I SA/Po 1133/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] o [...]; II. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego P.– G. obciążył Z. [...] Oddział w P. (dalej zwany również wierzycielem albo skarżącym) kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – G. wskazał, że otrzymał on do realizacji tytuły wykonawcze wystawione przez skarżącego wobec E. K. Następie postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec dłużnika zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – G. z dnia [...].06.2014r nr [...] wydanym na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 1015 – dalej u.p.e.a.) z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W uzasadnieniu swojego postanowienie Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał także, że zgodnie z treścią art. art. 64c § 4 u.p.e.a. - wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Od wyżej wymienionego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – G. z dnia [...] czerwca 2014 r. zostało wniesione zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P.. W zażaleniu skarżący stwierdził, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem Naczelnika Urzędu Skarbowego, gdyż w jego opinii brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. Zaznaczono przy tym, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie zakończył jeszcze prawomocnie prowadzonego postępowania, dlatego też obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego należy uznać za działanie nieznajdujące uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...] wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia wierzyciela Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby Skarbowej w P. zaznaczył, że zgodnie z ogólną regułą przewidzianą w przepisie art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty egzekucyjne co do zasady obciążają zobowiązanego. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątek od powyższej reguły zgodnie z którym w niektórych sytuacjach wszystkie koszty postępowania egzekucyjnego pokrywa nie zobowiązany, a wierzyciel. Stosownie do treści art. 64c § 4 powołanej ustawy ma to miejsce wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Organ II instancji zaznaczył także, iż w niniejszej sprawie obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nastąpiło po uprzednim wydaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z dyspozycją wyżej wskazanego przepisu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wykazanie w sposób bezsprzeczny, że w trakcie prowadzonego postępowania nastąpiło takie zubożenie zobowiązanego, że jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie nawet wydatków egzekucyjnych. Stwierdzono również, że obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego nastąpić może dopiero po uprzednim umorzeniu tego postępowania w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy organ II instancji stwierdził, że organ egzekucyjny w sposób nie budzący wątpliwości wykazał, że w postępowaniu prowadzonym wobec zobowiązanej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, natomiast wierzyciel mimo posiadania takiej możliwości (i obowiązku) nie wskazał majątku zobowiązanej, do którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Z uwagi zatem na fakt, że wierzyciel, który jest dysponentem prowadzonego postępowania nie wskazał takiego majątku, organ egzekucyjny nie mógł kontynuować postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność i fakt, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających ponoszone koszty. W kontekście powyższego nadmieniono, że wierzyciel kierując do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, poza możliwością uzyskania na tej drodze zwrotu należnej od dłużnika kwoty, winien liczyć się także z ewentualnym ponoszeniem kosztów z tym związanych, przy jednoczesnym braku wymiernych efektów egzekucji. Wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2014 r. stanowi przedmiot skargi Z. - [...] Oddziału w P. kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – G. z dnia [...] czerwca 2014 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie przepisów postępowania tj. art. 64c § 4 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W uzasadnieniu skargi zaznaczono, że skarżący zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] września 2014r. nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. G. z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec E. K. Skarżący stwierdził ponadto, że w niniejszej sprawie ustalił on, iż zgodnie z posiadanymi dokumentami zgłoszeniowymi zobowiązana – E. K. do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników według stanu na dzień [...].09.2014r. Ponadto zaznaczono, że w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej E. K. figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą z indywidualnym statusem "aktywny". Mając powyższe na uwadze, nie można wykluczyć jednoznacznie, że zobowiązana nie posiada żadnych wierzytelności oraz że nie uzyskuje przychodu. Mając na uwadze powyższe, zdaniem wierzyciela, w obecnym stanie sprawy organ egzekucyjny nie może stwierdzać jednoznacznie braku majątku (tym bardziej skoro zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą) bez przeprowadzenia dalszych czynności mających na celu ujawnienie