II SO/Op 92/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Krzysztof Bogusz - spr. Sędziowie Sędzia Ewa Janowska Sędzia Jerzy Krupiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2006 r. wniosku D. W. o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi D. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: H. B., L. B., H. K., J. K., H. Ł., A. M., H. O., T. K., R. P., M. R., J. S., K. A. S., A. S., J. S., A. W., Z. W., sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., M. G., L. J., B. K., Z. Ł., J. D. M., K. R., L. S., A. S., J. S., M. T., M. S. oraz asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]: A. C., D. D., E. K., M. O., A. P., A. W. Pismem z dnia 15 kwietnia 2005 r., D. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. dotyczącą podania z dnia 19 sierpnia 2004 r. określonego jako "zażalenie – skarga na wydane zarządzenie Starostwa Powiatowego w T. z dnia 12 sierpnia 2004 r., Nr [...]". Następnie, w dniu 28 lipca 2005 r. skarżąca D. W. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] wniosek o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z urzędu i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego Sądu Administracyjnego". Jako argument na poparcie wniosku skarżąca wskazała, iż wyłączenia wymaga dobro wymiaru sprawiedliwości oraz strony skarżącej, która ma w tym interes prawny. W związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o wyłączenie, sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] złożyli oświadczenia, w których każdy z nich stwierdził, iż nie zna skarżącej i nie istnieje między nim, a skarżącą żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), które mogły by stanowić podstawę do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Na mocy postanowienia z dnia 7 listopada 2005 r., sygn. akt II OW 247/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przede sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Przed rozpatrzeniem wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w dniu 28 listopada 2005 r., wezwał skarżącą D. W. do uzupełnienia wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których wniosek dotyczy oraz odniesienie do każdego z nich i uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pismem z dnia 22 grudnia 2005 r., D. W. zaskarżyła wydane zarządzenie o wezwaniu skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziów, które to zażalenie jako niedopuszczalne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił postanowieniem z dnia 30 stycznia 2006 r. Na powyższe postanowienie D. W. wniosła zażalenie z dnia 22 grudnia 2005 r., w którym podniosła m.in., iż powodem zgłoszenia wniosku o wyłączenie sędziów było to, iż we wcześniejszych postanowieniach sędziowie ukryli fakt zatrudnienia sędziego nazwiskiem D. Ponadto stwierdziła, że jest "dyskryminowana, poniżana i upokarzana przez sędziów WSA [...], którzy chronią korupcyjne działania i przestępcze W. D. powiązanego ze Starostwami, Gminą i Nadzorem Budowlanym". Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił w dniu 9 maja 2006 r. zażalenie D. W. na wyżej przywołane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 stycznia 2006 r. W tych okolicznościach sprawy, do rozpoznania pozostał wniosek skarżącej z dnia 28 lipca 2005 r. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: wniosek o wyłączenie sędziów należało oddalić. Na wstępie zauważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 ustawy. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 ustawy przewidującego, że sędzia może być wyłączony z mocy ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto stosownie do § 3 tego artykułu sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z uzasadnienia wniosku skarżącej D. W. o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od rozpoznania przedmiotowej sprawy oraz treści oświadczeń złożonych przez asesorów i sędziów tego sądu w związku z tym wnioskiem, nie wynika, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie, w odniesieniu do któregoś z sędziów lub asesorów przesłanek wyłączenia ich z mocy ustawy. Natomiast w myśl art. 19, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały zatem przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z art. 20 ustawy, strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pełności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. W tym miejscu zauważyć należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Zaznaczyć również należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 ustawy, ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). Przechodząc do rozważań w niniejszej sprawie, zaakceptować przyjdzie pogląd, iż żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny wyłączenia były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie. Może się bowiem okazać, że wszystkich sędziów dotyczy jedna przyczyna wyłączenia. Ponadto, brak uzasadnienia, a tym bardziej przekonywującego uzasadnienia wniosku, nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 ustawy, lecz skutkuje tylko odmową jego uwzględnienia. Strona nie musi znać z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek i może określić ich w sposób możliwy do zindywidualizowania (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 490/06, niepub., wydane w jednej ze spraw toczących się ze skargi D. W.). Uwzględniając przedstawione stanowisko, należało zatem dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie istnieją podstawy do wyłączenia sędziów i asesorów WSA [...]. Zdaniem Sądu, nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia sędziów i asesorów WSA [...] od orzekania. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 ustawy, stanowiących podstawę do wyłączenia z mocy ustawy. Również strona skarżąca nie uprawdopodobniła, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność sędziów. Jak stanowi natomiast art. 19 ustawy tylko istnienie takiego stosunku może stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżącą, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], nie odpowiadają interesom prawnym skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami, bądź też w jej odczuciu naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Nawet wadliwości o charakterze proceduralno- porządkowym nie stanowią podstawy wyłączenia, jeżeli nie są wyrazem stronniczości ze strony sędziów (por. post. SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, niepubl.). Ponieważ skarżąca niczym nie wykazała aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobniła przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż w tym zakresie, w niniejszej sprawie, nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także asesora D. D. Zauważyć bowiem należy, iż w aktach sprawy znajduje się oświadczenie asesora D. D., z którego wynika, iż z jej strony nie występują przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 jak i art. 19 ustawy. Skoro zatem strona zaprzeczając treści oświadczenia, nie przedstawiła oraz nie udowodniła żadnych okoliczność podważających jego wiarygodność, nie można przyjąć iż co do D. D. zachodzi przyczyna wyłączenia. Jednocześnie uznać należało, iż także ogólne twierdzenie skarżącej, jakoby sędziowie byli stronniczy i z zawodowej solidarności ukrywali nieetyczne zachowanie swoich kolegów, sędziów przy orzekaniu, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżąca nie podniosła żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzut, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawiła na ich poparcie żadnych dowodów. Skoro skarżąca nie wskazała stosunku osobistego mogącego stanowić podstawę wyłączenia na mocy art. 19 ustawy, jak również w żaden sposób nie uprawdopodobniła wskazanych we wniosku przyczyn wyłączenia, w świetle oświadczeń złożonych przez asesora i sędziów uznać należało, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.