II SO/Op 40/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 8 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie zasiłku celowego w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" postanawia: 1) przyznać T. R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, 2) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 13 grudnia 2013 r. T. R. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego do złożenia w jego imieniu skarg na doręczone w dniu 12 grudnia 2013 r. decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, w tym na decyzję z dnia 8 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest trwale całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji z powodu niedowładu kończyn dolnych, epilepsji, wady wzroku oraz choroby wieńcowej, w związku z czym pobiera rentę inwalidzką. Jest osobą samotnie gospodarującą, posiada mieszkanie spółdzielczo-lokatorskie o powierzchni 35,70 m². Poza rentą inwalidzką, wynoszącą 619,08 zł miesięcznie, nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością. W piśmie z dnia z dnia 23 września 2013 r., złożonym do sprawy o sygn. II SO/Op 22/13, T. R. oświadczył m.in., że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe, a na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. 220 zł (opłata za energię 100 zł; za gaz - 60 zł; za telefon oraz Internet - 56,30 zł, na leki - ok. 50 zł). Przy tym nie realizuje wielu recept z powodu braku funduszy i jest zadłużony. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. Na postanowienie to T. R. złożył sprzeciw oraz ponownie złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy piśmie z dnia 20 stycznia 2014 r. T. R. przedłożył zaświadczenie Inspektoratu ZUS w Nysie z dnia 14 stycznia 2014 r. o wysokości renty inwalidzkiej wynoszącej 1221,82 zł, której kwota do wypłaty - przy uwzględnieniu potrąceń i odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne - wyniosła 619,08 zł. Ponadto przedłożył kserokopie faktury za gaz za wrzesień 2013 r. na kwotę 51,86 zł i za październik 2013 r. na kwotę 56,16 zł, rachunki za energię elektryczną od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r. w kwotach do zapłaty w poszczególnych miesiącach tego okresu: 36,64 zł, 76,64 zł, 79,49 zł, 79,49 zł, 72,10 zł i 79,49 zł, a także zaświadczenie Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z dnia 19 września 2013 r. o wysokości opłaty za mieszkanie wynoszącej 384,32 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2014 r., wydanym na skutek rozpoznania sprzeciwu, Sąd odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, wyjaśniając jednocześnie, że w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej, przewidziane jest ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2012 poz. 270, z późn. zm.), dalej zwanej P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2014 r. T. R., nawiązując do postanowienia Sądu, wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata z urzędu w celu wniesienia środka odwoławczego i reprezentacji przed organem odwoławczym oraz dołączył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał, że z łącznych miesięcznych świadczeń w kwocie 619,08 zł netto musi opłacić czynsz, nabyć dietetyczne artykuły spożywcze, środki czystości i higieny osobistej, opłacić gaz (56,16 zł), energię elektryczną (80,00 zł), telefon i Internet w ramach znoszenia barier komunikacyjnych (105 zł), z pozostających środków na leki. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpatrzenia powyższego zażalenia, postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 352/14, uchylił postanowienie z dnia 27 stycznia 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. W uzasadnieniu, podkreślając cel, jakiemu ma służyć instytucja prawa pomocy, Sąd wskazał na konieczność dokonania oceny wniosku przez pryzmat zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. tego, czy T. R. jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zauważył przy tym, że wnioskodawca jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Na zasadzie art. 244 § 1 w zw. z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Od razu wskazać trzeba, że wniosek złożony przez T. R. był wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż obejmował ustanowienie fachowego pełnomocnika oraz całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Dostrzec jednak przyjdzie, że wskazywana we wniosku decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą wnioskodawca ma zamiar zaskarżyć korzystając z zastępstwa fachowego pełnomocnika, dotyczy przyznania zasiłku celowego w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", będącego świadczeniem z pomocy społecznej. W związku z tym należy mieć na względzie, że według art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że z uwagi na przedmiot skargi wnioskodawca objęty będzie ustawowym całkowitym zwolnieniem z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym (zarówno opłat sądowych, jak i wydatków). W tych okolicznościach postępowanie o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Rozpoznając nadal wniosek wskazać trzeba, że zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika natomiast, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczenia wymaga, że w świetle powyższego przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu odnotować przyjdzie, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Z tego względu przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowane w szczególnych okolicznościach. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy, w tym obejmującego ustanowienie pełnomocnika (por. postanowienia NSA z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 274/08, LEX nr 479138 oraz z 29 października 2009 r., II FZ 429/09, LEX nr 573506). Taki pogląd zaprezentował też w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 352/14, wskazując na konieczność dokonania oceny wniosku w kontekście zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie podkreślenia wymaga, że w świetle z art. 190 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., tutejszy Sąd ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie i wskazaniami do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2014 r. Po ponownym przeanalizowaniu okoliczności podawanych przez wnioskodawcę pod kątem możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania, Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca, będący osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, oszczędności, czy cennych ruchomości i uzyskuje jedynie dochód z tytułu renty, wypłacanej w niepełnej wysokości. Z uwagi na sytuację materialną i zdrowotną występuje o świadczenia z pomocy społecznej. Dowody, jakie wnioskodawca przedłożył do akt sprawy świadczą, że otrzymuje on rentę w kwocie 1221,81 zł miesięcznie, z czego do wypłaty pozostaje kwota 619,08 zł, a miesięczne udokumentowane opłaty za gaz, energię elektryczną i czynsz wynoszą odpowiednio: 51,86 zł, 76,64 zł i 384,31 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze sytuację majątkową T. R. oraz stan jego zdrowia, Sąd uznał, że po uwzględnieniu ww. kosztów związanych z mieszkaniem, wygospodarowanie środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu z kwoty pozostałej do dyspozycji wnioskodawcy może stwarzać realne trudności i nie może nastąpić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy, co oznacza spełnieniem wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd postanowił zatem przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w tym zakresie i ustanowić dla niego pełnomocnika z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu. Mając na względzie przedstawione okoliczności, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 oraz art. 245 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.