II SO/Op 7/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Kmiecik sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2017 r. wniosku A. Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Komisarza Wyborczego w Katowicach z dnia 23 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie wyłączenia sędziów w sprawie wygaśnięcia mandatu wójta sygn. akt IV SA/GL 1115/16 postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w osobach: Anny Apollo, Barbary Brandys-Kmiecik, Piotra Brody, Bonifacego Bronkowskiego, Eugeniusza Christa, Agaty Ćwik-Bury, Grzegorza Dobrowolskiego, Przemysława Dumany, Łucji Franiczek, Wojciecha Gapińskiego, Małgorzaty Herman, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Jużków, Beaty Kalagi-Gajewskiej, Krzysztofa Kanduta, Elżbiety Kaznowskiej, Leszka Kiermaszka, Pawła Kornackiego, Beaty Kozickiej, Doroty Kozłowskiej, Teresy Kurcyusz-Furmanik, Beaty Machcińskiej, Ewy Madej, Andrzeja Matana, Tadeusza Michalika, Bożeny Miliczek-Ciszewskiej, Adama Nity, Stanisława Niteckiego, Wojciecha Organiściaka, Barbary Orzepowskiej-Kyć, Bożeny Pindel, Szczepana Praxa, Teresy Randak, Marzanny Sałudy, Renaty Siudymy, Bożeny Sulei-Klimczyk, Marii Taniewskiej- Banackiej, Anny Tyszkiewicz-Ziętek, Małgorzaty Walentek, Iwony Wiesner, Rafała Wolnika, Krzysztofa Wujka, Edyty Żarkiewicz, Artura Żurawika, Piotra Łukasika, Andrzeja Majznera, Gabriela Radeckiego, Jolanty Skowronek, Łukasza Strzępka, Leszka Wolnego. Pismem procesowym z dnia 1 grudnia 2016 r. A. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skargę na postanowienie Komisarza Wyborczego w Katowicach z dnia 23 listopada 2016 r., nr [...]. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/GL 1115/16, starszy referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, bez rozpoznania. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1115/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił wyłączenia od orzekania starszego referendarza sądowego. Wnioskiem z dnia 8 maja 2017 r., skarżący zwrócił się o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach od rozpoznawania sprawy, w tym również w przedmiocie prawa pomocy, wskazując, że wniosek dotyczy sędziów NSA i WSA: Anny Apollo, Barbary Brandys-Kmiecik, Piotra Brody, Bonifacego Bronkowskiego, Eugeniusza Christa, Agaty Ćwik-Bury, Grzegorza Dobrowolskiego, Przemysława Dumany, Łucji Franiczek, Wojciecha Gapińskiego, Małgorzaty Herman, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Jużków, Beaty Kolagi-Gajewskiej, Krzysztofa Kanduta, Elżbiety Kaznowskiej, Leszka Kiermaszka, Pawła Kornackiego, Beaty Kozickiej, Doroty Kozłowskiej, Teresy Kurcyusz-Furmanik, Beaty Machcińskiej, Ewy Madej, Andrzeja Matana, Tadeusza Michalika, Bożeny Miliczek-Ciszewskiej, Adama Nity, Stanisława Niteckiego, Wojciecha Organiściaka, Barbary Orzepowskiej-Kyć, Bożeny Pindel, Szczepana Praxa, Teresy Randak, Marzanny Sałudy, Renaty Siudyki, Bożeny Sulei-Klimczyk, Marii Taniewskiej-Banackiej, Anny Tyszkiewicz-Ziętek, Małgorzaty Walentek, Iwony Wiesner, Rafała Wolnika, Krzysztofa Wujka, Edyty Żarkiewicz, Artura Żurawika. Ponadto, skarżący wskazał, że wniosek dotyczy starszych referendarzy sądowych: Piotra Łukasika, Andrzeja Majznera, Gabriela Radeckiego, Jolanty Skowronek, Łukasza Strzępka, a także referendarza sądowego Leszka Wolnego. Zdaniem skarżącego, podstawą uzasadniającą złożony wniosek o wyłączenie był fakt, że początkowo sprawę rozpoznawał starszy referendarz sądowy Łukasz Strzępek, po czym z niewyjaśnionych bliżej okoliczności doszło do zmiany w orzekaniu przywołanego referendarza, bez powiadomienia o tym skarżącego. W tym skarżący upatruje stronniczość obu referendarzy. Wywodząc dalej wniosek o wyłączenie, skarżący wskazał na okoliczność, że podejmując dalsze czynności procesowe starszy referendarz sądowy Andrzej Majzner pozostawił bez rozpoznania złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie w trakcie trwającego postępowania sądowego udostępniane były Policji i innym podmiotom informacje oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. W wyżej podanych przez A. Z. okolicznościach, upatruje on uzasadnionej