I SA/Po 1030/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. po ponownym rozpatrzeniu wniosku D. O. (dalej zwanej również skarżącą lub zobowiązaną) w części dotyczącej zwrotu kosztów egzekucyjnych odmówił skarżącej zwrotu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł oraz określił kwotę kosztów egzekucyjnych na kwotę [...] zł i obciążył nimi skarżącą. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że prowadząc postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., obejmującego zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów z innych źródeł za 2004 r. – w kwocie [...] zł dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] w J. W wyniku wskazanej czynności egzekucyjnej wyegzekwowano kwotę [...] zł, następnie w dniu [...] stycznia 2012 r. dokonano zajęcia telewizora plazmowego oraz drewnianej komody zdobionej. W dniu [...] stycznia 2012 r. zobowiązana dokonała z kolei wpłaty w kwocie [...] zł na rachunek organu egzekucyjnego. Wobec uregulowania należności objętej wskazanym powyżej tytułem wykonawczym organ egzekucyjny uchylił zajęcie rachunku bankowego, przy czym w dniu [...] stycznia 2012 r. z mocy prawa doszło do wygaśnięcia dokonanego zajęcia ruchomości. W związku z zajęciem rachunku bankowego jak też zajęciem ruchomości Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. naliczył i pobrał koszty egzekucyjne z tytułu opłaty manipulacyjnej, opłaty za zajęcie rachunku bankowego, opłaty za zajęcie ruchomości oraz z tytułu poniesionych wydatków egzekucyjnych. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że Dyrektor Izby Skarbowej w P. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] ustalającą zryczałtowany podatek dochodowy od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. w kwocie [...] zł – w części ustalającej zobowiązanie podatkowe w wysokości przewyższającej kwotę [...] zł, ustalając jednocześnie wysokość zobowiązania podatkowego z omawianego tytułu w wartości odpowiadającej ostatnio wskazanej kwocie. Wskazana decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w P. na skutek skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu została uchylona wyrokiem tego Sądu z dnia 12 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I SA/Po 129/12. Na skutek skargi kasacyjnej od wskazanego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 listopada 2013 r. o sygn. akt II FSK 2099/12 uchylił wskazany powyżej wyrok WSA w Poznaniu wraz z decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] listopada 2011 r. Następnie w dniu [...] marca 2014 r. skarżąca wystąpiła o zwrot kwoty [...] zł zajętej w dniu [...] grudnia 2012 r. na rachunku bankowym w Banku Spółdzielczym w J. Jak wynika przy tym z uzasadnienia wymienionego na wstępie postanowienia, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] odmówił skarżącej zwrotu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił wskazane powyżej postanowienie organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2014 r. przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W swoich rozważaniach Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. wskazał, że na mocy art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – zasadą jest – że koszty egzekucyjne ponoszone są przez zobowiązanego. Stosownie z kolei do postanowień art. 64c § 3 powołanej ustawy, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W kontekście ostatniego z przytoczonych przepisów Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. stwierdził, że przepis ten dotyczy sytuacji, gdy już po zakończonym postępowaniu egzekucyjnym i pobraniu od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych okazuje się, że postępowanie egzekucyjne było niezgodne z prawem. W ocenie organu I instancji przez użyte w omawianym przepisie określenie "okaże się" należy rozumieć takie przypadki, gdzie niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. Orzeczeniem takim będzie przy tym stosowna decyzja organu administracji publicznej bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. Wyjaśniono przy tym, że taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, a więc brak jest przesłanek dla zastosowania wskazanego przepisu. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. podkreślił przy tym, że zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy a organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji wyjaśnił również, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]. Zwrócono skarżącej wydatek w kwocie [...] zł nienależnie naliczony i pobrany z uwagi na fakt, że skierowana do skarżącej korespondencja została doręczona nie za pośrednictwem poczty, lecz przez pracownika Samodzielnego Referatu Egzekucji Administracyjnej. Reasumując swoje rozważania organ I instancji stwierdził, że uchylenie decyzji na podstawie, której wystawiono tytuł wykonawczy nie powoduje, że organ egzekucyjny jest zobligowany do zwrotu kosztów egzekucyjnych z uwagi na fakt, iż uchylenie decyzji ma skutek ex nunc, inaczej niż jak ma to miejsce w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji. Nie zgadzając się z wymienionym na wstępie postanowieniem organu I instancji skarżąca wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że dłużnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji niezgodnego z prawem działania wierzyciela. W ocenie zobowiązanej nałożenie na nią obowiązku ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego, które nigdy nie powinno być prowadzone, kłóci się z wszelkimi konstytucyjnymi zasadami oraz wynikającymi z nich normami. Skarżąca powołała się przy tym na stanowisko Ministerstwa Finansów, z którego wynika, że w sytuacji częściowego lub całkowitego uchylenie decyzji wymiarowych stanowiących podstawę dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do zwrotu kosztów egzekucji które stały się nienależne wraz z odsetkami ustawowymi, naliczonymi za okres od dnia ich pobrania do dnia ich zwrotu. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy wymienione na wstępie rozstrzygnięcie organu I instancji. Z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego wynika, że organ ten podzielił pogląd Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., iż w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z czym brak jest podstaw do zwrotu pobranych od zobowiązanej tytułem kosztów egzekucyjnych środków. W ocenie organu odwoławczego niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji to stan istniejący w chwili rozpoczęcia lub w toku egzekucji do dnia wyegzekwowania obowiązku lub umorzenia postępowania egzekucyjnego, powodujący niedopuszczalność egzekucji z przyczyn przewidzianych prawem. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. występujący w przepisie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrot "okaże się" należy rozumieć, jako sytuacje gdzie niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. Orzeczeniem takim może być stosowna decyzja organu administracji bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. W sytuacji zaś gdy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nie zawierał wad, które wykluczałyby od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie – uznać należy – że postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte i prowadzone. