II SO/Op 77/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz - spr. po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: H. B., L. B., H. K., J. K., H. Ł., A. M., H. O., T. K., R. P., M. R., J. S., K. A. S., A. S., J. S., A. W., Z. W., sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., M. G., L. J., B. K., Z. Ł., J. D. M., K. R., M. S., L. S., A. S., J. S., M. T. oraz asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., D. D., E. K., M. O., A. P., A. W. Pismem z dnia 3 kwietnia 2005 r. D. W., M. W., J. W. i M. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...], nr [...]. Następnie w piśmie z dnia 27 lipca 2005 r. skarżący złożyli w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] wniosek o wyłączenie od orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z urzędu oraz o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego Sądu Administracyjnego, argumentując, że wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości i strony skarżącej, która ma w tym interes prawny. W związku z treścią powyższego wniosku, sędziowie i asesorzy orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] złożyli pisemnie oświadczenia, w których każdy z nich oświadczył, iż nie zna skarżących i nie istnieje między nim, a skarżącą żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz że nie zachodzą żadne okoliczności, określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), które dawałyby podstawy do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II OW 66/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów. Przed rozpatrzeniem wniosku, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 3 listopada 2005 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], poprzez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których wniosek dotyczy oraz odniesienie do każdego z nich i uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący w piśmie z dnia 21 listopada 2005 r. złożyli zażalenie na powyższe zarządzenie. Jednocześnie wskazali, iż wszyscy sędziowie i Sąd Administracyjny ukrywali fakt zatrudnienia w nim sędziego Pani D. Wskazali, że są ofiarami W. D. i jego układów korupcyjnych. Podali, iż "działając wspólnie i w porozumieniu z Urzędem Gminy i Starostwa wyprowadzili grunty po byłych PGR wnioskami z rejestrów gruntów do zasobów prywatnych. Tym sposobem wyprowadzono ponad 3.000 ha w działkach budowlanych i grunty pod Obwodnicę w T.". Stwierdzili, że żaden proces w WSA [...] jest niedopuszczalny, nie ma bezczynności Nadzoru Budowlanego od 2001 r. w Sądzie, a procesy z Nadzorem Budowlanym i SKO w L. są rozpoznawane na posiedzeniach niejawnych "by złodzieje mogli bezkarnie budować bez pozwoleń na budowę, bez aktów własności". Zarzucili, że w WSA [...] Nadzór Budowlany, Gmina i Starostwo w T. są bezkarne, a "sędziowie swoim zachowaniem podjurzali do czynienia bezprawia" i z tego powodu stronie skarżącej wywołano skutki w postaci ponad 80 procesów, w których WSA [...] nie powinien orzekać z uwagi na powiązania rodzinne i układy. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt II SO/Op 77/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił zażalenie skarżących jako niedopuszczalne, natomiast postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 382/06, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione przez skarżących zażalenie na powyższe postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów należało oddalić. Na wstępie odnotować przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 ustawy sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto stosownie do § 3 tego przepisu sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z kolei na mocy art. 24 p.p.s.a. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego mają zastosowanie do asesora sądowego. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 tej ustawy, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie zależna będzie od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć jednak należy, iż zgodnie z art. 20 p.p.s.a., strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował tym samym z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Zauważyć również trzeba, iż uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Zaznaczyć należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 p.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest jednak wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). Przechodząc do rozważań w niniejszej sprawie, zaakceptować przyjdzie pogląd, iż żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny wyłączenia były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie. Może się bowiem okazać, że wszystkich sędziów dotyczy jedna przyczyna wyłączenia. Ponadto brak uzasadnienia, a tym bardziej przekonywującego uzasadnienia wniosku, nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., lecz skutkuje tylko odmową jego uwzględnienia. Strona nie musi znać z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek i może określić ich w sposób możliwy do zindywidualizowania (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 490/06, niepubl., wydane w jednej ze spraw zainicjowanych przez D. W.). Uwzględniając przedstawione stanowisko, należało zatem dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie istnieją podstawy do wyłączenia sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Zdaniem Sądu, nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od orzekania. Z treści oświadczeń złożonych przez sędziów i asesorów tego Sądu (w tym także przez asesora D. D.) w związku ze wnioskiem skarżących o wyłączenie sędziów nie wynika, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie, w odniesieniu do któregoś z sędziów lub asesorów, przesłanek wyłączenia ich z mocy ustawy. Również skarżący nie uprawdopodobnili, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a sędziami i asesorami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość ich bezstronność, a tylko istnienie takiego stosunku może w świetle art. 19 p.p.s.a. stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżących, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] nie odpowiadają interesom prawnym skarżących i nie są zgodne z ich oczekiwaniami, bądź też - w ich odczuciu - naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji (por. postanowienie SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, niepubl.). Skoro skarżący niczym nie wykazali, aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobnili przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także wskazywanej we wniosku D. D., będącej asesorem sądowym. Jeśli zatem skarżący, zaprzeczając treści oświadczeń złożonych przez sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], nie przedstawili oraz nie udowodnili żadnych okoliczność podważających ich wiarygodność, nie można przyjąć, iż zachodzi któraś z przyczyn wyłączenia. Jednocześnie uznać należało, iż wskazane we wniosku ogólne przyczyny wyłączenia, w postaci ukrywania przez sędziów układów korupcyjnych w organach administracji publicznej oraz przyczynianie się do podejmowania przez organy administracji bezprawnych działań, także nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów od orzekania w sprawie. Skarżący nie podnieśli bowiem żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzut, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawili na ich poparcie żadnych dowodów. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.