II SO/Op 78/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Janowska - spr. Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Krupiński Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W., M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postępowania umarzającego postępowanie zażaleniowe POSTANAWIA Oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: H. B., L. B., H. K., J. K., H. Ł., A. M., H. O., T. K., R. P., M. R., J. S., K. A. S., A. S., J. S., A. W., Z. W., sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., M. G., L. J., B. K., Z. Ł., J. D. M., K. R., L. S., A. S., J. S. oraz asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., D. D., E. K., M. O., A. P., M. T., M. S., A. W. Pismem z dnia 14 maja 2005 r. D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. Następnie, skarżący złożyli w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] wniosek o wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z urzędu i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego Sądu Administracyjnego". Jako argument na poparcie wniosku skarżący wskazali, iż wyłączenia wymaga dobro wymiaru sprawiedliwości oraz strony skarżącej, która ma w tym interes prawny. W związku ze złożeniem przez skarżących wniosku o wyłączenie, sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] złożyli pisemnie oświadczenia, w których każdy z sędziów oświadczył, iż nie zna skarżących i nie istnieje między nim, a skarżącymi żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), które mogły by stanowić podstawę do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II OW 70/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Przed rozpatrzeniem wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w dniu 2 listopada 2005 r., wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których wniosek dotyczy oraz odniesienie do każdego z nich i uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący złożyli zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziów oraz wnieśli o jego uchylenie i zmianę. Jednocześnie podtrzymali wniosek o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy. Wskazali, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] nie powinien orzekać w sprawie, z uwagi na powiązania rodzinne i układy. Jako argument na poparcie wniosku skarżący podnieśli ukrywanie przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] faktu zatrudnienia w nim sędziego- D. D. Wyjaśnili przy tym, iż są przypadkowymi ofiarami W. D., z którym związane są wszystkie ich procesy przed WSA [...], a który, w ich ocenie, uwikłany jest w układy korupcyjne z pracownikami organów administracji publicznej. Dodatkowo stwierdzili także, iż sędziowie WSA [...] utrzymują w mocy stan bezkarnego działania organów administracji publicznej. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Op 78/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił zażalenie skarżących z uwagi na jego niedopuszczalność. W zażaleniu na postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie i zmianę oraz o wyłączenie od orzekania z urzędu wszystkich sędziów WSA [...], z uwagi na ich stronniczość oraz uzasadnione podejrzenie ukrywania ogromnych nadużyć gospodarczych W. D., działających wspólnie i w porozumieniu z pracownikami Gminy, Starostwa i Nadzoru Budowlanego. Skarżący zarzucili sędziom WSA [...] ukrywanie i przyczynianie się tym samym do bezkarności działań Nadzoru Budowlanego rażąco naruszających przepisy prawa. Postanowieniem z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 312/06 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących. W uzasadnieniu sąd wskazał, iż zażalenie skarżących nie spełnia wymogu określonego w art. 194 § 3 Prawa o postępowaniu (...), w postaci "zwięzłego uzasadnienia zażalenia". Jednocześnie NSA podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, iż zarządzenie przewodniczącego wzywające do uzupełnienia braków nie podlega zaskarżeniu. Wyjaśnił, iż można je zakwestionować dopiero w zażaleniu na zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów należało oddalić. Na wstępie odnotować przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 Prawa o postępowaniu (....). W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 Prawa o postępowaniu (...), w myśl art. 19, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie zależna będzie od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć jednak należy, iż zgodnie z art. 20 Prawa o postępowaniu (...), strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował tym samym z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Zauważyć również przyjdzie, iż uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Stwierdzić należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 Prawa o postępowaniu (...), ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest jednak wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). Przechodząc do rozważań w niniejszej sprawie, zaakceptować przyjdzie pogląd, iż żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny wyłączenia były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie. Może się bowiem okazać, że wszystkich sędziów dotyczy jedna przyczyna wyłączenia. Ponadto, brak uzasadnienia, a tym bardziej przekonywującego uzasadnienia wniosku, nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu (...), lecz skutkuje tylko odmową jego uwzględnienia. Strona nie musi znać z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek i może określić ich w sposób możliwy do zindywidualizowania (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 490/06, niepub., wydane w jednej ze spraw zainicjowanych przez D. W.). Uwzględniając przedstawione stanowisko, należało zatem dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie istnieją podstawy do wyłączenia sędziów i asesorów WSA [...]. Zdaniem Sądu, nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia sędziów i asesorów WSA [...] od orzekania. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 Prawa o postępowaniu (...), stanowiących podstawę do wyłączenia z mocy ustawy. Również strona skarżąca nie uprawdopodobniła, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność sędziów. Jak stanowi natomiast art. 19 Prawa o postępowaniu (...) tylko istnienie takiego stosunku może stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżących, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], nie odpowiadają interesom prawnym strony skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami, bądź też w jej odczuciu naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji (por. post. SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, niepub.). Skoro skarżący niczym nie wykazali, aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobnili przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także asesora D. D. Zauważyć bowiem należy, iż w aktach sprawy znajduje się oświadczenie asesora D. D., z którego wynika, iż z jej strony nie występują przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 jak i art. 19 Prawa o postępowaniu (...). Skoro zatem strona zaprzeczając treści oświadczenia, nie przedstawiła oraz nie udowodniła żadnych okoliczność podważających jego wiarygodność, nie można przyjąć iż co do D. D. zachodzi przyczyna wyłączenia. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.