I SA/Po 1167/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Nikodem As.sąd. WSA Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Rossa-Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] SA w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie uznania zarzutów wniesionych na prowadzone postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza K. W. z dnia [...] Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej Spółki kwotę 100,00 zł ( sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/Sz. Widłak /-/S. Zapalska /-/K. Nikodem Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia (...) (nr (...)), (...) (nr (...)), (...) (nr (...)), (...) (nr (...)) i (...) (nr (...)) wystawionych przez Burmistrza, postępowanie egzekucyjne wobec Spółki A w celu wyegzekwowania należności z tytułu podatku od nieruchomości. Pismem z dnia (...) zobowiązana wniosła, na podstawie art. 33 pkt 9 i art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, domagając się jego umorzenia. Zdaniem Spółki Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych nie jest dla niej właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Jest nim naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 2 do powołanego rozporządzenia Ministra Finansów, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego M. Zobowiązana podniosła, iż zgodnie z przepisem art. 19 § 1 oraz art. 22 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego. Z kolei właściwość miejscowa naczelników urzędów skarbowych określona została w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 5 ust. 9c ustawy z dnia 21 czerwca 1996r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. 2004, Nr 121, poz. 1267, z późn. zm.). Zmiana właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych (wprowadzona ustawą z dnia 27 czerwca 2003r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu ds. finansów publicznych) wpłynęła na zmianę właściwości miejscowej organów egzekucyjnych. Ustawodawca nie wyłączył bowiem podmiotów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z ogólnych zasad ustalania właściwości miejscowej organów egzekucyjnych. Określana, zgodnie z art. 22 ustawy egzekucyjnej, właściwość organu egzekucyjnego, oparta na właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych, przyjmuje automatycznie podział na naczelników właściwych miejscowo dla podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 9b i podmiotów, które wskazanego w tym przepisie kryterium nie spełniają (odpowiednio zał. nr 2 i 1 do rozporządzenia). A należy do kategorii tzw. "dużych podatników", tj. podmiotów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Właściwość miejscową naczelnika urzędu skarbowego należało zatem określić zgodnie z zał. nr 2 do rozporządzenia. Stosownie więc do treści art. 22 ustawy egzekucyjnej, właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 2 jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Spółka wskazała ponadto, iż nie istnieje żaden przepis, który pozbawiłby naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia jakichkolwiek kompetencji przyznanych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych, w tym zwłaszcza egzekucji należności pieniężnych w stosunku do podmiotów spełniających kryteria wymienione w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych w zakresie zobowiązań publicznoprawnych ciążących na tych podmiotach, w tym m.in. z tytułu podatku od nieruchomości. W przypadku, gdyby ustawodawca lub Minister Finansów zamierzali wprowadzić ograniczenie kompetencji naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych, powinno to było nastąpić poprzez wyraźny zapis w przepisach prawa – analogicznie jak w przypadku gmin stanowi art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w zał. nr 2 do rozporządzenia nie zostali wyłączeni z ogólnych zasad ustalania właściwości organów egzekucyjnych, to posiadają kompetencje do prowadzenia egzekucji zarówno w stosunku do należności co do których są właściwi, jak i należności publicznoprawnych tzw. wierzycieli obcych. Z tego powodu, przy uwzględnieniu miejsca położenia Spółki (W., ul. S.), właściwym miejscowo naczelnikiem urzędu skarbowego, a co za tym idzie właściwym miejscowo organem egzekucyjnym, jest Naczelnik Urzędu Skarbowego M., która to właściwość ma charakter wyłączny. Postanowieniem z dnia (...) nr (...) Burmistrz, na podstawie art. 17, art. 18, art. 34 § 1, § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2002, Nr 110, poz. 968, z późn. zm.) oraz art. 124 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione. Wskazał, iż skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. tytuły wykonawcze przyjęte zostały do egzekucji, a więc Naczelnik uznał się za właściwy do jej prowadzenia. Podniósł również, iż wierzyciel nie może rozstrzygać o właściwości organu egzekucyjnego. Na potwierdzenie swojego stanowiska powołał pisma Ministerstwa Finansów z (...) ((...)) oraz z (...) ((...)). W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie, zarzucając błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej i art. 5 ust. 6, ust. 9a i ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, § 2 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych poprzez przyjęcie, iż właściwym organem egzekucyjnym w stosunku do zobowiązanej jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 1 do rozporządzenia, podczas gdy jest nim naczelnik wskazany w zał. nr 2. Ponownie podniosła, iż zgodnie z przepisem art. 19 § 1 i art. 22 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w sprawie jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego. Właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych określa natomiast rozporządzenie Ministra Finansów wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 5 ust. 9c ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996r. Z kolei od dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o urzędach i izbach skarbowych (1 stycznia 2004r.) uległa zmianie właściwość miejscowa naczelników urzędów skarbowych dla tzw. dużych podatników, czyli podmiotów spełniających kryteria przewidziane w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Zdaniem odwołującej zmiana właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych wpłynęła na zmianę właściwości miejscowej organów egzekucyjnych wobec podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 9b, a zatem i wobec Spółki. Ustawodawca nie wyłączył bowiem podmiotów spełniających kryteria przewidziane w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z ogólnych zasad ustalania właściwości organów egzekucyjnych. Siedziby oraz terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych właściwych wyłącznie w zakresie podatników wskazanych w art. 5 ust. 9b określone zostały w zał. nr 2 do rozporządzenia z 19 listopada 2003r. Skoro więc zobowiązana jest tzw. dużym podatnikiem, właściwym miejscowo naczelnikiem urzędu skarbowego jest naczelnik wymieniony w zał. nr 2. Tym samym zgodnie z art. 22 ustawy egzekucyjnej naczelnik ten jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Stwierdziła, iż brak jest przepisu pozbawiającego naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia jakichkolwiek kompetencji przyznanych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w zał. nr 2 posiadają więc kompetencje do prowadzenia egzekucji zarówno w stosunku do należności, do których poboru są właściwi, jak i należności publicznoprawnych tzw. wierzycieli obcych. Podkreśliła również, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego W. byłby właściwym dla Spółki organem egzekucyjnym na gruncie nie obowiązującego już rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2002r. Natomiast po 1 stycznia 2004r., w związku z nowelizacją ustawy o urzędach i izbach skarbowych, wprowadzającą zmiany we właściwości terytorialnej urzędów skarbowych dla podmiotów z art. 5 ust. 9b oraz rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r., właściwym naczelnikiem urzędu skarbowego dla Spółki jest naczelnik wymieniony w zał. nr 2 do rozporządzenia. W konsekwencji jest on również właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia (...) nr (...) na podstawie art. 2 § 1 pkt 1, art. 17 § 1, art. 18, art. 33 i art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 Kpa utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Kolegium wyraża pogląd, iż organy administracji publicznej obowiązane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. uznał się za właściwy miejscowo, to należy przyjąć, że zbadał swoją właściwość z urzędu a wierzyciel oraz Kolegium nie mają kompetencji do wydawania wiążącego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Organ odwoławczy powołał również stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w zał. nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z 19 listopada 2003r. nie są właściwi (co do zasady) do prowadzenia egzekucji na rzecz tzw. obcych wierzycieli, chyba że nastąpi zbieg egzekucji i organ ten zostanie wyznaczony do łącznego jej prowadzenia. Zmiana właściwości naczelnika urzędu wprowadzona art. 5 ust. 9a, ust. 9b i art. 5a ustawy o urzędach i izbach skarbowych nie dotyczy właściwości organu egzekucyjnego. Przepisy te kładą bowiem nacisk na pojęcia "podatnik", "terytorialny zasięg działania" wyłącznie w zakresie niektórych kategorii podatników. Postępowanie egzekucyjne nie zna pojęcia "podatnik", albowiem jego przepisy określają procedurę przymuszenia zobowiązanego do wykonania ciążącego na nim obowiązku. Przedmiotowe postępowanie prowadzi się w stosunku do zobowiązanego na rzecz wierzyciela uprawnionego do żądania wykonania obowiązku. W postępowaniu tym podmiotami są "zobowiązany" oraz "wierzyciel". Odrębna właściwość terytorialna podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych, dotyczy kompetencji do prowadzenia spraw podatkowych, jak również egzekucji, ale wyłącznie w zakresie należności, co do których poboru urzędy te są właściwe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia Kolegium oraz poprzedzającego je postanowienia Burmistrza oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzucając: 1) błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także art. 5 ust. 6, 9a i 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r., poprzez przyjęcie, iż: a) nowelizacja ustawy o urzędach i izbach skarbowych dokonana ustawą z dnia 27 czerwca 2003r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów i organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. 2003, Nr 137, poz. 1302) nie spowodowała zmiany właściwości organu egzekucyjnego w sprawie należności publicznoprawnych Spółki A z tytułu podatku od nieruchomości, b) właściwym miejscowo organem egzekucyjnym, ze względu na siedzibę Spółki, jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 1 do rozporządzenia, podczas gdy jest nim wyłącznie naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 2 do rozporządzenia, c) do właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia nie należy egzekucja należności od A, podczas gdy wykaz naczelników nie posiadających kompetencji do prowadzenia egzekucji zawiera zał. nr 3 do rozporządzenia, w którym Naczelnik Urzędu Skarbowego M. nie został wymieniony. 2) naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 Kpa. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała argumentację wskazaną w treści zarzutów oraz zażalenia na postanowienie Burmistrza. W odpowiedzi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znajduje podstaw do zmiany swojego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Obowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji publicznej. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną jest właściwość miejscowa organu egzekucyjnego, a mianowicie czy do prowadzenia egzekucji wobec A właściwy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego W. czy też Naczelnik Urzędu Skarbowego M. Skarżąca podniosła, iż od 1 stycznia 2004r. należy do grupy tzw. dużych podatników określonych w przepisach art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. W stosunku do nich ustawodawca określił inną właściwość organu podatkowego a tym samym egzekucyjnego. Wskazana ona została w zał. nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych. Wobec tego właściwym miejscowo organem do prowadzenia egzekucji jest Naczelnik Urzędu Skarbowego M. Przepis art. 19 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) stanowi, że naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym. Ustawa egzekucyjna reguluje również kwestię właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość organu egzekucyjnego określa wyłącznie art. 22 cyt. ustawy. Zgodnie z § 2 tego artykułu właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się co do zasady według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Kiedy właściwym rzeczowo jest naczelnik urzędu skarbowego, terytorialny zasięg działania naczelnika urzędu skarbowego określa rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. Nr 209, poz. 2027, z późn. zm.). Ustawa z dnia 27 czerwca 2003r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. nr 137, poz. 1302) wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 21 czerwca 1996r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. 2004, Nr 121, poz. 1267, z późn. zm.). Art. 5 ust. 9 stanowi, że właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych określa się według terytorialnego zasięgu działania odpowiednio urzędu skarbowego i izby skarbowej, z uwzględnieniem ust. 9a. Przepis art. 5 ust. 9a stanowi, że terytorialny zasięg działania określonego urzędu skarbowego wyłącznie w zakresie niektórych kategorii podatników (tzw. "dużych podatników" wymienionych w art. 5 ust. 9b tejże ustawy) może obejmować terytorialny zasięg działania innych urzędów skarbowych. Siedziby i terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych wyłącznie w odniesieniu do podatników, o których mowa w art. 5 ust. 9b określono w § 2 rozporządzenia. W ocenie Sądu "duże urzędy skarbowe" (wymienione w zał. nr 2 do rozporządzenia) pozostają organami właściwymi w zakresie egzekucji administracyjnej w stosunku kategorii podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 9a i ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Tworząc dodatkową kategorię urzędów skarbowych nie przewidziano bowiem dla nich odmiennego zakresu właściwości rzeczowej niż dla kategorii urzędów skarbowych dotychczas funkcjonujących. Stosownie do przepisu art. 5 ust. 6 pkt 7 ustawy o urzędach i izbach skarbowych do zakresu działania naczelników urzędów skarbowych należy wykonywanie egzekucji należności pieniężnych. Ograniczenie tego zakresu rzeczowego nie mogło nastąpić przy określeniu terytorialnego zasięgu działania naczelników urzędów skarbowych. Czym innym jest bowiem wyznaczenie właściwości rzeczowej poszczególnych organów, a czym innym ich właściwości miejscowej. Brak ograniczeń w zakresie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oznacza, że naczelnicy urzędów skarbowych, których terytorialny zasięg działania został wskazany według kryteriów określonych w art. 5 ust. 9a i ust. 9b ustawy stali się właściwi miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do tej grupy podatników, a więc także wobec A. Sąd podkreśla, iż na przeszkodzie takiego rozumienia omawianych przepisów nie stoi regulacja art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej, wskazująca jedynie na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego zgodnie z siedzibą zobowiązanego. Natomiast wskazanie zasięgu terytorialnego działania określonego urzędu skarbowego następuje stosownie do powołanych przepisów ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Podobny pogląd w analogicznym stanie faktycznym i prawnym wyraził WSA w Warszawie w wyroku z 21 marca 2007r. sygn. III SA/Wa 4295/07 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 15 lipca 2008r. sygn. II FSK 918/07, 884/07. W świetle powyższego zarzut prowadzenia egzekucji administracyjnej przez niewłaściwy miejscowo organ egzekucyjny był zasadny, organy obu instancji dokonały bowiem błędnej wykładni przepisów art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej, art. 5 ust. 9, 9a, 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1 i § 2 rozporządzenia w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych. W takiej sytuacji istotnego wpływu na wynik sprawy nie mogły mieć już podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Uznając, iż naruszenie przepisów prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak w pkt. I sentencji. O kosztach obejmujących wpis od skargi w wysokości 100 zł orzeczono na podstawie art. 200 (pkt II), natomiast o wstrzymaniu wykonania postanowień - w oparciu o art. 152 p.p.s.a. (pkt III). /-/ Sz. Widłak /-/ S. Zapalska /-/ K. Nikodem