wątpliwości co do obiektywności oraz niezależności w prowadzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy i złożonego sprzeciwu od wydanego zarządzenia przez referendarza sądowego. W ocenie skarżącego, "[...] wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy jest konieczne, gdyż osoby te mogą być stronnicze, zwłaszcza, że tut. Sąd rozpoznający sprawę w innym składzie nie chcąc zrobić przykrości obecnie rozpoznającemu sprawę sędziemu/referendarzowi mógłby rozstrzygnąć wniosek o jego wyłączenie nieobiektywnie". Wniósł on zatem o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Wobec złożonego wniosku, sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, pisemnie oświadczyli, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), zwanej także dalej P.p.s.a., ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 ww. ustawy). Oświadczenia takie złożyli sędziowie: Rafał Wolnik, Wojciech Organiściak, Beata Kalaga-Gajewska, Piotr Broda, Grzegorz Dobrowolski, Maria Taniewska-Banacka, Bonifacy Bronkowski, Beata Machcińska, Ewa Madej, Szczepan Prax, Przemysław Dumana, Leszek Kiermaszek, Łucja Franiczek, Artur Żurawik, Andrzej Matan, Eugeniusz Christ, Małgorzata Walentek, Edyta Żarkiewicz, Renata Siudyka, Teresa Kurcyusz-Furmanik, Krzysztof Wujek, Stanisław Nitecki, Elżbieta Kaznowska, Beata Kozicka, Tadeusz Michalik, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Bożena Suleja-Klimczyk, Teresa Randak, Bożena Pindel, Wojciech Gapiński, Paweł Kornacki, Dorota Kozłowska, Bożena Miliczek-Ciszewska, Iwona Wiesner, Magdalena Jankiewicz, Adam Nita, Anna Apollo, Barbara Orzepowska-Kyć, Krzysztof Kandut, Małgorzata Jużków, Małgorzata Herman, Marzanna Sałuda, Agata Ćwik-Bury, Barbara Brandys-Kmiecik. Oświadczenie takiej treści złożyli także referendarze: Piotr Łukasik, Łukasz Strzępek, Andrzej Majzner, Gabriel Radecki, Jolanta Skowronek i Leszek Wolny. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r., sygn. akt II OW 69/17, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 22 § 3 P.p.s.a., wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku A. Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego, ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, to znaczy ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Zgodnie z art. 18 i art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a., wedle którego sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Na mocy art. 18 § 3 P.p.s.a. również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Na zasadzie art. 24 § 1 P.p.s.a., ww. przepisy dotyczące wyłączenia stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego. Wskazane wyżej przyczyny wyłączenia sędziego tworzą katalog zamknięty, co uniemożliwia stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., w myśl art. 19 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę scharakteryzowane jedynie ogólnie. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. M. Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2011, s. 210). Zaznaczyć jednak należy, że stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie tej przyczyny. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia sędziego nie jest tożsamy z obowiązkiem udowodnienia tych przyczyn. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, że różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", Nowe Prawo 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Podkreślenia wymaga przy tym, że uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Z uwagi na fakt, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, że nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte na obiektywnych okolicznościach mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. M. Romańska, op. cit. s. 210). W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, że co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239). Zaznaczyć również trzeba, że dla wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia sędziów i referendarzy, orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, tj.: Anny Apollo, Barbary Brandys-Kmiecik, Piotra Brody, Bonifacego Bronkowskiego, Eugeniusza