II SO/Op 4/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2011r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia na skutek wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1) oddalić wniosek M. W., 2) zwolnić D. W. od uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł (słownie: sto złotych), na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2012r., sygn. akt II SO/Op 4/12, o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], 3) w pozostałym zakresie, nie wymienionym w punkcie 2, oddalić wniosek D. W. Postanowieniem z dnia 8 marca 2012r. (sygn. akt I OW 41/12) Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, do rozpoznania wniosku D. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2011r, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia, sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w dniu 23 kwietnia 2012r. oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Pismem z dnia 20 maja 2012r. D. W. wniosła zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów, wobec czego wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, a to w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. W terminie zakreślonym przez Sąd, D. W. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie wskazali na nieprawidłowości, jakich ich zdaniem dopuściły się organy administracji rządowej i samorządowej, a także organy wymiaru sprawiedliwości, przy rozpoznawaniu spraw skarżącej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawcy podali natomiast, że tworzą wspólne gospodarstwo domowe, a jedynym dochodem miesięcznym rodziny są emerytury małżonków w łącznej wysokości 2.523 zł brutto. Ponadto, skarżący są współwłaścicielami nieruchomości – działki o nr A i B, położonej w [...], o powierzchni 2.500m². Wnioskodawcy podali także, że w ich lokalu mieszkalnym nie ma wody, ani ogrzewania i jest obciążony hipoteką. Nie wskazali jednakże szczegółów dotyczących tego stanu. W dniu 3 lipca 2012r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie pomocy przez: doręczenie zaświadczeń o wysokości dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawczynię oraz osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe; przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza (jeżeli wnioskodawczyni lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia); doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, tj. maj i czerwiec 2012r.; przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2011r. wnioskodawczyni oraz jej męża, jako osoby prowadzącej z nią wspólne gospodarstwo domowe; wyjaśnienie – czy rodzina wnioskodawczyni korzysta z pomocy osób trzecich, jeżeli tak, to o wskazanie formy uzyskiwanej pomocy; wyjaśnienie czy rodzina wnioskodawczyni posiada zdolność kredytową oraz podanie wszystkich posiadanych przez członków rodziny wnioskodawcy kredytów, ze wskazaniem kwot zaciągniętych kredytów i celu, na jaki zostały zaciągnięte; określenie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania; określenie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem członków rodziny wnioskodawczyni. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni, może zostać uznane za niewykazanie przez skarżącą, spełniania przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, D. W. w piśmie z dnia 25 lipca 2012r. oświadczyła, że: nie korzysta z opieki pomocy społecznej; członkowie jej rodziny nie posiadają rachunków bankowych; małżonkowie nie składali również zeznań podatkowych, bowiem ZUS składa je w ich imieniu; nie otrzymują jakiejkolwiek pomocy od osób trzecich; nie posiadają zdolności kredytowej. Odnosząc się do kwestii wydatków miesięcznych skarżąca oświadczyła, że wynoszą one: za energię od 200 – 300 zł; za leki (ale tylko w przypadku ratowania życia) od 200 – 300 zł; za środki czystości – 100 zł; małżonkowie nie ponoszą wydatków na odzież, za wyjątkiem butów. Na piśmie skarżąca odbiła w formie kserokopii przekazy pocztowe, z których wynika, że M. W. uzyskał świadczenie z ZUS za miesiąc luty 2012r., w wysokości 1.382,98 zł netto, a D. W. w wysokości 1.140,42 zł netto. Skarżąca nie dołączyła do akt sprawy innych dokumentów. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) – zwanej dale w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 P.p.s.a., w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się stosownie do treści art. 252 § 2 P.p.s.a. na urzędowym formularzu według ustalonego urzędowo wzoru i zamieszcza się w nim oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Powyższe regulacje jednoznacznie wskazują zatem, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno przede wszystkim wynikać kto jest jego autorem i zarazem osobą zainteresowaną objęciem jej tego rodzaju ochroną. Sąd oceniając bowiem zasadność złożonego wniosku strony o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, powinien mieć przede wszystkim możliwość odniesienia zawartych w nim informacji do konkretnej, domagającej się tego rodzaju ochrony, osoby (por. postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2008r., sygn. akt I OZ 832/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, znajdującej się na stronie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z akt niniejszej sprawy wynika, że o przyznanie prawa pomocy zwrócili się zarówno skarżąca D. W., jak również jej mąż M. W. Zgodnie z jednakże z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stronami