II SO/Op 22/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zameldowania na pobyt czasowy na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 17 marca 2006 r. D. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2005 r., [...] orzekającą o zameldowaniu S. T. na pobyt czasowy trwający od dnia 1 grudnia 2005 r. do dnia 1 grudnia 2007 r. w lokalu nr 6/6 w N. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyznaczony do rozpoznania wniosku skarżącej o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], oddalił przedmiotowy wniosek. Na powyższe rozstrzygnięcie D. W. wniosła zażalenie, wobec czego została wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 złotych. W terminie zakreślonym przez Sąd do dokonania w/w czynności, skarżąca wniosła zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II OZ 302/07) zostało oddalone. Wobec powyższego, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pismem z dnia 11 lipca 2007 r. działając na zasadzie art. 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarządził w dniu 11 lipca 2007 r., o poinformowaniu D. W. o obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 4 grudnia 2006 r., w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Zarządził także o pouczeniu skarżącej, iż od pisma wzywającego do uiszczenia wpisu, nie przysługują środki zaskarżenia. W dniu 9 sierpnia 2007 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek skarżącej, datowany na dzień 7 sierpnia 2007 r., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na skutek rozpoznania tego wniosku, Sąd I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, a rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 28 lutego 2008 r. (sygn. akt II OZ 159/08). Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd II instancji wskazał, że przedłożony przez D. W. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie spełniał przesłanek formalnych stawianych temu formularzowi, albowiem wskutek nałożenia na formularz wniosku typu PPF innych dokumentów (zasłaniających rubrykę nr 6 formularza oraz po części rubrykę nr 8 i 9), a następnie wykonania kserokopii, znajdująca się w aktach sprawy kopia formularza jest częściowo nieczytelna. Stąd, w ocenie NSA, nie można przyjąć, iż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Wobec powyższego, po nadesłaniu akt do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wezwano skarżącą pismem z dnia 19 maja 2008 r. do nadesłania wniosku na stosownym formularzu. Skarżąca zastosowała się do wezwania Sądu i przedłożyła stosowny wniosek, w którym oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a ich dochód miesięczny stanowią emerytury w łącznej kwocie 1.922 zł. Ponadto skarżąca podała, że jest współwłaścicielką działki nr A i B w N. o pow. 2500 m², a w jej domu nie ma zimnej wody, ani ogrzewania, a także, że wytoczono jej ponad 200 procesów. Uzasadniając złożony wniosek wskazała na "układy korupcyjne" jakie jej zdaniem, panują w Gminie i w Starostwie w [...]. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 14 lipca 2008 r., wezwano ją do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień, tj.: - doręczenie zaświadczeń o wysokości dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę oraz inne osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe, - przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza (jeżeli wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia), - przedłożenie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydane przez właściwy ośrodek pomocy społecznej, - doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2007 r. wnioskodawcy oraz wszystkich pełnoletnich osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe, - wyjaśnienie – czy rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy osób trzecich, - podanie wszystkich posiadanych przez członków rodziny wnioskodawcy kredytów, ze wskazaniem kwot zaciągniętych kredytów i celu, na jaki zostały zaciągnięte, - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw). Przywołane wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. W terminie zakreślonym przez Sąd, skarżąca pismem z dnia 8 sierpnia 2008 r. wniosła zażalenie na powyższe zarządzenie, które to zażalenie zostało odrzucone przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 15 września 2008 r. Na skutek zakwestionowania zapadłego orzeczenia przez skarżącą, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 listopada 2008 r. (sygn. akt II