Christa, Agaty Ćwik-Bury, Grzegorza Dobrowolskiego, Przemysława Dumana, Łucji Franiczek, Wojciecha Gapińskiego, Małgorzaty Herman, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Jużków, Beaty Kolagi-Gajewskiej, Krzysztofa Kanduta, Elżbiety Kaznowskiej, Leszka Kiermaszka, Pawła Kornackiego, Beaty Kozickiej, Doroty Kozłowskiej, Teresy Kurcyusz-Furmanik, Beaty Machcińskiej, Ewy Madej, Andrzeja Matana, Tadeusza Michalika, Bożeny Miliczek-Ciszewskiej, Adama Nity, Stanisława Niteckiego, Wojciecha Organiściaka, Barbary Orzepowskiej-Kyć, Bożeny Pindel, Szczepana Praxa, Teresy Randak, Marzanny Sabudy, Renaty Siudyki, Bożeny Sulei-Klimczyk, Marii Taniewskiej-Banackiej, Anny Tyszkiewicz-Ziętek, Małgorzaty Walentek, Iwony Wiesner, Rafała Wolnika, Krzysztofa Wujka, Edyty Żarkiewicz, Artura Żurawika, Piotra Łukasika, Andrzeja Majznera, Gabriela Radeckiego, Jolanty Skowronek, Łukasza Strzępka, Leszka Wolnego. W stosunku do żadnego z sędziów, czy referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, których dotyczy wniosek, nie zachodzą bowiem okoliczności, o jakich mowa w art. 18 P.p.s.a., tj. uzasadniających wyłączenie sędziego i referendarza od rozpoznania sprawy z mocy ustawy. Okoliczności powołane przez A. Z. we wniosku oraz zawarte w aktach pisma i dokumenty nie wskazują w żaden sposób na prawdopodobieństwo zaistnienia takich okoliczności. Ponadto skarżący nie uprawdopodobnił zaistnienia okoliczności uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zdaniem Sądu, podane we wniosku ogólne twierdzenie dotyczące bezstronności sędziów i referendarzy WSA w Gliwicach, poparte jedynie opisem czynności procesowych dokonanych przez referendarzy w trakcie trwania postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Samo subiektywne przeświadczenie skarżącego o braku bezstronności sędziów i referendarzy, którzy odmówili, czy też pozostawili bez rozpoznania jego wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz odczucie skarżącego, iż jest dyskryminowany i pozbawiony przysługujących jemu praw, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uzasadniających takie zarzuty, nie stanowią wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. Skarżący nie wskazał bowiem na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym mogące uzasadnić wątpliwości co do bezstronności sędziów i referendarzy. Twierdzenia skarżącego, że sędziowie nie będą chcieli wydawać rozstrzygnięć niezgodnych z wydanymi przez poprzedni skład orzekający, "aby nie zrobić przykrości" orzekającym poprzednio sędziom, czy referendarzom są hipotetyczne, co zresztą sam skarżący stwierdza używając słów: "osoby te mogą być stronnicze", czy skład "mógłby rozstrzygnąć." Podkreślić należy, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów lub referendarzy w danej sprawie musi być realna, a zatem nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego (referendarza) wynikająca z nadmiernej wrażliwości strony (por. postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 856/11 w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Ponadto okoliczność, że sędzia czy referendarz reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcie, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego (referendarza). Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej spawie. Zarzuty dotyczące wydanego w spawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą bowiem uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 995/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie odnotować należy, że z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, których dotyczy wniosek wynika, że nie istnieje między nimi, a stronami postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, iż mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie, a także nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Natomiast skarżący nie podał we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Wobec zatem braku oczywistych, faktycznych i prawnych przesłanek wyłączenia ww. sędziów i referendarzy, należało na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a., wniosek oddalić.