składników podlegających egzekucji. Podsumowując skarżący stwierdził, iż wbrew zapewnieniom Dyrektora Izby Skarbowej nie dołożono wszelkiej staranności w celu ustalenia majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności obciążenia skarżącego (jako wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64 § 1 i 4 u.p.e.a. Prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec E. K. nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu egzekucyjnego, w toku postępowania egzekucyjnego nie naruszył przepisów postępowania i prawidłowo ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi zasadnie obciążył wierzyciela. Według przeciwnego stanowiska skarżącego wierzyciela, który wszczął egzekucję należności publicznych (składki na ubezpieczenie społeczne), organ egzekucyjny naruszył przepisy postępowania, to jest art. 64c§4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, ze koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W ocenie Sądu zarzuty skargi dotyczące naruszenia zasad postępowania egzekucyjnego są zasadne. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy podstawy prawnej obciążenia skarżącego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w sytuacji umorzenia tego postępowania bez zaspokojenia egzekwowanej należności i kwoty kosztów egzekucyjnych. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, z wykładni językowej i systemowej tego przepisu wynika, że ma on zastosowanie do stanów faktycznych, w których koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i niezależnie od tego czy wynika to z przyczyn faktycznych, czy prawnych. Zwrot normatywny "nie mogą być one ściągnięte" należy rozumieć jako nieściągnięte w ogóle (z przyczyn faktycznych czy prawnych). Skoro ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że powołany przepis znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. Innymi słowy, ustawodawca w tym przepisie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, a tym bardziej nie odróżnia powodów faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., II FSK 3267/13, LEX nr 1481559). Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzono zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji. Zasada ta ma charakter podstawowy związany z samą istotą postępowania egzekucyjnego, które wszczynane jest z powodu braku dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Obciążenie któregokolwiek z pozostałych podmiotów postępowania egzekucyjnego kosztami egzekucyjnymi możliwe jest dopiero w razie braku możliwości ich ściągnięcia od zobowiązanego. Z niemożnością lub bezskutecznością egzekucji administracyjnej należności pieniężnej będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy nie można znaleźć u zobowiązanego pieniędzy albo wierzytelności, z których można by przeprowadzić egzekucję, a będące u niego ruchomości nie podlegają egzekucji z jakiegokolwiek powodu w ustawie przewidzianego. Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego postanowienia taka sytuacja zdaniem organu wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. –G. umorzył postępowanie egzekucyjne w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec E. K. nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tak ustalony stan faktyczny wierzyciel zakwestionował i zaskarżył przedmiotowe postanowienie, wnosząc odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w P., a następnie wnosząc skargę do tutejszego sądu. Sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę wiadomo z urzędu, że w sprawie z tej skargi, sygn. I SA/Po 1132/14 w dniu 21 maja 2015 r. zapadł wyrok uchylający decyzje organów I i II instancji w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przeniesienie odpowiedzialności na wierzyciela za koszty egzekucyjne może nastąpić po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w tym po jego umorzeniu z przyczyn uzasadniających brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 r. (II FSK 487/05, LEX nr 269987) wyraził pogląd, iż "Stosownie do treści art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w czasie trwania postępowania egzekucyjnego, to jest przed jego zakończeniem, w tym w szczególności przed umorzeniem tegoż postępowania na podstawie art. 59 § 2 wymienionej ustawy jest nieuzasadnione. Na podstawie przywołanego art. 64c § 4 wierzyciel pokrywa bowiem koszty postępowania egzekucyjnego, nie zaś koszty egzekucyjne w trakcie jego prowadzenia". Wobec zaskarżenia i uchylenia decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie można przyjąć, by było ono zakończone. W świetle przytoczonych powyżej okoliczności sprawy stwierdzić należy, iż postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela - stronę skarżącą kosztami przedmiotowego postępowania egzekucyjnego oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. wydane zostały niezgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa procesowego. Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu, zachodzą przesłanki uzasadniające konieczność wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Stąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 ust. 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. Zakres, w jakim uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu, określony został w oparciu o treść art. 152 P.p.s.a. (pkt II sentencji).