OZ 1228/08) oddalił zażalenie D. W. Jednocześnie skarżąca w zażaleniu z dnia 8 sierpnia 2008 r., odnosząc się do wezwania Sądu o przedłożenie dodatkowych dokumentów i danych podała, że w jej mieszkaniu nie ma zimnej wody i dostępu do zimnej wody, albowiem usunięto dostęp do niej w 2004 r., wyznaczając odległy o 5 km punkt poboru w [...], w godzinach od 16 – 18. Ponadto, mieszkanie skarżącej nie nadaje się do życia; rodzina skarżącej nie pobiera pomocy z opieki społecznej; członkowie jej rodziny nie posiadają konta bankowego, nie korzystają także z pomocy osób trzecich; nie posiadają pieniędzy na lekarstwa i na leczenie; nie składali oświadczenia podatkowego. Oświadczyła także, że posiada długi u znajomych, bowiem musiała się zapożyczyć, aby pokryć koszty kserokopii i innych wydatków z tytułu kosztów procesów sądowych. Na zażaleniu skarżąca odbiła jednocześnie odcinki emerytur z ZUS jej oraz jej męża, z których wynika, że uzyskują łączny dochód w kwocie 2.194,80 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na obecnym etapie postępowania należało rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, D. W. w piśmie procesowym z dnia 8 sierpnia 2008 r., odnosząc się do żądanych przez Sąd dodatkowych informacji podała, że nikt z członków jej rodziny nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej; nie posiada rachunku bankowego i nie złożył zeznania podatkowego. Ponadto skarżąca, dołączyła odbite na ksero dwa odcinki świadczeń ZUS z sierpnia 2008 r. jej oraz jej męża M. W., na kwotę odpowiednio: 1.446,07 zł brutto oraz 1183,39 zł brutto (razem netto: 2.194,80 zł). Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej Sąd zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie Sądu, tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego. W szczególności D. W. nie odniosła się do kwestii wydatków rodziny, nie precyzując i nie dokumentując danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i ewentualnymi kosztami leczenia, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że ona i jej mąż nie mają pieniędzy na lekarstwa i na leczenie. Skarżąca nie doręczyła żądanych przez Sąd zeznań podatkowych, tłumacząc to okolicznością, iż nie składa takich rozliczeń "w urzędzie". Nie sposób zgodzić się z taką argumentacją, bowiem nawet przyjmując założenie, że w imieniu skarżącej i jej męża deklarację podatkową składa organ rentowy, tj. ZUS, to na zasadzie art. 34 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), organ ten zobowiązany jest, w terminie do końca lutego, po upływie roku podatkowego, sporządzić i przekazać roczne obliczenie podatku, według ustalonego wzoru, podatnikom uzyskującym dochód m.in. z emerytur i rent (PIT – 40A). Stosowne dokumenty dotyczące rocznego rozliczenia podatku winny być zatem w posiadaniu skarżącej. W tym stanie sprawy, wobec nie przedłożenia przez skarżącą żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił sytuację materialną skarżącej jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Zdaniem Sądu, przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia skarżącej o złej sytuacji materialnej jej rodziny, nie wskazują na fakt, iż skarżąca jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na pokrycie – przynajmniej w określonej części – kosztów sądowych. Skarżąca i jej mąż uzyskują stały dochód w kwocie 2.194,80 zł netto, którego wysokość gwarantuje zabezpieczenie podstawowych potrzeb rodziny skarżącej, daje także możliwość wygospodarowania środków na dodatkowy cel. Za poglądem takim przemawia także okoliczność, iż rodzina D. W. nie korzysta z dodatkowej pomocy materialnej w postaci np. świadczeń z pomocy społecznej, na co wskazuje nieprzedłożenie przez skarżącą odpowiednich zaświadczeń, czy też samo jej oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 8 sierpnia 2008 r. Wprawdzie D. W. oświadczyła, że jest zadłużona u znajomych, jednakże nie wskazała jakiego rzędu są to zadłużenia i podała jednocześnie, iż nie korzysta z pomocy osób trzecich. Niejasności w wyjaśnieniach skarżącej budzą wątpliwości co do jej, jakoby złej sytuacji materialnej. Powyższej oceny nie zmienia także fakt, że ze skarg D. W. toczą się liczne postępowania w sądach administracyjnych, ponieważ – jak wspomniano – skarżąca nie przedstawiła informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe, pomimo, iż to na niej spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, D. W. nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.