I SA/Po 1184/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 03 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku XA o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi XA na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]października 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek XA pismem z dnia [...] listopada 2014r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazane w sentencje postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w[...]. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] września 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W argumentacji wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto posiada pojazdy mechaniczne podlegające rejestracji związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Małżonka w 2014r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że jego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podał, że z tytułu umowy o pracę zyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł, z tytułu renty inwalidzkiej [...] zł tj. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł, tytułu działalności gospodarczej do lipca 2015 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów i wysokości obciążeń. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] października 2015 r. na wezwanie z dnia [...] września 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w[...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...] r., wartość rynkowa [...] zł, - samochód[...] , wartość rynkowa [...] zł, - samochód[...] , wartość rynkowa [...] zł, - ciągnik[...], - naczepa cysterna[...] , wartość rynkowa [...]zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżący wskazał, że na dzień [...] września 2015 r. miał zatrudnionych dwóch pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że "A" sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od marca 2015 r. do sierpnia 2015 r., odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r. Oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że w 2014 r. uzyskał przychód z wytworzonych płodów rolnych w wysokości [...] zł. W 2015 r., t.j. do miesiąca czerwca 2015 r. poniósł natomiast koszty w wysokości [...] zł, przy czym: zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że mieszka w domu, który w 1/5 należy do niego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa. Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości: - w[...]: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "A" sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, - nieruchomość przy ul. [....] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Skarżący podał, że on i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, ogrzewanie mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [....] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 09 października 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, podnosząc, że jego obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. Skarżący podniósł, że nie ma możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto wskazał, że jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, a obecnie przebywa na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący oświadczył, że posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń (osiąga przychód w wysokości [...] zł brutto), prowadzi gospodarstwo rolne (z tego tytułu wykazuje stratę), ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę (osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto), a także otrzymuje świadczenie rentowe. Ponadto wnioskodawca posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów. Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2014 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Z kolei w 2015 r. również poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wyniosły [...] zł. Podkreślić należy, że pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Co prawda z przedłożonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w 2013, 2014, w okresie od stycznia do lipca 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł [....] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2014 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z tytułu emerytury - renty oraz innych krajowych świadczeń [...] zł, z innych źródeł [....] zł. Skarżący oświadczył, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Jednakże wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Wnioskodawca podał bowiem, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w [...]w wysokości [...] zł miesięcznie, zatem osiąga dochody, które pozwalają mu na regularną spłatę kredytu. Należy zauważyć, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę[...]zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...] zł, wnioskodawca otrzymuje również rentę, która po zajęciu komorniczym wynosi [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Warto także podnieść, że w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem "A" Sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna (por. postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13; z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący oświadczył, że spółka "A" prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Zauważonych w postanowieniu referendarza z dnia 09 października 2015 r. rozbieżności skarżący nie wyjaśnił na etapie sprzeciwu, pomimo, że w kwestionowanym przez niego postanowieniu referendarza sądowego zostały one szczegółowo wykazane. Brak ustosunkowania się do podniesionych kwestii mogą dowodzić, że złożone przez skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. Reasumując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w wysokości [...] zł spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.