w postępowaniu sądoadministracyjnym są natomiast na podstawie art. 32 P.p.s.a. skarżący oraz organ, którego działanie jest przedmiotem skargi. Z wnioskiem o prawo pomocy zwrócić się także może uczestnik postępowania (art. 12 P.p.s.a.). M. W. w niniejszym procesie nie jest stroną postępowania, ani uczestnikiem postępowania, a jedynie pełnomocnikiem D. W. Nie mógł zatem złożyć we własnym imieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza wobec okoliczności osobistego złożenia takiego wniosku także przez D. W. W związku z tym, że prawo pomocy może być przyznane tylko stronie, bądź uczestnikowi postępowania, a M. W. taki status nie przysługuje, na podstawie przywołanego art. 243 § 1 P.p.s.a., jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, jako że wniosek złożony został przez podmiot nieuprawniony do jego składania. O powyższym referendarz orzekł, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Oceniając z kolei wniosek D. W. pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. zauważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotne znaczenie ma uwzględnienie okoliczności jakie koszty wnioskodawca musi ponieść w związku z toczącym się postępowaniem, a także czy wnioskodawca "wykazał", że jego sytuacja materialna, daje mu możliwość poniesienia dodatkowych obciążeń w postaci tych kosztów. Analizując natomiast sytuację materialną wnioskodawcy, oceniający wniosek sąd (referendarz sądowy) winien mieć na uwadze zarówno rodzaj i wysokość uzyskiwanych dochodów, jak również stan majątku strony, po uwzględnieniu niezbędnych wydatków na konieczne, niezbędne utrzymanie siebie. W niniejszej sprawie wniosek D. W. został złożony w postępowaniu w zakresie dotyczącym rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów przez sąd wyznaczony. Wobec tego, stosownie do utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2011r., sygn. akt II OZ 1247/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) wniosek taki dotyczy tylko kosztów sądowych, związanych z tym postępowaniem incydentalnym, a zatem w niniejszej sprawie - wpisu od zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2012r. o oddaleniu wniosku skarżącej o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], w wysokości 100 zł. Ponadto, zgodnie z żądaniem skarżącej, wniosek obejmował ustanowienie adwokata z urzędu. Żądanie D. W. dotyczyło więc w myśl art. 245 § 1 ust. 3 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a skarżąca winna była wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Referendarz sądowy uznał, że D. W. należy przyznać pomoc, ale w zakresie węższym niż wnioskowany, a polegającą na zwolnieniu od uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. Stanowisko takie referendarz wywiódł z wykazanej przez skarżącą w formularzu wniosku, a także w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Skarżąca wraz z mężem uzyskują bowiem stałe comiesięczne źródło utrzymania w wysokości łącznej 2.523,40 zł netto, a podane przez nią miesięczne opłaty lokalowe i koszty zakupu leków kształtują się w przedziale od 500 zł do 700 zł. Przyjmując zatem nawet górną granicę kwoty podanych wydatków, stwierdzić należało, że do dyspozycji rodziny skarżącej pozostaje kwota ok. 1.800 zł netto, która to kwota daje gwarancję zabezpieczenia pozostałych potrzeb rodziny, tj. żywnościowych, kosztów zakupu odzieży (butów), czy innych wydatków, w tym kosztów procesu - oczywiście w określonym zakresie. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 2.500 m², a z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do D. W. toczyły się postępowania egzekucyjne, czy byłaby zadłużona. Stąd wniosek, że wnioskodawczyni jest wypłacalna i posiada płynność finansową. Przywołane okoliczności wskazują jednoznacznie, że skarżąca i jej małżonek, nie są osobami pozbawionymi środków do życia, ubogimi, czy znajdującymi się w dramatycznej sytuacji bytowej. Brak jest zatem podstaw do uznania żądania skarżącej w pełnym zakresie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Ma ono zatem służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Stąd referendarz postanowił o częściowym uwzględnieniu wniosku D. W., uznając przyznaną pomoc za adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącej i dającą jej jednocześnie możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od zażalenia, pozbawiłoby bowiem skarżącą możliwości obrony swoich interesów. Zwolnienie skarżącej od opłaty umożliwi jej jednocześnie powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie dalszych, ewentualnych kosztów procesu, w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji jest także przecież okoliczność, że skarżąca skorzystała już z pomocy sądowej, albowiem orzeczono w stosunku do niej w innych postępowaniach, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, jak np. w sprawie II SA/Wr 199/11 (zwolnienie od wpisu od skargi), II SO/Op 3/12 i II SO/Op 5/12 (zwolnienie od wpisów od zażaleń). Mając na uwadze powyższe okoliczności sprawy, referendarz sądowy postanowił o zwolnieniu D. W. od uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2012r. o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], a także oddalił wniosek skarżącej D. W. w pozostałym zakresie, co orzekł działając na zasadzie 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., w punkcie 2 i 3 sentencji postanowienia.