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. istota regulacji zawartej w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sprowadza się do oceny prowadzenia samej egzekucji, a nie oceny innych postępowań. Odnosząc się do argumentacji zażalenia organ II instancji stwierdził, że zgodność z prawem decyzji, na podstawie której wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o którym to kryterium mowa w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ wyjaśnił przy tym, że w sprawie skarżącej zgodnie z prawem wszczęto i prowadzono postępowanie egzekucyjne. Uchylenie natomiast decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie oznacza wystąpienia przesłanek z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obligujących do zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych. Wyżej wymienione ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi zobowiązanej kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżąca wnosi przy tym o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ewentualnie zaś skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w P. zarzucono naruszenie: – art. 7, art. 8, art. 12 kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez prowadzenie postępowania w sposób przewlekły oraz nie budzący zaufania obywatela do organów administracji publicznej oraz poprzez pominięcie podnoszonych przez skarżącą okoliczności w zakresie tego, że nie może ona ponosić negatywnych konsekwencji niezgodnego z prawem działania wierzyciela; – art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez jego zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, iż koszty prowadzenia postępowania egzekucyjnego obciążają skarżącą; – art. 6, art. 7 oraz art. 262 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez błędną ich interpretację i niewłaściwe zastosowanie przejawiającą się w nieuzasadnionym przyjęciu, że pomimo naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów prawa, skutkującego wszczęciem postępowania egzekucyjnego, koszty egzekucyjne obciążają zobowiązaną. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentacje zawarto w uprzednio złożonym zażaleniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy egzekucyjne zasadnie uznały, że w sprawie wszczętej na wniosek Skarżącej w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych nie znajduje zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a. Art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że: "Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a." Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze przepis § 3 art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym dotyczy ujawnienia już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego i po pobraniu od zobowiązanego kosztów, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Koszty egzekucyjne w takim przypadku ponosi organ egzekucyjny, wierzyciel lub organ wykonujący, jeżeli wszczęcie i prowadzenie egzekucji nastąpiło niezgodnie z prawem. Chodzi tu o zaniedbania zarówno ze strony wierzyciela, jak np. skierowanie do egzekucji tytułu obejmującego nieistniejące zobowiązanie czy też gdy wierzyciel zaniedba powiadomienia organu egzekucyjnego o wykonaniu zobowiązania przez dłużnika. Przez określenie "okaże się" należy rozumieć przypadki, których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. "Będzie to stosowna decyzja organu administracji bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego" (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2006 r., III Sa/Wa 750/06. LEX nr 276593). Przepis art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może stanowić samodzielnej podstawy do ustalenia zakresu pojęciowego terminu "niezgodności z prawem". Nie jest to bowiem klauzula generalna stanowiąca samoistną, materialną podstawę ustaleń pojęcia "niezgodność z prawem". "Niezgodność z prawem", o której mowa w treści art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczy niewłaściwego zastosowania przepisów regulujących prowadzenie egzekucji administracyjnej. Należy podkreślić, że nie każde uchylenie decyzji będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego daje podstawę do stwierdzenia braku podstaw do prowadzenia egzekucji. Jeżeli tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nie zawierał wad, które wykluczałyby od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie to znaczy, że postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte i prowadzone. Dysponując decyzją mogącą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, wierzyciel miał nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek podjęcia działań zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1030/10 - jeżeli tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nie zawierał wad, które wykluczałyby od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie to znaczy, że postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte i prowadzone. Istotą regulacji art. 64c § 3 u.p.e.a. jest zatem ocena prowadzenia samej egzekucji, a nie ocena postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy administracji publicznej. W warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a., zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. Zadaniem organu orzekającego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane orzeczenie, które skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, wskazujące że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FSK 2025/12). Oceny legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku Skarżącej, nie zmienia późniejsze uchylenie decyzji stanowiącej podstawę prawną wystawionego tytułu wykonawczego w sprawie, będące następstwem postępowania sądowoadministracyjnego. Trafnie organ egzekucyjny podniósł, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości obowiązku określonego w decyzji, stanowiącego przedmiot egzekucji. Kontrola decyzji wymiarowej realizowana może być we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może w takim przypadku ponosić kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku tak przeprowadzonej egzekucji, co miałoby miejsce gdyby zaniechał obciążenia tymi kosztami zobowiązanego. W doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uchylenie, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, decyzji stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego nie może stanowić podstawy do zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 29 stycznia 2013 r. sygn. akt II FSK 3020/12: "zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., nawet jeżeli w charakterze organu podatkowego i wierzyciela działa ten sam organ administracji.". Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego naruszenia art. 262§1pkt 1 k.p.a., to należy zgodzić się z organem odwoławczym, że przepis ten nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie, ponieważ kwestia kosztów egzekucyjnych uregulowana została przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ramach rozstrzygniętego postanowieniami postępowania organy dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, który następnie zasadnie przyporządkowały do stanu prawnego. Nie naruszyły tym samym art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Postanowienia zawierają wszelkie przewidziane prawem elementy. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd nie stwierdził , aby organy prowadząc postępowanie naruszyły ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, zawarte w art. 6,7,8 i 12 k.p.a. Nie działały też przewlekle. Mając powyższe na względzie, Sąd nie stwierdziwszy naruszeń prawa, zgodnie z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.