżącej. Referendarz zwrócił się także o wykazanie zawarcia umów kredytowych, o jakich mowa we wniosku, a także celu w jakim zostały zaciągnięte, a ponadto o wyjaśnienie skąd skarżąca czerpie środki na regulowanie miesięcznych wydatków (w tym zaciągniętej pożyczki i kredytu), skoro łączna miesięczna wysokość wydatków wynosi 2.150 zł, a skarżąca wykazuje łączny dochód w wysokości 1.900 zł. Skarżąca zobowiązana została również do uprawdopodobnienia wydatków na leki córek, co sama wykazała we wniosku, przez przedłożenie np. kopii zaświadczeń lekarskich, kart leczenia szpitalnego, recept, rachunków za leczenie i leki, itp. Powyższe wezwanie zawierało także pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie zostało skutecznie doręczone na adres pełnomocnika skarżącej w dniu 13 marca 2017 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej (por.: k-16 akt sądowych). Siedmiodniowy termin do dokonania żądanej czynności upłynął zatem w dniu 20 marca 2017 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie nadesłano jednak żądanych przez referendarza dokumentów i nie złożono dodatkowych wyjaśnień. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Wnioskodawczyni zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, bowiem przedstawione dane nie zawierały informacji na temat jej rzeczywistych dochodów i zobowiązań, a w konsekwencji sytuacji materialnej i płynności finansowej skarżącej. Wątpliwości pojawiły się w szczególności w zakresie źródeł pokrycia zobowiązań tego gospodarstwa, wobec oświadczenia skarżącej, że łączna miesięczna wysokość wydatków wynosi 2.150 zł, przy dochodzie w łącznej wysokości 1.900 zł. Przedstawiona kwestia wymagała zatem wyjaśnienia, bowiem wnioskodawczyni jako osoba pragnąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por.: postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 86/13, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe informacje były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawczynię, czy nieudokumentowanie ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania, innych wydatków, a także nieprzedłożenie wyciągów bankowych, powoduje niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 255 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawczyni, co orzekł jak w sentencji.