I SA/Po 1021/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006 r. do sierpnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, zawarł w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że z uwagi na liczne postępowania zabezpieczające i egzekucyjne doszło do zajęcia jego rachunków bankowych, utracił płynność finansową i obecnie prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi zysku. Skarżący ma na utrzymaniu rodzinę. Nie dysponuje żadnym wartościowym majątkiem, który mógłby spieniężyć. Podał, że pozostaje bez wystarczających środków do życia i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu wniosku sporządzonym w dniu [...] listopada 2012 r. na urzędowym formularzu skarżący podał, że dochód z działalności gospodarczej około [...] zł w całości przeznacza na utrzymanie rodziny (na jedzenie [...] zł, odzież [...] zł, energię elektryczną [...] zł, wodę i kanalizację [...] zł, gaz [...] zł, ogrzewanie [...] zł, przedszkole [...] zł, telefon [...] zł, środki czystości, pampersy [...] zł, kosmetyki [...] zł, przybory szkolne [...] zł, podatki [...] zł, utrzymanie zwierząt domowych [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, ubezpieczenie domu [...] zł. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, i dwójką dzieci. Posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz nieużytki gruntu kl. VI o pow. [...] ha. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej [...] euro. Żona pozostaje bez zasiłku, obecnie wychowuje małe dzieci. Skarżący podał, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] stycznia 2013 r. oświadczył, że w stosunku do niego toczą się liczne postępowania egzekucyjne przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w [...] (na podstawie [...] tytułów wykonawczych), a także przed Dyrektorem Izby Celnej w [...], których stan nie jest w pełni skarżącemu znany, nie jest on więc w stanie precyzyjnie podać kwot wyegzekwowanych przez poszczególne organy egzekucyjne. Skarżący nie zatrudnia żadnych pracowników, nie dysponuje żadnymi środkami trwałymi, spłaca natomiast raty kredytu inwestycyjnego (w łącznej wysokości [...] zł) oraz kredytu na samochód marki [...] ([...] zł), które obciążają prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Do pisma załączył kopię zeznania PIT-36L oraz PIT/B za 2011 r., odpisy deklaracji VAT-7 za sześć ostatnich miesięcy 2012 r., zestawienie wpływów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r., oświadczenie żony z dnia [...] stycznia 2013 r. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą [...] zł wpisu od skargi. Przede wszystkim Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] stycznia 2013 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo wezwania skarżący nie złożył odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych. W skardze podał, że doszło do zajęcia jego rachunków bankowych. Nie wiadomo jednak czy aktualnie na te rachunki wpływają jakieś środki pieniężne i czy jest z nich realizowane zajęcie egzekucyjne. Skarżący podał jedynie numery tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest egzekucja, nie złożył jednak zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie wyjaśnił również czy jego majątek został zajęty. Skarżący załączył kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011, z którego wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód Skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu lipcu 2012 r. wyniosła [...] zł, w sierpniu 2012 r. [...] zł, we wrześniu [...] zł, w październiku 2012 r. [...] zł, w listopadzie 2012 r. [...] zł, w grudniu 2012 r. [...] zł. Z załączonego przez skarżącego zestawienia wpływów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, zatem średniomiesięczny dochód skarżącego wyniósł [...] zł. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych. Osiągane bowiem przez wnioskodawcę dochody pozwalają na zabezpieczenie koniecznych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny oraz na poniesienie kosztów sądowych. Sąd zauważa, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z orzecznictwem sądowym zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia nie obrazują rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania nawet częściowo kwoty na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.