II SO/Op 18/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Elżbieta Naumowicz - spr. po rozpoznaniu w dniu 23 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od rozpoznania sprawy w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...], nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: H. B., L. B., H. K., J. K., T. K., H. Ł., A. M., H. O., R. P., M. R., J. S., K. A. S., A. S., J. S., A. W. i Z. W., sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., I. D., M. G., M. G., L. J., B. K., Z. Ł., M. M., M. M., J. D. M., K. R., M. S., L. S., A. S., J. S., M. T. i W. W. oraz asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: O. B., K. B., A. C., D. D., E. K., M. O., A. P. i A. W. Pismem z dnia 19 stycznia 2006 r. D. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...], nr [...], stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na pismo Naczelnika Wydziału Architektury, Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Trzebnicy działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy Trzebnica z dnia [...], nr [...] o sprecyzowanie treści żądania przez stronę. Następnie, skarżąca w piśmie z dnia 12 czerwca 2006 r. wniosła o wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów WSA [...], wskazując, że "sędziowie uporczywie blokują procesy dowodowe, nie chcą uzupełniać na mój koszt mapy geodezyjnej mapy geodezyjnej w skali 1:2000 z działki nr a i b i nie chcą uzupełnić i zarządzić rzeczywistych wymiarów mojej nieruchomości nr a i b za odpłatności i na mój koszt chroniąc złodziejskie układy W D. i jego towarzyszy, którzy przywłaszczyli sobie ogromne majątki Skarbu Państwa w T. i W.". Wskazując na swój interes prawny, skarżąca zażądała, aby dla jasności przewodów sądowych i dobra wymiaru sprawiedliwości wszyscy sędziowie, w tym sędzia D. D., złożyli oświadczenia jakie nieruchomości, gdzie i za ile, o jakiej powierzchni i w jakim trybie kupowali zarówno oni, jak i ich małżonkowie oraz ich dzieci od Agencji Nieruchomości Rolnych we Wrocławiu i jej Spółki A. Nawiązując do wniosku o wyłączenie, wszyscy sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] złożyli pisemne oświadczenia, w których stwierdzili, że nie znają skarżącej i nie łączy ich ze skarżącą żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności, a także, że nie zachodzi żadna z okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), która mogłaby stanowić podstawę wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt I OW 81/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów należało oddalić. Na wstępie odnotować przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą, wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 ustawy. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 ustawy sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto stosownie do § 3 tego przepisu sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z kolei na mocy art. 24 p.p.s.a. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego mają zastosowanie do asesora sądowego. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 tej ustawy, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią, którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie zależna będzie od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć jednak należy, iż zgodnie z art. 20 ustawy, strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował tym samym z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Zauważyć również przyjdzie, iż uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało bowiem ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. M. Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy obok zachowania samych sędziów istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Zaznaczyć przyjdzie, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 ustawy, ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest jednak wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972r., nr 3, poz. 55). Przechodząc do rozważań w niniejszej sprawie, zaakceptować przyjdzie pogląd, iż żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny wyłączenia były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie. Może się bowiem okazać, że wszystkich sędziów dotyczy jedna przyczyna wyłączenia. Ponadto, brak uzasadnienia, a tym bardziej przekonującego uzasadnienia wniosku, nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 ustawy, lecz skutkuje tylko odmową jego uwzględnienia. Strona nie musi znać z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek i może określić ich w sposób możliwy do zindywidualizowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 490/06, niepubl., wydane w jednej ze spraw skarżącej toczącej się przed tut. Sądem). Uwzględniając przedstawione stanowisko, należało zatem dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie istnieją podstawy do wyłączenia sędziów i asesorów WSA we Wrocławiu od orzekania. Zdaniem Sądu, nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 ustawy, stanowiących podstawę do wyłączenia z mocy ustawy. Z treści oświadczeń złożonych przez sędziów i asesorów tego Sądu (w tym także przez D. D. będącą asesorem sądowym) w związku z wnioskiem skarżącej o wyłączenie sędziów nie wynika, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie, w odniesieniu do któregoś z sędziów lub asesorów, przesłanek wyłączenia ich z mocy ustawy. Również skarżąca nie uprawdopodobniła, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a sędziami i asesorami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość ich bezstronność, a tylko istnienie takiego stosunku może w świetle art. 19 ustawy stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżącą, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Sformułowane we wniosku ogólne, a nie znajdujące oparcia w materiale sprawy zarzuty, w postaci "blokowania" przez sędziów postępowania oraz nieuwzględniania wniosków dowodowych skarżącej, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], nie odpowiadają interesom prawnym strony skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami, bądź też w jej odczuciu naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r., sygn. akt I PZ 9/72, niepubl.). Skoro skarżąca niczym nie wykazała, aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobniła przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów, stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także wskazywanej we wniosku D. D. Skarżąca nie podniosła żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzut, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawiła na ich poparcie żadnych dowodów. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.