I SA/Po 1112/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek. Skarżący P. B. złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 10 lipca 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W argumentacji wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty [...] z dnia [...] zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. [...] zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Zaznaczył, że jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 29 lipca 2015 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - ciągnik [...], - naczepa cysterna [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, przy czym: gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Wnioskodawca wskazał, że na dzień 30 czerwca 2015 r. miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Do pisma z dnia 29 lipca 2015 r. skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w [...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 25 sierpnia 2014 r. skierowanego do [...] Sp. z o.o. w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 6 marca 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank skierowanego do Urzędu Miejskiego w [...], - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia 16 września 2013 r. o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] S.A. Skarżący podał, że "X." Sp. z o.o. wynajmuje od niego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2015 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2015 r., odpis z książki przychodów i rozchodów - sumy 2015 r., odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r. Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że w 2014 r. uzyskał przychód z wytworzonych płodów rolnych w wysokości [...] zł. W 2015 r. poniósł natomiast koszty w wysokości [...] zł, przy czym: zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał także, że mieszka w domu, który w [...] należy do niego, a pozostała część należy do rodzeństwa. Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości: - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "X." Sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. Q. w [...] jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Wnioskodawca ma zaciągnięte następujące kredyty: - kredyt obrotowy w [...] S.A. - wysokość kapitału do spłaty [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w [...] S.A. - wysokość kapitału do spłaty na 30.06.2015 r. [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny w [...] - wysokość kapitału do spłaty na 30.06.2015 r. [...] zł, spłata kredytu - wymagalny na 30.06.2012 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że jego obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. Skarżący podniósł, że nie ma możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto wskazał, że jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, a obecnie przebywa na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący oświadczył, że posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń (osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto), prowadzi gospodarstwo rolne (z tego tytułu wykazuje stratę), ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę (osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto), a także otrzymuje świadczenie rentowe. Ponadto wnioskodawca posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów. Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2014 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Z kolei w 2015 r. również poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wyniosły [...] zł. Podkreślić należy, że pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł, w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2014 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z tytułu emerytury - renty oraz innych krajowych świadczeń [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z kolei z okazanych deklaracji VAT-7 wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w 2013, 2014, w okresie od stycznia do maja 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Skarżący oświadczył również, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Wnioskodawca wskazał, że na dzień 30 czerwca 2015 r. miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Wnioskodawca podał bowiem, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...] zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Warto także podnieść, że odnośnie "X." Sp. z o.o. skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tej spółki, w której 100% udziałów należy do jego syna (por. postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13; z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący oświadczył, że spółka "X." prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się jednak zauważyć, że utworzenie "X." Sp. z o.o. (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazanych powyżej rozbieżności skarżący nie wyjaśnił na etapie sprzeciwu, pomimo, że w kwestionowanym przez niego postanowieniu referendarza sądowego zostały one szczegółowo wykazane. Okoliczność ta, w ocenie Sądu, wysoce uprawdopodabnia, że złożone przez skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nie budzi bowiem najmniejszej wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Ponadto zaakcentować należy, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej i istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są okolicznościami wystarczającymi dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Godzi się także zauważyć, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2015 r. W ocenie Sądu, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się - w tym wypadku - do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić także należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.