I SA/Po 116/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A Spółka Jawna o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu od lutego do października 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Spółka A Spółka Jawna pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...]. Następnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada żadnych środków na rachunkach bankowych, działalność finansowana jest z bieżących wpływów. Wskazała, że z powodu sytuacji jaka panuje na rynku transportowym, braku zleceń, a także na okoliczność, iż główny klient firmy WP ogłosił upadłość i wstrzymał wszelkie płatności, nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Stan rachunków bankowych prowadzonych przez B wynosi [...]. Do wniosku załączono wyciągi z rachunków bankowych za okres [...] oraz kserokopię pisma sporządzonego w języku [...] dotyczącego upadłości kontrahenta Spółki. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w związku z utrzymaniem siedziby ponosi następujące koszty: [...]. Spółka na dzień [...] zatrudniała [...] pracowników, średnie wynagrodzenie brutto wynosiło [...]. Jeden ze wspólników spółki - KS otrzymuje emeryturę w wysokości [...], nie jest zatrudniony na umowę o pracę ani umowę cywilnoprawną, drugi wspólnik – TS z tytułu umowy o pracę na ¼ etatu otrzymuje [...], nie uzyskuje innych dochodów. KS jest współwłaścicielem działki o pow. [...] i domu o pow. [...], nie ma samochodu ani oszczędności, TS jest współwłaścicielem domu o pow. [...] i działki o pow. [...], nie ma samochodu ani oszczędności. Do pisma załączono wyciągi z rachunków bankowych Spółki za okres [...], z których wynika, że na rachunkach tych nie są odnotowywane żadne operacje związane z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą i nie wpływają na nie żadne środki pieniężne za świadczone usługi. Skarżąca załączyła również kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, rozlicza podatek należny oraz podatek naliczony, podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wyniosła [...], w [...], we [...], w [...], w [...] i w [...]. Spółka załączyła także wykaz środków trwałych, z którego wynika, że posiada [...] ciągniki siodłowe, naczepę, [...] systemów satelitarnych GPS, turbosprężarkę, motocykl Y z [...] i samochód osobowy A z [...]. Z załączonych przez wspólników Spółki kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że KS w [...] posiadał [...] udział w skarżącej Spółce i osiągnął przychody w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], uzyskał również dochód z tytułu emerytury w wysokości [...], jego żona natomiast w wysokości [...]. Natomiast TS w [...] posiadał [...] udziałów w skarżącej Spółce, osiągnął przychody w wysokości [...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Spółka oświadczyła, że z uwagi na trwającą weryfikację dotyczącą dokumentacji za [...] nie może przesłać bilansu i rachunku zysków i strat za [...]. Pismem z dnia [...] wezwano Spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie czy KS pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jeżeli tak należy podać z kim (np. żona, dzieci), 2. podanie czy TS pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jeżeli tak należy podać z kim (np. żona, dzieci, rodzice, teściowie), 3. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez osoby pozostające ze wspólnikami skarżącej Spółki we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli wspólnicy skarżącej Spółki oraz osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym złożyli zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć również odpisy tych zeznań, 4. złożenie odpisów wyciągów z rachunków bankowych, lokat, kont bankowych, rachunków kart kredytowych należących do wspólników Spółki oraz osób pozostających ze wspólnikami Spółki we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie sześć miesięcy, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania KS i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz TS i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. energia elektryczna, gaz, woda, telefony, ogrzewanie, wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat i na co), 6. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym ze wspólnikami skarżącej Spółki uzyskują miesięczne dochody (np. dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wynagrodzenia za pracę, renty, emerytury, umów cywilnoprawnych, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej itp.), 7. podanie czy wspólnicy skarżącej Spółki lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 8. podanie czy osoby pozostające ze wspólnikami skarżącej Spółki posiadają nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości - jeżeli tak należy podać jaka jest powierzchnia tych nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro – należy podać w jakiej wysokości, jakie to przedmioty i jaka jest ich wartość, czy posiadają samochody osobowe, jeżeli tak to należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 9. złożenie odpisu zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez TS za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi z dnia [...] Spółka podała, że KS pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, natomiast TS pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z synem i z córką. KS i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], przy czym [...]. TS i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym [...]. Wspólnicy Spółki oraz osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Żona KS jest współwłaścicielem domu o pow. [...] i działki o pow. [...], żona TS jest współwłaścicielem domu o pow. [...] i działki o pow. [...]. Małżonki wspólników nie posiadają oszczędności i papierów wartościowych. W odpowiedzi podano, że zeznania podatkowe i wyciągi z rachunków bankowych zostaną złożone w terminie późniejszym. W tym miejscu zauważyć należy, że pismo Spółki z dnia [...] wpłynęło do tut. Sądu w dniu [...] i nie zostało ono uzupełnione przez Skarżącą do chwili obecnej. Pomimo wezwania Spółka również nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żony wspólników Spółki uzyskują miesięczne dochody oraz czy posiadają samochody osobowe, nie przedłożyła także zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez TS za ostatnie trzy miesiące. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania: 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że art. 246 § 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie wystąpiła Spółka Jawna. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej jako K.s.h.), która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 p.p.s.a. ma zdolność sądową. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 70/09, publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe zbadano zarówno sytuację Spółki jak i jej wspólników. Z przeprowadzonej analizy złożonego wniosku wraz z dodatkowymi oświadczeniami i dokumentami wynika, że Spółka nie wykazała w sposób przekonywujący, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i składa do Urzędu Skarbowego deklaracje VAT-7, w których rozlicza podatek należny i podatek naliczony. Z załączonych kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że deklarowana podstawa opodatkowania sięga kwot od [...] do [...] (deklaracje VAT-7 za miesiące [...]). Skarżąca nabywa również towary i usługi. Z przedłożonych przez Spółkę wyciągów z [...] rachunków bankowych prowadzonych w B za okres [...] wynika, że płatności za świadczone przez nią usługi nie są rozliczane z wykorzystaniem tych rachunków. Wobec tego wezwano Spółkę, aby przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych jej wspólników oraz osób, z którymi wspólnicy Spółki pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże, pomimo wezwania, odpisy tych wyciągów nie zostały złożone. Następnie wskazać należy, że Spółka posiada majątek (m.in. ciągniki siodłowe, przyczepę, systemy satelitarne GPS, samochód osobowy marki A z [...], motocykl Y z [...]), który również może być źródłem finansowania kosztów postępowania sądowego prowadzonego w jej indywidualnej sprawie. W orzecznictwie wskazano, że posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, skoro istnieje możliwość jego obciążenia" (T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2005r., str. 632). Skarżąca powołała się również na okoliczność, że poniosła stratę za ostatni rok obrotowy. Jednakże wykazanie straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na taką ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że Spółka poniosła stratę, skoro mimo tego prowadzi ją w dalszym ciągu. Zbadano również sytuację majątkową wspólników skarżącej Spółki. Nadto, żeby ustalić prawidłowo sytuację majątkową i finansową wspólników Spółki należy również zbadać sytuację majątkową i finansową osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na ich możliwości finansowe. Wobec tego wezwano Spółkę do podania informacji w celu ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej wspólników Spółki i osób, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Spółka na w.w wezwanie odpowiedziała w sposób częściowy, wybiórczy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Spółkę oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności dotyczących sytuacji wspólników Spółki. Niemniej materiał, który Spółka udostępniła do tej pory wskazuje, że posiada ona zdolność poniesienia kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego. Stwierdzić zatem należy, że Spółka nie uprawdopodobniła wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani też w zakresie częściowym. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.