I SA/Po 102/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. W toku postępowania ze skargi [...] na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma możliwości finansowych na uiszczenie wpisu tytułem skargi, gdyż utrzymuje się jedynie z prac dorywczych i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...]- zł. Podał, że w 2012r. nie osiągnął dochodu, który podlegałby opodatkowaniu. Oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku. Mimo wezwania do wyjaśnienia przeznaczenia środków pieniężnych ze sprzedaży nieruchomość za kwotę [...] zł strona wskazała jedynie, że pozyskane środki przeznaczyła na spłatę kredytów, m.in. w [...] oraz innych zobowiązań. Nie wyjaśniła przy tym, jaką kwotę i kiedy przeznaczyła na spłatę kredytów oraz w jakiej wysokości dokonała spłaty innych zobowiązań. Mimo wezwania skarżący nie poinformował, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego małżonki, czy są w separacji faktycznej, czy prawnej. Nie wiadomo również, czy istnieje pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska, czy też rozdzielność. Skarżący nie wykonał również zarządzenia w zakresie przedłożenia odpisów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. W rezultacie referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, wobec czego ww. postanowienie upadło i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013r. oddalił powyższy wniosek. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013r., sygn. akt I FZ 242/13 oddalił zażalenie stwierdzając, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów nie jest wiarygodne. Aby pokrywać swoje zobowiązania dotyczące chociażby świadczeń alimentacyjnych skarżący musi posiadać dodatkowe dochody, których nie ujawnił. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] września 2013 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] września 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego, utrzymuje się z pracy dorywczej, ma na utrzymaniu dzieci, na które musi płacić alimenty w kwocie ok. [...] zł. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką [...] (data ur. [...] lipca 1999 r.), córką [...] (data ur. [...] marca 2001 r.), synem [...] (data ur. [...] lipca 2006 r.), córką [...] (data ur. [...] stycznia 2007 r.) i synem [...] (data ur. [...] października 2005 r.). Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r., które, jak oświadczył, złożył w Urzędzie Skarbowym dopiero w dniu [...] maja 2013 r. Z załączonych kserokopii zeznań podatkowych wynika, że skarżący w 2011r. uzyskał dochody z innych źródeł w wysokości [...] zł, natomiast w 2012 r. w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi z dnia [...] stycznia 2013 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2012 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegającego na przyjęciu, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe tytułem wpisu od skargi. Zdaniem skarżącego, sąd nieprawidłowo ocenił jego sytuację materialną. Zarabia on kwotę niższą od minimalnego wynagrodzenia w kraju i dlatego nie jest w stanie poczynić oszczędności na poczet wpisu sądowego. Nie ma dostępu do rachunków związanych ze swoim utrzymaniem, ponieważ korzysta z pomocy rodziny, która takimi dowodami dysponuje. Również zarzut braku oszczędności ze sprzedanej dnia [...] kwietnia 2011 r. nieruchomości jest całkowicie bezzasadny. Sprzedaż nastąpiła przed wszczęciem postępowania przed sądem administracyjnym, a zatem skarżący nie mógł przewidzieć, że będzie musiał ponosić koszty związane z wpisem sądowym. Skarżący oświadczył, że wszystkie należności, jakie otrzymał z tytułu sprzedaży nieruchomości, spożytkował na rzecz wcześniejszych zobowiązań kredytowych. Pełnomocnik wskazał, że małżonka skarżącego, z którą skarżący ma rozdzielność majątkową nie jest zobowiązana do udostępniania dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Strony w myśl zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zakres ten określa strona we wniosku o udzielenie prawa pomocy, niemniej ostateczna decyzja w tej kwestii należy do sądu, który powinien kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sad podkreśla, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego świetle rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że skarżący w niniejszej sprawie złożył już wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został negatywnie rozpoznany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2013r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 242/13 oddalił zażalenie od tego postanowienia. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, iż w oparciu o złożone przez stronę oświadczenia nie można było rzetelnie ocenić jego sytuacji majątkowej. Zdaniem sądu sytuacja majątkowa i osobista nie uległa istotnej zmianie w porównaniu do stanu wcześniejszego. Skarżący bowiem, jak oświadczył, dalej utrzymuje się z prac dorywczych. Otrzymuje dochód w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że ze środków tych płaci alimenty na dzieci (ok. [...] zł miesięcznie). Skarżący nie odniósł się jednak do kwestii, które wpłynęły w istotny sposób na wydane rozstrzygnięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2013r. oraz Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2013r., sygn. akt I FZ 242/13. Sąd zauważa, że skarżący dalej nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa ze swoich zarobków kwoty z tytułu alimentów i jednocześnie ponosi koszty utrzymania. Wprawdzie wskazał, że uzyskuje pomoc od rodziny, jednak nie podał w jakiej wysokości. Nie złożył też odpisów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Przedłożył tylko kopię wyciągu z rachunku bankowego za dzień [...] lipca 2011 r. Ponadto sąd ma na względzie fakt, że skarżący w dniu [...] kwietnia 2011 r. sprzedał nieruchomość za kwotę [...] zł. Z uwagi na wysoką wartość transakcji skarżący został zobowiązany do wyjaśnienia, czy posiada środki pieniężne otrzymane ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli tak - to w jakiej wysokości, jeżeli zaś nie - to dlaczego i na co je spożytkował. Wnioskodawca wprawdzie podał, że pozyskane środki przeznaczył na spłatę kredytów m.in. w [...] oraz innych zobowiązań, jednak nie wyjaśnił jaką kwotę i kiedy przeznaczył na spłatę kredytów oraz w jakiej wysokości, kiedy i z jakiego tytułu dokonał spłaty innych zobowiązań. Sąd zwraca uwagę na fakt, że skarżący nadal nie wyjaśnił, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego małżonki. Nie wyjaśnił w szczególności, czy małżonkowie pozostają w separacji faktycznej, czy też prawnej; nie wiadomo również, czy istnieje pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska, czy też rozdzielność majątkowa. Kwestie te są istotne bowiem przy badaniu ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy tym okoliczność, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji, nie stanowi okoliczności, w której to małżonka skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę dochodów i jej ogólna sytuacja majątkowa - wpływają na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia skarżący mógł dołączyć wskazane dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże skarżący tego nie uczynił. Tymczasem zdaniem sądu powyższe dokumenty i informacje były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. Sąd uznał za niecelowe ponowne wzywanie skarżącego o ich złożenie. Ponadto sąd zwrócił uwagę na fakt, że skarżący w piśmie z dnia [...] lutego 2013 r. wskazał, że w 2011 r., jak i w 2012 r. nie uzyskał dochodów podlegających opodatkowaniu i wobec tego nie złożył zeznań rocznych podatkowych za te okresy. Natomiast do pisma z dnia [...] września 2013 r. skarżący dołączył deklaracje PIT 37 za wskazane okresy. Nie wyjaśnił jednak, dlaczego złożył je tak późno tj. [...] maja 2013 r. Sąd zauważa też, że skarżący posiada [...] udziałów w spółce "[...]" w [...] o łącznej wysokości [...] zł, a także [...] udziałów w "[...]" w [...] o łącznej wysokości [...] zł, w której - jak wynika z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego - pełni funkcję prezesa zarządu. W opinii sądu skarżący nie wykazał, by konieczność uiszczenia przez niego wpisu sądowego przekraczała jego możliwości finansowe. Skarżący również nie wykazał, by podjął niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z niniejszym postępowaniem sądowym. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji postanowienia.