I SA/Po 1163/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Syndyka Masy Upadłości X. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 października 2018 r. o sygn. akt I SA/Po 1163/17 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości X. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2018 r. o sygn. akt I SA/Po 1163/17, oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za okres od stycznia 2015 r. do czerwca 2016 r. oraz od października do grudnia 2016 r. wraz z odsetkami postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 października 2018 r., o sygn. akt I SA/Po 713/16, oddalił wniosek Syndyka Masy Upadłości X. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, działając na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."). W motywach rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał, że z przedłożonych przez syndyka dokumentów wynika, że dysponuje on dostatecznymi środkami, które może przeznaczyć na pokrycie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym zakresie referendarz wskazał na wartość aktywów spółki, stan posiadanych przez nią środków w kasie i na rachunku bankowym oraz posiadanie rezerw na długoterminowe koszty upadłości. W ustawowym terminie syndyk, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył sprzeciw, w którym zarzucił ww. postanowieniu referendarza naruszenie art. 243 i art. 245 § 2 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i omyłkowe przyjęcie, że skarżący mimo toczącego się postępowania upadłościowego, posiada środki finansowe na opłacenia kosztów sądowych, a także brak rozważenia materiału dowodowego w sposób wszechstronny i dowolne przyjęcie, że skarżący posiada środki finansowe na opłacenia kosztów sądowych, podczas gdy z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, jak i stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący nie jest w stanie bez istotnego pogorszenia swej sytuacji majątkowej uiścić pełnej opłaty od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 260 § 1 P.p.s.a. stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Skarżący występując na drogę postępowania sądowego i wnosząc o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., o sygn. akt II GZ 100/12, wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym skarżący jest zobowiązany do wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia jego wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanych wyżej przepisach. W realiach rozpoznawanej sprawy szczególnego zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Podkreślić należy, że w ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej strony Sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. Z powyższego wynika, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd (referendarz) nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Zadanie Sądu (referendarza) w takim przypadku sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2012 r., o sygn. akt II FZ 768/12). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia referendarza sądowego Sąd w pierwszej kolejności stwierdza, że narusza ono przepis art. 165 P.p.s.a. na skutek jego niezastosowania w sprawie i rozpoznania drugiego wniosku syndyka o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie (z dnia 21 września 2018 r.) w pełnym zakresie, a nie jedynie poprzez porównanie okoliczności w nim zawartych z przedstawionymi w pierwszym wniosku (z dnia 14 grudnia 2017 r.). Jednocześnie należy zaznaczyć, że uchybienie to nie miało istotnego (a de facto żadnego) wpływu na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo wywiódł, że analiza sytuacji finansowej i majątkowej upadłej spółki, na rzecz której działa syndyk, nie wykazała, aby nie dysponowała ona dostatecznymi środkami, które może przeznaczyć na pokrycie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. W tym kontekście należy podnieść, że referendarz rzeczowo i obszernie odniósł się do argumentacji i przedłożonych przez syndyka dokumentów, a następnie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie syndyka od kosztów sądowych. W tym zakresie referendarz zasadnie wskazał na wartość aktywów spółki ([...] zł), stan posiadanych przez nią środków w kasie (na koniec września 2018 r. - [...] zł) i na rachunku bankowym (na koniec września 2018 r. - [...] zł) oraz posiadanie rezerw na długoterminowe koszty upadłości ([...] zł). Trafnie także referendarz wskazał, że z przedłożonych dokumentów bezsprzecznie wynika, że upadła jest w stanie pokrywać na bieżąco koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego (tytułem dzierżawy uzyskuje miesięcznie wynagrodzenie w wysokości [...] zł). W związku z powyższym, w ocenie Sądu, trudno skutecznie czynić referendarzowi sądowemu zarzut, że omyłkowo lub dowolnie przyjął, iż skarżący posiada środki finansowe na opłacenie kosztów sądowych. Wbrew podniesionym w sprzeciwie zarzutom, dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej skarżącego nie była subiektywna, lecz obiektywna i znajduje pełne oparcie w aktach sprawy. Ponadto Sąd stwierdza, że referendarz sądowy trafnie także uznał, iż fakt ogłoszenia upadłości w stosunku do spółki w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania prawa pomocy, chociażby z tego powodu, iż w takiej sytuacji istnieje majątek, który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłatę zobowiązań. Co istotne, realizacja przez osobę prawną jakiegokolwiek celu, w tym postępowania upadłościowego podmiotu, nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi w tym wypadku są opłaty związane z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Należy także w pełni podzielić stwierdzenie przez referendarza sądowego, że optymalizacja kosztów postępowania upadłościowego nie może opierać się na żądaniu syndyka zwolnienia go od kosztów sądowych. W kontekście poczynionych wyżej rozważań i znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego obrazującego sytuację finansową upadłej spółki, Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. Wobec tego podniesione w sprzeciwie zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. W podsumowaniu Sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdza, że we wniosku z dnia 21 września 2018 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący nie powołał istotnych, nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu się sytuacji finansowej lub majątkowej upadłej spółki. W związku z tym uznać należy, że referendarz sądowy zasadnie odmówił syndykowi przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1, art. 260 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.