II SO/Op 2/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska - spr. Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i M. O. o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy ze skargi M. N. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: 1) wyłączyć od rozpoznania sprawy Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego P. D.; 2) oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: R. M., E. M., A. W., M. W., E. C., L. K., B. B., E. K., Ł. F., K. W., A. A., H. W., E. K., M. K., A. M., W. M., S. P., T. M., sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: T. R., K. W., I. B., R. W., W. K., M. T., M. J., S. N., M. W., T. K., B. K. oraz asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: B. O., K. T., M. K., B. B., A. T. Pismem z dnia 30 stycznia 2006 r., M. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach Delegatury w Częstochowie, z dnia [...], nr [...]. Następnie pismem z dnia 29 stycznia 2006 r. J. i M. O. - będący uczestnikami postępowania - wnieśli o wyłączenie od rozpoznania sprawy Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Jako argument na poparcie winsoku strony wskazały, iż w postępowaniu administracyjnym jako pełnomocnik M. N. występowała radca prawny H. D., której mężem jest Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Strony wyjaśniły, iż wprawdzie wniesiona w niniejszej sprawie skarga, nie została podpisana przez radcę prawnego H. D., jednakże jest ona prawnikiem skarżącego. Fakt z kolei, iż jej małżonek jest Sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, może budzić wątpliwości co do bezstronności sądu. Jako dowód na poparcie przedstawionych argumentów do wniosku załączona została kserokopia, sporządzonego w postępowaniu administracyjnym protokołu z przesłuchania stron, z dnia 25 maja 2005 r., w którym jako pełnomocnika M. N. wskazano radcę prawnego H. D. Jednocześnie strony wskazały również jako okoliczność uzasadniającą wniosek, przewlekłość postępowania przed organami administracji publicznej. Na skutek wniosku o wyłączenie, orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, Sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego P. D., złożył pisemne oświadczenie, w którym wniósł o wyłączenie go od orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Informując, iż jego żona H. D. prowadzi obsługę prawną firmy skarżącego Sędzia stwierdził, iż okoliczność ta w jego ocenie może wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Również pozostali sędziowie oraz asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyli pisemnie oświadczenia, w których każdy z nich oświadczył, iż nie zachodzą w stosunku do niego żadne podstawy wyłączenia określone w art. 18 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również nie istnieje między nim, a którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem stosunek osobisty, którym mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności (art. 19). Na mocy postanowienia z dnia 26 stycznia 2007 r., sygn. akt II OW 6/07, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Na wstępie odnotować przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., w myśl art. 19 cyt. ustawy, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie zależna będzie od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć jednak należy, iż zgodnie z art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował tym samym z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia okoliczności stanowiących przyczyny wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Zauważyć również przyjdzie, iż uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Zaznaczyć przyjdzie, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. Autorytet moralny sędziego przemawia przy tym za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Dlatego też w przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). Dodatkowo, zaakceptować przyjdzie pogląd, iż żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny wyłączenia były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie. Może się bowiem okazać, że wszystkich sędziów dotyczy jedna przyczyna wyłączenia. Ponadto, brak uzasadnienia, a tym bardziej przekonywującego uzasadnienia wniosku, nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a., lecz skutkuje tylko odmową jego uwzględnienia. Strona nie musi znać z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek i może określić ich w sposób możliwy do zindywidualizowania (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 490/06, niepub., wydane w jednej ze spraw zainicjowanych przez D. W.). Uwzględniając przedstawione stanowisko, należało zatem dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie istnieją podstawy do wyłączenia sędziów i asesorów WSA w Gliwicach. W pierwszej kolejności stwierdzić zatem przyjdzie, iż w ocenie Sądu w niniejszej sprawie bezsprzecznie przyczyna wyłączenia, określona w art. 19 P.p.s.a., zachodzi w stosunku do Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego P. D. Jak wynika bowiem z wyjaśnień tak wnioskodawców, jak i sędziego, sędzia P. D. jest małżonkiem radcy prawnego H. D., która świadczy usługi prawne na rzecz skarżącego i występowała jako jego pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym, w którym wydana została zaskarżona decyzja. Z tego też powodu uznać należało, iż istniejący pomiędzy sędzią, a radcą prawnym H. D., stosunek osobisty może budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie. Jednocześnie jednak, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia pozostałych sędziów i asesorów WSA w Gliwcach od orzekania. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 P.p.s.a., stanowiących podstawę do wyłączenia z mocy ustawy. Ponadto wnioskodawcy nie uprawdopodobnili, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność sędziów. Jak stanowi natomiast art. 19 P.p.s.a. tylko istnienie takiego stosunku może stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Odnosząc się do wniosku, zauważyć wszak należy, iż strony nie wskazały w nim, poza okolicznością stanowiącą przyczynę istnienia wątpliwości co do bezstronności Sędziego P. D., żadnych inny okoliczności, które uzasadniałyby wyłączenie pozostałych sędziów. Fakt, iż co do jednego z sędziów zaistniała przyczyna wyłączenia, nie może natomiast stanowić przesłanki uzasadniającej wyłączenie pozostałych sędziów. Stanowiący przyczynę wyłączenia stosunek osobisty, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a., musi bowiem zachodzić bezpośrednio pomiędzy sędzią, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem. Co do pozostałych zarzutów zawartych we wniosku o wyłączenie sędziów, a dotyczących nieprawidłowości działań podejmowanych przez organy prowadzące postępowanie administracyjne odnotować jedynie przyjdzie, iż nie podlegając one ocenie w zakresie zaistnienia podstaw do wyłączenia sędziów od rozpoznania sprawy. Kwestia wadliwości czynności organów podlega wszak badaniu w zakresie dokonywanej przez Sąd oceny legalności zaskarżonego aktu. Skoro zatem strony nie wykazały we wniosku o wyłączenie okoliczności, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do bezstronności pozostałych sędziów i asesorów, a tym samym nie uprawdopodobniły przyczyn uzasadniających wyłączenie, w świetle oświadczeń złożonych przez sędziów i asesorów uznać należało, iż w niniejszej sprawie nie występują co do nich okoliczności, uzasadniające wyłączenie ich od rozpoznania sprawy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.