II SO/Op 27/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o zasiłek celowy postanawia: oddalić wniosek. Wnioskiem z dnia 4 września 2013 r. T. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata podnosząc, że przedmiotem sprawy jest decyzja z dnia 23 lipca 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu nr [...], w przedmiocie pomocy na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podniósł, że jest uprawniony do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie zważył, że z uwagi na dochód netto (619,08 zł) oraz stan zdrowia (niedowład kręgosłupa, epilepsja, wada wzroku i choroba wieńcowa), nie może ustanowić pełnomocnika z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada mieszkanie spółdzielczo – lokatorskie o powierzchni 35,70 m². Wnioskodawca nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością, poza rentą inwalidzką. Ponadto T.R. w piśmie z dnia 23 września 2013 r. oświadczył m.in., że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe, a na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. 220 zł (opłata za energię 100 zł; za gaz – 60 zł; za telefon oraz Internet – 56,30 zł, na leki - ok. 50 zł), przy czym wielu recept nie realizuje z powodu braku funduszy i jest zadłużony także u znajomych. Z urzędu jest sądowi wiadome, że do daty wydania niniejszego postanowienia T.R. złożył do WSA w Opolu w latach 2004 – 2013 osobiście 101 skarg na decyzje z zakresu pomocy społecznej w tym w sprawach : II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. Postanowieniem z 18 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 25/14. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w innych sprawach strony skarżącej w 2013 roku przyznano prawo pomocy w postępowaniu przed sądem I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 2 prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek przede wszystkim trzeba zważyć, że decyzję wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r., Nr 64 poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ponadto Sąd zwraca uwagę na podstawę prawną decyzji dlatego, że z urzędu jest sądowi wiadome, iż skarżący wielokrotnie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej, a wydane akty administracyjne przez organ pomocy społecznej poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wielokrotnie, co wynika z repertorium II SA/Op i II SO/Op prowadzonego od 2004 r. Zdaniem Sądu mimo, iż przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.) nie zawierają odpowiednika art. 117 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, to nie można pomijać, iż zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma w założeniu wyrównywać szanse stron postępowania sądowego w zakresie prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy ma wyrównać prawa strony, która z uwagi na stan ubóstwa (stąd dawna nazwa tego prawa - prawo ubogich), nie jest w stanie skorzystać z prawa do sądu (prawa do zaskarżenia np. decyzji administracyjnej) z uwagi na barierę finansową i w tym sensie jest w gorszej sytuacji niż strona, którą po prostu stać na poniesienie kosztów sądowych i kosztów pełnomocnika z wyboru. Prawo do sądu nie jest jednak prawem bezwzględnie przysługującym określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy osobom zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia. Nota bene dochód akcentowany w uzasadnieniu wniosku czyli 619,08 zł został zaniżony, bo faktycznie wartość renty inwalidzkiej jaką przyznano stronie to 1221,82 zł. Taki dochód skarżącego wynika także z innych spraw tut. Sądu np. II SO/Op 22/13, w której złożył identycznie brzmiące oświadczenie. Z renty skarżący ma potrącane alimenty i zaległości czynszowe i dlatego na utrzymanie pozostaje mu kwota niższa. Podkreślić trzeba, że pomimo niskich dochodów strona występująca o prawo pomocy winna wykazać nie tylko swoją sytuację materialną, ale także brak możliwości jej zmiany. Tymczasem z akt powołanych spraw sądowych wynika, że skarżący mimo zaległości czynszowych nie występuje o dodatek mieszkaniowy albo nie odbiera przyznanych mu środków z pomocy społecznej np. w powołanych już sprawach II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. Skarżący nie jest przy tym osobą nieporadną życiowo na co wskazuje obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Skarżący nie ma żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań, posługuje się wymaganymi formularzami, pisma sporządza na komputerze. Skarżący nie wykazał też, że niski dochód jest barierą w ustanowieniu np. adwokata z wyboru. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż minimalna, albo zrezygnować z opłaty w całości. Skarżący ma możliwość skorzystania z tego przepisu, lecz tego nie czyni przerzucając na Skarb Państwa, nie tylko koszty częściowego swego utrzymania (systematyczne świadczenia z pomocy społecznej), ale także ponoszenie kosztów pełnomocnika z urzędu. Wymaga przy tym podkreślenia, że część skarg T.R. jest oddalana z powołaniem się przez Sąd na przepis art. 134 § 2 P.p.s.a. Innymi słowy skarżący wnosi w skardze o uchylenie przez Sąd decyzji korzystnych dla niego jako strony (np. decyzji SKO, które usuwają z obrotu decyzje I instancji uchylające akty o przyznaniu pomocy społecznej). Sytuacje takie wystąpiły np. w sprawach sądowych już wyżej wskazanych. Zdaniem Sądu szeroko rozumiana pomoc publiczna (w tym sądowe prawo pomocy) nie może być traktowana instrumentalnie ani nadużywana przez jedne podmioty postępowania sądowego kosztem innych. Tak jak ograniczone są możliwości Państwa na edukację, zdrowie i pomoc społeczną, tak ograniczona jest możliwość ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu. Reasumując, jeżeli skarżący nie czyni nic, aby poprawić swoją sytuację materialną, a jednocześnie swobodnie formułuje myśli i żądania w pismach procesowych i środkach odwoławczych, to jego prawo do sądu nie zostanie naruszone brakiem udziału zawodowego pełnomocnika, tym bardziej, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) i jednocześnie Sąd ma obowiązek udzielać stronie potrzebnych wskazówek (art. 6 P.p.s.a.), aby jej prawa nie doznały uszczerbku. Zdaniem Sądu skarżący nie dozna żadnego uszczerbku mimo odmowy przyznania mu prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu. Konstytucyjna zasada równości z art. 32 ust 1 ustawy zasadniczej wymaga równego traktowania wszystkich stron postępowań sądowych. Im częściej skarżący będzie miał przyznane prawo pomocy, przed sądem I instancji pomimo, że w przeszłości występował wielokrotnie samodzielnie i nie doznaje żadnych ograniczeń w formułowaniu pism i podnoszeniu argumentów, tym częściej prawo to nie zostanie przyznane innym potrzebującym takiego wsparcia. Jeszcze raz Sąd podkreśla, że przyznaje prawo pomocy w określonych realiach nie tylko dotyczących strony, ale też w określonej sytuacji społeczno-gospodarczej Państwa, która przewiduje limit tego rodzaju wydatków, rok rocznie planowany w budżecie sądownictwa. Tak też prawo do sądu w stosunku do osoby skarżącego ocenił Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach I OZ 133/14, I OZ 134/14 i I OZ 135/14 w postanowieniach z dnia 4 marca 2014 roku. Z tych wszystkich względów wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.